Χρειάζεται να δίνουμε το μίγμα στις προβατίνες δύο φορές την ημέρα ή μπορούμε να το χορηγούμε μόνο μία; Μια γαλλική δοκιμή του CIIRPO έδειξε ότι, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, η μία χορήγηση μπορεί να μειώσει τον χρόνο εργασίας χωρίς να επηρεάσει την ανάπτυξη των αρνιών. Όμως για τις ελληνικές γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές υπάρχει μια σημαντική προϋπόθεση: να μη θέσουμε σε κίνδυνο τη λειτουργία της μεγάλης κοιλίας και την παραγωγή γάλακτος.
Ένα αρνί μπορεί να φτάσει στην πάχυνση φαινομενικά υγιές και λίγες ημέρες αργότερα να παρουσιάσει διάρροια, βήχα ή απώλεια όρεξης. Η μεταφορά, η αλλαγή περιβάλλοντος, η ανάμειξη ζώων και η απότομη αλλαγή διατροφής δημιουργούν μια περίοδο αυξημένου κινδύνου.
Για τον προβατοτρόφο που παχαίνει αρνιά, είτε από το δικό του κοπάδι είτε από άλλες εκτροφές, η σωστή παραλαβή είναι εξίσου σημαντική με το σιτηρέσιο.
Το γαλλικό πρόγραμμα MaiSAgE του Institut de l'Élevage (Idele) έχει μελετήσει τους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των αρνιών σε μονάδες πάχυνσης.
Με βάση αυτές τις πρακτικές οδηγίες, οργανώνουμε ένα πλάνο παρακολούθησης των πρώτων 21 ημερών. Οι 21 ημέρες δεν αποτελούν υποχρεωτικό ή επιστημονικά καθολικό διάστημα προσαρμογής. Είναι ένα πρακτικό χρονικό πλαίσιο για να μη χαθούν από την προσοχή μας τα προβλήματα των πρώτων εβδομάδων.
Μπορεί να βάζουμε τη σωστή ποσότητα ζωοτροφής στην ταΐστρα και παρ' όλα αυτά ορισμένες προβατίνες να μην τρώνε όσο χρειάζονται. Το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε το σιτηρέσιο. Μερικές φορές είναι ο χώρος που διαθέτουν τα ζώα για να τραφούν.
Όταν πολλές προβατίνες προσπαθούν να φάνε ταυτόχρονα από περιορισμένο μήκος ταΐστρας, εμφανίζεται ανταγωνισμός. Οι πιο δυνατές μπορεί να εκτοπίζουν τις μικρότερες, τις πρωτόγεννες ή τα πιο αδύναμα ζώα.
Πόσα εκατοστά ταΐστρας χρειάζεται κάθε προβατίνα; Και πώς υπολογίζουμε αν οι δικές μας ταΐστρες επαρκούν;
Σε πολλές ελληνικές εκτροφές οι ζωοτροφές διανέμονται σε συγκεκριμένες ώρες.
Όταν φτάνει η τροφή, πολλές προβατίνες συγκεντρώνονται ταυτόχρονα στην ταΐστρα.
Αν δεν υπάρχει επαρκής χώρος, ορισμένες μπορεί να απομακρύνονται, να περιμένουν ή να καταναλώνουν μικρότερη ποσότητα από αυτή που τους αναλογεί.
Το πρόβλημα μπορεί να είναι εντονότερο όταν:
Έτσι, ενώ η συνολική ποσότητα μπορεί να είναι σωστή, η πραγματική κατανάλωση δεν είναι απαραίτητα ίδια για όλα τα ζώα.
Δεν υπάρχει ένας αριθμός κατάλληλος για κάθε φυλή και κάθε μέθοδο διατροφής.
Η απαιτούμενη θέση εξαρτάται από:
Διαφορετικές τεχνικές οδηγίες χρησιμοποιούν διαφορετικές τιμές ανάλογα με αυτές τις συνθήκες.
Σε τεχνικό παράδειγμα του γαλλικού δικτύου INOSYS / Institut de l'Élevage, που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2015, περιγράφεται ένα σύστημα εκτροφής 300 θηλυκών προβάτων φυλής Romane.
Το έγγραφο αναφέρει ενδεικτικά:
| Κατηγορία ζώων | Χώρος ταΐστρας |
|---|---|
| Προβατίνα στο τέλος της κύησης | 40 cm ανά ζώο |
| Προβατίνα σε γαλουχία | 33 cm ανά ζώο |
Σημαντική διευκρίνιση: Οι αριθμοί προέρχονται από συγκεκριμένο γαλλικό σύστημα κρεοπαραγωγικής προβατοτροφίας με φυλή Romane. Δεν αποτελούν γενικό πρότυπο για τις ελληνικές γαλακτοπαραγωγές φυλές.
Δεν πρέπει να θεωρήσουμε ότι κάθε προβατίνα σε γαλουχία χρειάζεται λιγότερο χώρο από μια έγκυο. Η κατάλληλη διάσταση εξαρτάται και από τις συνθήκες ταΐσματος.
Η βρετανική υπηρεσία DAERA αναφέρει, για χειροκίνητη χορήγηση συμπυκνωμένων ζωοτροφών σε εγκυμονούσες προβατίνες, ενδεικτικό χώρο:
Αντίστοιχα, τεχνικό παράδειγμα του Ontario στον Καναδά χρησιμοποιεί περίπου 40,6 cm ανά προβατίνα στο τέλος της κύησης ή στη γαλουχία, όταν όλες οι προβατίνες πρέπει να τρώνε ταυτόχρονα.
Οι διαφορές αυτές δείχνουν γιατί δεν είναι σωστό να εφαρμόζουμε τον ίδιο αριθμό σε όλες τις εκτροφές.
Όταν χορηγούμε περιορισμένη ποσότητα συμπυκνωμένου σιτηρεσίου και θέλουμε όλες οι προβατίνες να τρώνε ταυτόχρονα, πρέπει να εξασφαλίζουμε πραγματικά επαρκείς θέσεις για όλες.
Σε μικρόσωμες και μεγαλόσωμες φυλές οι ανάγκες μπορεί να διαφέρουν.
Δεν λειτουργούν όλα τα συστήματα διατροφής με τον ίδιο τρόπο.
Αν μοιράζουμε συμπύκνωμα σε συγκεκριμένη ποσότητα, τα ζώα συνήθως προσπαθούν να τραφούν μαζί.
Εδώ η έλλειψη θέσεων μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικό ανταγωνισμό.
Όταν η τροφή διατίθεται συνεχώς, τα ζώα μπορεί να τρέφονται σε διαφορετικές ώρες.
Σε ορισμένα τέτοια συστήματα μπορούν να εφαρμοστούν διαφορετικές αναλογίες χώρου ανά ζώο.
Αυτό όμως προϋποθέτει πραγματική συνεχή διαθεσιμότητα κατάλληλης τροφής και προσεκτική παρακολούθηση του ανταγωνισμού.
Δεν χρησιμοποιούμε τις μικρότερες διαστάσεις ενός συστήματος ελεύθερης πρόσβασης για μια ομάδα που παίρνει περιορισμένη ποσότητα συμπυκνώματος.
Ο βασικός υπολογισμός είναι απλός:
Απαιτούμενο προσβάσιμο μήκος = αριθμός προβατίνων × χώρος ανά προβατίνα.
Για παράδειγμα, αν χρησιμοποιήσουμε ως ενδεικτικό σημείο αναφοράς τα 40 cm:
40 cm = 0,40 μέτρα.
Για 50 προβατίνες:
50 × 0,40 = 20 μέτρα.
Πρόκειται για 20 μέτρα πραγματικά προσβάσιμου μετώπου διατροφής.
Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη μαθηματική εφαρμογή τριών ενδεικτικών αναλογιών χώρου. Δεν αποτελεί τεχνική μελέτη ή γενική σύσταση για όλες τις ελληνικές φυλές.
| Αριθμός ζώων | 33 cm/ζώο | 40 cm/ζώο | 45 cm/ζώο |
|---|---|---|---|
| 50 | 16,5 m | 20 m | 22,5 m |
| 100 | 33 m | 40 m | 45 m |
| 200 | 66 m | 80 m | 90 m |
Οι διαστάσεις δείχνουν πόσο σημαντική είναι η επιλογή της κατάλληλης αναλογίας ανά ζώο.
Για μια ομάδα 100 προβατίνων, η διαφορά ανάμεσα στα 33 και στα 45 cm είναι 12 μέτρα προσβάσιμης ταΐστρας.
Σε ορισμένες εγκαταστάσεις οι προβατίνες μπορούν να τραφούν και από τις δύο πλευρές μιας κεντρικής ταΐστρας.
Σε αυτή την περίπτωση μετράμε χωριστά το πραγματικά προσβάσιμο μήκος κάθε πλευράς.
Έχουμε μια κεντρική ταΐστρα μήκους 10 μέτρων.
Αν τα ζώα μπορούν να τραφούν ανεμπόδιστα και από τις δύο πλευρές, το συνολικό προσβάσιμο μέτωπο μπορεί να είναι:
10 + 10 = 20 μέτρα.
Με ενδεικτική αναλογία 40 cm ανά ζώο, το μήκος αυτό αντιστοιχεί μαθηματικά σε 50 θέσεις.
Ο υπολογισμός ισχύει μόνο εφόσον και οι δύο πλευρές είναι πραγματικά λειτουργικές, επαρκώς προσβάσιμες και κατάλληλες για τα ζώα.
Η παρατήρηση των ζώων κατά τη διανομή της τροφής είναι εξίσου σημαντική με τη μέτρηση του μήκους.
Πιθανά προειδοποιητικά σημάδια είναι:
Αυτές οι ενδείξεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η ταΐστρα είναι μικρή.
Μπορεί να υπάρχουν προβλήματα στον τρόπο διανομής, στην ανάμιξη της τροφής ή στη διαχείριση των ομάδων.
Ναι.
Ακόμη κι αν υπάρχει αρκετό συνολικό μήκος, η τροφή μπορεί να συγκεντρώνεται σε συγκεκριμένα σημεία.
Για παράδειγμα, αν το μεγαλύτερο μέρος του συμπυκνώματος βρίσκεται στη μία άκρη, τα ζώα θα προσπαθούν να συγκεντρωθούν εκεί.
Γι' αυτό χρειάζεται:
Οι πρωτόγεννες προβατίνες μπορεί να είναι μικρότερες ή λιγότερο ανταγωνιστικές από τα μεγαλύτερα ζώα.
Παράλληλα, εξακολουθούν να έχουν ανάγκες ανάπτυξης και, κατά τη γαλακτοπαραγωγή, αυξημένες διατροφικές απαιτήσεις.
Όταν βρίσκονται στην ίδια ομάδα με μεγαλύτερες και πιο επιθετικές προβατίνες, μπορεί να δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκή πρόσβαση στην τροφή.
Αν παρατηρούμε τέτοιο πρόβλημα, μπορούμε να εξετάσουμε τον χωρισμό τους σε κατάλληλη ομάδα ή άλλες αλλαγές στη διαχείριση.
Δεν επηρεάζονται όλες οι προβατίνες με τον ίδιο τρόπο από τον ανταγωνισμό.
Ιδιαίτερη παρακολούθηση μπορεί να χρειάζονται:
Αν ένα ζώο χάνει βάρος ή αποφεύγει την ταΐστρα, δεν αποδίδουμε αυτομάτως το πρόβλημα στον ανταγωνισμό. Χρειάζεται και αξιολόγηση της υγείας του.
Πριν κατασκευάσουμε καινούριες ταΐστρες, αξίζει να ελέγξουμε τη λειτουργία της υπάρχουσας εγκατάστασης.
Οι αλλαγές πρέπει να γίνονται χωρίς να δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι συνωστισμού ή τραυματισμών.
Ας υποθέσουμε ότι μια ομάδα αποτελείται από 200 προβατίνες που λαμβάνουν περιορισμένη ποσότητα συμπυκνωμένου σιτηρεσίου δύο φορές την ημέρα.
Η εγκατάσταση διαθέτει δύο προσβάσιμες γραμμές ταΐσματος μήκους 30 μέτρων η καθεμία.
Το συνολικό μήκος είναι:
30 + 30 = 60 μέτρα.
Ο πραγματικός διαθέσιμος χώρος ανά προβατίνα είναι:
60 / 200 = 0,30 μέτρα, δηλαδή 30 cm.
Αν για τη συγκεκριμένη ομάδα και μέθοδο διατροφής κριθεί κατάλληλη ενδεικτική αναλογία 40 cm, τότε θα απαιτούνταν:
200 × 0,40 = 80 μέτρα.
Η διαφορά θα ήταν 20 επιπλέον μέτρα πραγματικά προσβάσιμου μετώπου διατροφής.
Πριν από οποιαδήποτε κατασκευή, πρέπει να εξεταστούν η φυλή, το σωματικό μέγεθος των ζώων, ο τρόπος διανομής, οι διαθέσιμοι χώροι και η συμπεριφορά του κοπαδιού.
Ο παρακάτω πίνακας μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον κτηνοτρόφο για να παρατηρεί αν τα ζώα έχουν σωστή πρόσβαση στο σιτηρέσιο.
| Ερώτηση | Τι καταγράφουμε |
|---|---|
| Πόσες προβατίνες έχει η ομάδα; | Αριθμός ζώων |
| Πόσα μέτρα ταΐστρας χρησιμοποιούνται; | Πραγματικό προσβάσιμο μήκος |
| Πόσα cm αντιστοιχούν ανά ζώο; | Υπολογισμός |
| Μπορούν να τραφούν ταυτόχρονα; | Ναι / Όχι / Παρατήρηση |
| Υπάρχουν επαναλαμβανόμενοι εκτοπισμοί; | Ναι / Όχι |
| Η τροφή είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη; | Ναι / Όχι |
| Υπάρχουν ζώα που δυσκολεύονται; | Αριθμός και παρατηρήσεις |
Η σωστή διατροφή δεν εξαρτάται μόνο από το τι βάζουμε στην ταΐστρα, αλλά και από το αν κάθε προβατίνα μπορεί να καταναλώσει την ποσότητα που χρειάζεται.
Τα γαλλικά σημεία αναφοράς των 33 και 40 cm δείχνουν τη σημασία του σωστού σχεδιασμού, αλλά δεν αποτελούν καθολικές διαστάσεις για τις ελληνικές γαλακτοπαραγωγές φυλές.
Το πρώτο πρακτικό βήμα είναι απλό: μετράμε το πραγματικά προσβάσιμο μήκος της ταΐστρας, υπολογίζουμε τον χώρο ανά προβατίνα και παρατηρούμε τη συμπεριφορά των ζώων κατά το τάισμα.
Έτσι μπορούμε να εντοπίσουμε προβλήματα πρόσβασης πριν αποφασίσουμε αν χρειάζονται αλλαγές στην εγκατάσταση.
Οι αριθμοί των 33 και 40 cm προέρχονται από συγκεκριμένο γαλλικό τεχνικό παράδειγμα και δεν αποτελούν ενιαία υποχρεωτική απαίτηση για όλες τις ελληνικές εκτροφές.
Ο κατάλληλος χώρος ταΐστρας πρέπει να αξιολογείται με βάση τη φυλή, το μέγεθος των ζώων, το σιτηρέσιο, τη μέθοδο διανομής και τις πραγματικές συνθήκες πρόσβασης.
Μπορεί να υπάρχει αρκετή τροφή στην ταΐστρα αλλά να μην τρώνε όλες οι προβατίνες αρκετά. Όταν ο διαθέσιμος χώρος είναι μικρός, τα πιο δυνατά ζώα φτάνουν πρώτα στην τροφή και τα πιο ήρεμα ή χαμηλότερης ιεραρχίας αναγκάζονται να περιμένουν, να τρώνε λιγότερο ή να καταναλώνουν ό,τι έχει απομείνει.
Σε πολλές προβατοτροφικές εγκαταστάσεις το πρόβλημα δεν είναι τόσο η συνολική επιφάνεια του κελιού, όσο το μήκος της ταΐστρας.
Η Teagasc επισημαίνει ότι σε αρκετούς στάβλους ο διαθέσιμος χώρος σίτισης αποτελεί μεγαλύτερο περιοριστικό παράγοντα από τον χώρο κατάκλισης.
Αν ένα κελί έχει χώρο για 30 προβατίνες στο δάπεδο αλλά η ταΐστρα επιτρέπει να φάνε ταυτόχρονα μόνο 20, τότε πρακτικά η εγκατάσταση μπορεί να είναι υπερφορτωμένη την ώρα που δίνεται το συμπύκνωμα.
Το γαλλικό εργαλείο Bat'InnOvin, που βασίζεται στις συστάσεις του δικτύου ειδικών Inn'Ovin, χρησιμοποιεί:
| Κατηγορία | Χώρος ταΐστρας ανά προβατίνα |
|---|---|
| Συντήρηση | 33 cm |
| Τέλος εγκυμοσύνης | 40 cm |
| Περίοδος τοκετού | 40 cm |
| Γαλουχία | 33 cm |
Αυτές οι τιμές αποτελούν γαλλικές τεχνικές συστάσεις για σχεδιασμό εγκαταστάσεων και όχι απόλυτο όριο για κάθε φυλή και κάθε σύστημα ταΐσματος.
Επειδή δεν περιγράφουν πάντα την ίδια κατάσταση.
Όταν δίνεται περιορισμένη ποσότητα συμπυκνώματος σε μία συγκεκριμένη ώρα, το ζητούμενο είναι να μπορούν όλες οι προβατίνες να φάνε ταυτόχρονα.
Οι ιρλανδικές προδιαγραφές που χρησιμοποιεί η Teagasc δίνουν για συμπύκνωμα:
| Μέγεθος προβατίνας | Χώρος για συμπύκνωμα |
|---|---|
| Μικρή – περίπου 50 kg | 40 cm |
| Μεσαία – περίπου 70 kg | 50 cm |
| Μεγάλη – περίπου 90 kg | 60 cm |
Για σανό ή χονδροειδείς ζωοτροφές με συνεχή πρόσβαση, οι ίδιες οδηγίες χρησιμοποιούν αρκετά μικρότερο χώρο, περίπου 17,5–20 cm ανά ζώο.
Η έλλειψη χώρου δεν σημαίνει απλώς λίγη αναστάτωση.
Οι πιο κυρίαρχες προβατίνες μπορούν:
Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη ανομοιομορφία μέσα στην ομάδα.
Συνήθως μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν:
Έτσι είναι δυνατόν να έχουμε αρκετή συνολική ποσότητα τροφής για το κελί αλλά όχι σωστή κατανομή μεταξύ των ζώων.
Στο τέλος της εγκυμοσύνης οι ανάγκες αυξάνονται, ενώ η χωρητικότητα της κοιλιάς για τροφή περιορίζεται.
Μια προβατίνα που επανειλημμένα χάνει μέρος της συμπυκνωμένης τροφής λόγω συνωστισμού μπορεί να μην προσλαμβάνει την ενέργεια που θεωρούμε ότι της δίνουμε στο χαρτί.
Η Teagasc συνδέει την ανεπαρκή πρόσληψη στο τέλος της εγκυμοσύνης με αυξημένο κίνδυνο για:
Την επόμενη φορά που θα δώσετε συμπύκνωμα, μην κοιτάξετε μόνο αν «έπεσε η τροφή».
Σταθείτε απέναντι από το κελί και ελέγξτε:
Αν συμβαίνουν αυτά, ο συνολικός αριθμός εκατοστών πιθανότατα δεν επαρκεί για τον τρόπο σίτισης που χρησιμοποιείται.
Ο υπολογισμός είναι απλός.
Συνολικό ωφέλιμο μήκος ταΐστρας ÷ απαιτούμενα cm ανά ζώο = μέγιστος αριθμός προβατίνων
Έχουμε διαθέσιμο ωφέλιμο μήκος: 12 μέτρα = 1.200 cm.
Αν χρησιμοποιήσουμε 50 cm ανά προβατίνα:
1.200 ÷ 50 = 24 προβατίνες
Άρα ένα κελί με 30 προβατίνες δεν επιτρέπει σε όλες να φάνε ταυτόχρονα με αυτή την απαίτηση χώρου.
Γωνίες, κολώνες, πόρτες και άλλα εμπόδια μπορούν να μειώνουν το πραγματικά χρησιμοποιήσιμο μήκος.
Η Teagasc προτείνει ειδικά στις διαμπερείς ταΐστρες να αφαιρείται περίπου 60 cm από το διαθέσιμο μήκος για κάθε γωνία, επειδή εκεί η πρόσβαση περιορίζεται.
Η δημιουργία μικρότερων και πιο ομοιόμορφων ομάδων δεν βοηθά μόνο στη διατροφή ανά επίπεδο παραγωγής.
Μπορεί επίσης να μειώσει:
Δείτε επίσης: Ομαδοποίηση προβατίνων ανά γαλακτοπαραγωγή .
Δεν αρκεί να υπολογίζουμε πόσα κιλά τροφής χρειάζεται το κοπάδι. Πρέπει να ελέγχουμε αν κάθε προβατίνα μπορεί πράγματι να φτάσει σε αυτά.
Ο σωστός χώρος στην ταΐστρα εξαρτάται από το βάρος των ζώων, την κατηγορία τους, το είδος της τροφής και κυρίως από το αν η τροφή προσφέρεται περιορισμένα ή είναι διαθέσιμη συνεχώς.
Ιδιαίτερα όταν μοιράζεται συμπύκνωμα, το απλό μέτρημα της ταΐστρας μπορεί να αποκαλύψει ένα πρόβλημα που μέχρι τότε φαινόταν σαν «χαμηλή όρεξη» ή «αδύναμες προβατίνες».
Δεν χρειάζονται όλες οι γαλακτοπαραγωγές προβατίνες το ίδιο σιτηρέσιο. Σε ένα κοπάδι μπορεί την ίδια ημέρα μία προβατίνα να δίνει 2 λίτρα γάλα και μια άλλη λιγότερο από 1 λίτρο. Αν όμως τρώνε ακριβώς την ίδια ποσότητα συμπυκνώματος, είναι πιθανό η μία να μην καλύπτει τις ανάγκες της και η άλλη να παίρνει περισσότερη τροφή από αυτή που μπορεί να αξιοποιήσει.
Σε ένα ομοιόμορφο κοπάδι η διαχείριση είναι σχετικά απλή. Στην πράξη όμως οι προβατίνες διαφέρουν σημαντικά ως προς:
Όταν όλες λαμβάνουν την ίδια ποσότητα συμπυκνώματος, το σιτηρέσιο συνήθως σχεδιάζεται ώστε να καλύπτει μια μέση ή σχετικά υψηλή παραγωγή.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι χαμηλότερης παραγωγής προβατίνες λαμβάνουν περισσότερη συμπληρωματική τροφή από αυτή που χρειάζονται, ενώ οι κορυφαίες παραγωγές μπορεί να εξακολουθούν να μην καλύπτονται.
Η πιο απλή μορφή είναι ο χωρισμός του κοπαδιού σε δύο ή τρεις ομάδες, για παράδειγμα:
| Ομάδα | Χαρακτηριστικά | Στόχος διατροφής |
|---|---|---|
| Υψηλή παραγωγή | Οι προβατίνες με τις μεγαλύτερες αποδόσεις | Κάλυψη αυξημένων αναγκών χωρίς περιορισμό παραγωγής |
| Μέση παραγωγή | Το μεγαλύτερο μέρος του κοπαδιού | Ισορροπημένη παροχή ενέργειας και πρωτεΐνης |
| Χαμηλότερη παραγωγή | Ζώα σε πιο προχωρημένο στάδιο γαλακτικής περιόδου ή χαμηλότερης απόδοσης | Αποφυγή άσκοπης υπερκατανάλωσης ακριβού συμπυκνώματος |
Τα όρια δεν πρέπει να είναι ίδια για κάθε μονάδα. Εξαρτώνται από τη μέση παραγωγή, την ποιότητα των χονδροειδών ζωοτροφών και το σύστημα εκτροφής.
Ναι, όταν το κοπάδι είναι αρκετά ανομοιογενές.
Το Institut de l'Élevage αναφέρει αποτελέσματα του γαλλικού προγράμματος Casdar AUTELO, στο οποίο εφαρμόστηκε διατροφική προσαρμογή σε τρεις ομάδες γαλακτοπαραγωγής.
Σε περίοδο 92 ημερών καταγράφηκαν:
Η ομαδοποίηση έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να αποδώσει όταν:
Η γαλακτοπαραγωγή δεν παραμένει σταθερή. Μετά την κορυφή της γαλακτικής περιόδου η παραγωγή συνήθως μειώνεται σταδιακά.
Για αυτό η ομάδα ενός ζώου δεν πρέπει να θεωρείται μόνιμη. Το Institut de l'Élevage αναφέρει ότι η διατροφική προσαρμογή μπορεί να επανεξετάζεται περίπου κάθε μήνα, ανάλογα με την εξέλιξη της παραγωγής.
Σε εκμεταλλεύσεις με συχνότερη γαλακτομέτρηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μικρότερο διάστημα, αν αυτό είναι πρακτικά διαχειρίσιμο.
Η χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή δεν σημαίνει ότι μια προβατίνα δεν χρειάζεται πλέον επαρκή ενέργεια, πρωτεΐνη και ίνες.
Αν η ποσότητα συμπυκνώματος μειωθεί πολύ απότομα ή υπερβολικά, μπορεί να έχουμε:
Για αυτό η ίδια η γαλλική τεχνική σύσταση προειδοποιεί να μην περιορίζονται υπερβολικά οι λιγότερο παραγωγικές προβατίνες.
Όχι.
Για σωστή ομαδοποίηση αξίζει να συνεκτιμώνται:
Για τις περισσότερες μονάδες δεν χρειάζονται πέντε ή έξι διαφορετικές ομάδες.
Ένα απλό πρώτο βήμα μπορεί να είναι:
Σε σύγχρονες εγκαταστάσεις μπορεί να γίνει «εικονική» ομαδοποίηση, με διαφορετική χορήγηση συμπυκνώματος μέσω αυτόματων συστημάτων ή κατά την άμελξη.
Το γαλλικό παράδειγμα AUTELO χρησιμοποίησε ακριβώς τέτοια λογική, με διαφορετική παροχή χωρίς να απαιτείται μόνιμος φυσικός χωρισμός όλων των ζώων.
Η ποσότητα δεν πρέπει να αλλάζει μόνο επειδή μια προβατίνα πέρασε σε άλλη ομάδα.
Πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε:
Για αυτό η ανάλυση ζωοτροφών είναι βασικό εργαλείο πριν από λεπτές αλλαγές στο σιτηρέσιο.
Δείτε επίσης τον πλήρη οδηγό ζωοτροφών για πρόβατα .
Η ομαδοποίηση δεν έχει στόχο να ταΐσουμε λιγότερο. Έχει στόχο να ταΐσουμε πιο σωστά.
Όταν η παραγωγή μέσα στο κοπάδι έχει μεγάλες διαφορές, η ίδια ποσότητα συμπυκνώματος σε όλες τις προβατίνες μπορεί να σημαίνει ταυτόχρονα σπατάλη σε ορισμένα ζώα και ανεπαρκή κάλυψη σε άλλα.
Η απλή ομαδοποίηση σε δύο ή τρία επίπεδα, με τακτική επανεκτίμηση, μπορεί να αποτελέσει έναν από τους πιο πρακτικούς τρόπους μείωσης του κόστους διατροφής χωρίς να κυνηγάμε τυφλά φθηνότερες ζωοτροφές.
Η ουρία στο πρόβειο γάλα μπορεί να δώσει πολύ χρήσιμες πληροφορίες για το αν η πρωτεΐνη του σιτηρεσίου αξιοποιείται αποτελεσματικά. Μια αυξημένη τιμή όμως δεν σημαίνει απλώς «πολλή πρωτεΐνη» και μια χαμηλή δεν αποδεικνύει από μόνη της έλλειψη. Για να έχει πραγματική αξία πρέπει να εξετάζεται μαζί με την παραγωγή γάλακτος, την ποιότητα του σιτηρεσίου, την ενέργεια, το στάδιο γαλακτοπαραγωγής και την εικόνα του κοπαδιού.
Όταν το πρόβατο καταναλώνει πρωτεΐνη, μέρος της διασπάται στη μεγάλη κοιλία. Από αυτή τη διαδικασία παράγεται αμμωνία. Τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το άζωτο για να συνθέσουν μικροβιακή πρωτεΐνη, αρκεί να έχουν διαθέσιμη και την κατάλληλη ποσότητα ενέργειας.
Όταν παράγεται περισσότερο άζωτο από αυτό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, η περίσσεια αμμωνίας μετατρέπεται κυρίως στο ήπαρ σε ουρία. Η ουρία κυκλοφορεί στο αίμα και ένα μέρος της περνά στο γάλα.
Η συγκέντρωση ουρίας στο γάλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα επιπλέον εργαλείο για να αξιολογηθεί η σχέση πρωτεΐνης και διαθέσιμης ενέργειας στο σιτηρέσιο.
Σε πειράματα με γαλακτοπαραγωγές προβατίνες έχει βρεθεί σαφής θετική σχέση ανάμεσα στην περιεκτικότητα της δίαιτας σε ακατέργαστη πρωτεΐνη και στην ουρία του γάλακτος. Όσο αυξανόταν η πρωτεΐνη του σιτηρεσίου, αυξανόταν γενικά και η ουρία στο γάλα.
Μπορεί, αλλά όχι πάντα.
Μια υψηλή τιμή μπορεί να εμφανιστεί όταν:
Τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρειάζονται ταυτόχρονα άζωτο και ενέργεια. Αν υπάρχει πολύ διαθέσιμο άζωτο αλλά ανεπαρκής κατάλληλη ενέργεια, ένα μεγαλύτερο μέρος του αζώτου δεν αξιοποιείται για μικροβιακή πρωτεΐνη.
Αυτός είναι ο λόγος που η ουρία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως «μέτρηση πρωτεΐνης». Μελέτες σε γαλακτοπαραγωγές προβατίνες δείχνουν ότι η πηγή και η διαθεσιμότητα των υδατανθράκων μπορούν επίσης να επηρεάζουν την ουρία του γάλακτος.
Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόλυτο όριο για κάθε φυλή, σύστημα εκτροφής, εργαστήριο και στάδιο γαλακτοπαραγωγής.
Στη διεθνή βιβλιογραφία για γαλακτοπαραγωγές προβατίνες χρησιμοποιούνται συχνά τιμές γύρω στα 35 mg/dL ως χρήσιμο σημείο αναφοράς, όχι όμως ως καθολικό «φυσιολογικό όριο». Σε πειραματικές δίαιτες έχουν καταγραφεί αρκετά χαμηλότερες ή υψηλότερες συγκεντρώσεις ανάλογα με την πρόσληψη πρωτεΐνης και το σιτηρέσιο.
Η ουρία μπορεί να επηρεαστεί από:
Για αυτό έχει συνήθως μεγαλύτερη πρακτική αξία η τάση του κοπαδιού σε διαδοχικές μετρήσεις παρά η απομόνωση μιας μεμονωμένης μέτρησης ενός ζώου.
Ας υποθέσουμε ότι σε ένα κοπάδι:
Η σωστή αντίδραση δεν είναι να αφαιρεθεί αυθαίρετα ένα κιλό ή ένα ποσοστό σόγιας.
Πρώτα ελέγχονται:
Εδώ αποκτά μεγάλη αξία μια ανάλυση ζωοτροφών, επειδή διαφορετικές παρτίδες μηδικής, ενσιρώματος ή συμπυκνώματος μπορούν να έχουν πολύ διαφορετική πραγματική σύσταση.
Ναι, εφόσον το πρόβλημα είναι η αναποτελεσματική χρήση πλεονάζοντος αζώτου.
Σε πρόσφατη μελέτη σε γαλακτοπαραγωγές προβατίνες, η μείωση της πρωτεΐνης της δίαιτας από 17% σε 15% μείωσε σημαντικά την ουρία χωρίς να προκαλέσει μείωση της γαλακτοπαραγωγής στις συγκεκριμένες πειραματικές συνθήκες. Αυτό όμως δεν αποτελεί γενική συνταγή 15% για κάθε ελληνικό κοπάδι.
| Αν βλέπουμε | Τι ελέγχουμε |
|---|---|
| Αυξημένη ουρία | Πρωτεΐνη, αποδομησιμότητα, ενεργειακή επάρκεια, βοσκή |
| Χαμηλή ουρία | Πρόσληψη πρωτεΐνης, συνολική πρόσληψη τροφής, παραγωγή |
| Μεγάλη απότομη μεταβολή | Αλλαγή παρτίδας ζωοτροφής, βοσκή, μίγμα, δειγματοληψία |
| Υψηλή ουρία χωρίς αύξηση παραγωγής | Πιθανή αναποτελεσματική χρήση του αζώτου |
Για συνολικό σχεδιασμό του σιτηρεσίου δείτε επίσης τον οδηγό σιτηρεσίου για προβατίνες γαλακτοπαραγωγής και τον πλήρη οδηγό ζωοτροφών για πρόβατα .
Η ουρία του πρόβειου γάλακτος είναι εργαλείο και όχι διάγνωση. Μπορεί να μας δείξει ότι αξίζει να ψάξουμε περισσότερο την αξιοποίηση της πρωτεΐνης και την ισορροπία του σιτηρεσίου, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί μόνη της σε αλλαγές.
Η μεγαλύτερη αξία της προκύπτει όταν συνδυάζεται με ανάλυση ζωοτροφών, πραγματική πρόσληψη, γαλακτοπαραγωγή, σύσταση γάλακτος και επαναλαμβανόμενες μετρήσεις του κοπαδιού.
Μια παρτίδα καλαμποκιού μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογική και παρ' όλα αυτά να περιέχει αφλατοξίνες. Όταν μια προβατίνα καταναλώσει ζωοτροφή μολυσμένη με αφλατοξίνη B1, μέρος της μπορεί να μεταβολιστεί σε αφλατοξίνη M1 και να εμφανιστεί στο γάλα. Πρόκειται για έναν κίνδυνο που ξεκινά από την τροφή και μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια του παραγόμενου πρόβειου γάλακτος.
Οι αφλατοξίνες είναι μυκοτοξίνες, δηλαδή τοξικές ουσίες που παράγονται από ορισμένους μύκητες, κυρίως του γένους Aspergillus.
Η αφλατοξίνη B1 μπορεί να εμφανιστεί σε καλαμπόκι και άλλες πρώτες ύλες ζωοτροφών, όταν οι συνθήκες κατά την καλλιέργεια, τη συγκομιδή ή την αποθήκευση ευνοούν την ανάπτυξη των κατάλληλων μυκήτων και την παραγωγή τοξινών.
Το ιδιαίτερο πρόβλημα στις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις είναι ότι η αφλατοξίνη B1 που καταναλώνεται με την τροφή μπορεί να μεταβολιστεί στον οργανισμό του ζώου και μέρος της να αποβληθεί με το γάλα ως αφλατοξίνη M1.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική παραγωγή πρόβειου γάλακτος, το οποίο χρησιμοποιείται τόσο για άμεση εμπορία όσο και για την παρασκευή τυροκομικών προϊόντων.
Επομένως, ένα πρόβλημα στις ζωοτροφές μπορεί να έχει συνέπειες όχι μόνο για τη μονάδα αλλά και για την ασφάλεια της πρώτης ύλης που παραδίδεται στο τυροκομείο ή στη γαλακτοβιομηχανία.
Η αφλατοξίνη M1 δεν μπορεί να αναγνωριστεί από τη γεύση, τη μυρωδιά ή το χρώμα του γάλακτος. Ακόμη και γάλα που φαίνεται φυσιολογικό μπορεί να χρειάζεται εργαστηριακό έλεγχο.
Η μεταφορά αφλατοξίνης από τη ζωοτροφή στο γάλα έχει μελετηθεί και σε πρόβατα. Η ποσότητα που μεταφέρεται επηρεάζεται από παράγοντες όπως η έκθεση του ζώου, η γαλακτοπαραγωγή και τα χαρακτηριστικά της εκτροφής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα αφλατοξινών για συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων και ζωοτροφών.
| Προϊόν | Αφλατοξίνη | Ανώτατο επίπεδο |
|---|---|---|
| Νωπό γάλα | M1 | 0,050 μg/kg |
| Πρώτες ύλες ζωοτροφών, όπως καλαμπόκι | B1 | 0,020 mg/kg |
| Σύνθετες ζωοτροφές για γαλακτοπαραγωγά πρόβατα | B1 | 0,005 mg/kg |
Πηγές: Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 για τα τρόφιμα και Οδηγία 2002/32/ΕΚ για τις ανεπιθύμητες ουσίες στις ζωοτροφές. Τα όρια των ζωοτροφών εκφράζονται για περιεκτικότητα υγρασίας 12%. Άλλες κατηγορίες ζωοτροφών ενδέχεται να υπάγονται σε διαφορετικά όρια.
Προσοχή στις μονάδες: το μg είναι μικρογραμμάριο, ενώ το mg είναι χιλιοστόγραμμο. Ένα χιλιοστόγραμμο αντιστοιχεί σε 1.000 μικρογραμμάρια.
Τα παραπάνω είναι ανώτατα κανονιστικά επίπεδα και όχι στόχοι που πρέπει να πλησιάζει ο παραγωγός. Η πρόληψη αποσκοπεί στον περιορισμό της έκθεσης όσο είναι εφικτό.
Ναι. Η απουσία ορατής μούχλας δεν αποδεικνύει ότι μια παρτίδα είναι απαλλαγμένη από αφλατοξίνες.
Αντίστοιχα, η παρουσία μούχλας δεν αποδεικνύει από μόνη της την παρουσία συγκεκριμένης αφλατοξίνης. Αποτελεί όμως σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι.
Οι αφλατοξίνες μπορεί να κατανέμονται ανομοιόμορφα μέσα σε μια παρτίδα. Για τον λόγο αυτό η σωστή δειγματοληψία είναι εξίσου σημαντική με την εργαστηριακή ανάλυση.
Προτιμούμε προμηθευτές που μπορούν να τεκμηριώσουν την προέλευση και την παρτίδα των ζωοτροφών.
Όταν απαιτείται ή υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, ζητάμε κατάλληλα αποτελέσματα ελέγχων για αφλατοξίνη B1.
Το καλαμπόκι και τα μίγματα πρέπει να αποθηκεύονται σε καθαρούς, στεγνούς χώρους, προστατευμένους από βροχή, εισροή νερού και συμπύκνωση υγρασίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι γωνίες αποθηκών, τα σιλό, οι παλέτες και τα σημεία όπου παραμένει παλιό υλικό.
Ελέγχουμε για υγρασία, συσσωματώσεις, ασυνήθιστη οσμή, αλλοίωση, έντομα και σημάδια εισροής νερού.
Τα σημάδια αυτά δεν αποτελούν διάγνωση αφλατοξινών, αλλά δικαιολογούν περαιτέρω έλεγχο.
Αν μια παρτίδα είναι ύποπτη ή έχει διαπιστωθεί υπέρβαση των επιτρεπτών ορίων, δεν την αναμειγνύουμε με καθαρή ζωοτροφή για να μειώσουμε τη συγκέντρωση της τοξίνης.
Η αραίωση μη συμμορφούμενων ζωοτροφών δεν αποτελεί αποδεκτή λύση.
Καταγράφουμε ημερομηνία αγοράς, προμηθευτή, είδος ζωοτροφής, ποσότητα και αριθμό παρτίδας.
Έτσι, αν προκύψει πρόβλημα, μπορούμε να εντοπίσουμε γρήγορα ποια τροφή χρησιμοποιήθηκε και σε ποια ζώα.
Ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα που δείχνει παρουσία αφλατοξίνης M1 χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση. Η ανίχνευση δεν σημαίνει αυτομάτως υπέρβαση του νόμιμου ορίου, αλλά κάθε υπέρβαση απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Αν το αποτέλεσμα δείχνει υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπτού επιπέδου:
Η διακοπή της έκθεσης σε μολυσμένη ζωοτροφή αποτελεί βασικό μέτρο αντιμετώπισης.
Η συγκέντρωση αφλατοξίνης M1 στο γάλα μπορεί να μειωθεί μετά την απομάκρυνση της πηγής B1, αλλά ο χρόνος και ο βαθμός μείωσης δεν είναι ίδιοι σε όλες τις περιπτώσεις.
Για αυτό δεν πρέπει να θεωρούμε ότι το γάλα είναι αυτομάτως κατάλληλο την επόμενη ημέρα. Η καταλληλότητα πρέπει να επιβεβαιώνεται με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η οργανωμένη παρακολούθηση των ζωοτροφών δεν αφορά μόνο μεγάλες μονάδες. Ακόμη και ένα απλό αρχείο σε τετράδιο ή υπολογιστή μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Η ασφάλεια του πρόβειου γάλακτος ξεκινά πριν από το άρμεγμα. Ξεκινά από την επιλογή των ζωοτροφών, τις συνθήκες αποθήκευσης και τον έλεγχο των παρτίδων.
Το καλαμπόκι αποτελεί χρήσιμη πρώτη ύλη στη διατροφή των προβάτων, αλλά χρειάζεται σωστή διαχείριση. Δεν είναι κάθε παρτίδα επικίνδυνη, ούτε μπορεί να διαπιστωθεί η παρουσία αφλατοξινών μόνο με οπτική εξέταση.
Η πρόληψη, η ιχνηλασιμότητα και ο εργαστηριακός έλεγχος όπου απαιτείται προστατεύουν τον παραγωγό, τη μονάδα και την ποιότητα του γάλακτος.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά κτηνιατρική συμβουλή, εργαστηριακή διάγνωση ή τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών. Τα κανονιστικά όρια πρέπει να ελέγχονται στην εκάστοτε ισχύουσα ενοποιημένη νομοθεσία.
Τελευταίος έλεγχος: 11 Οκτωβρίου 2026.
Το πιο ακριβό λάθος πριν από τον χειμώνα δεν είναι να αγοράσουμε ακριβή ζωοτροφή, αλλά να ανακαλύψουμε αργά ότι δεν έχουμε αρκετή. Ένας απλός προϋπολογισμός ζωοτροφών βοηθά τον κτηνοτρόφο να ξέρει από τώρα πόσες ημέρες μπορεί να καλύψει το κοπάδι του και πότε πρέπει να αγοράσει συμπληρωματική τροφή.
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα ενιαίο σύστημα. Άλλο κοπάδι συνεχίζει καθημερινή βοσκή σχεδόν όλο τον χειμώνα, άλλο μπαίνει μέσα μόνο τις βραδινές ώρες και άλλο βασίζεται κυρίως σε αποθηκευμένες ζωοτροφές. Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να αντιγράψουμε ένα ξένο «χειμερινό πρόγραμμα» με συγκεκριμένο αριθμό ημερών σταβλισμού.
Η σωστή λογική είναι να χωρίσουμε το κοπάδι σε κατηγορίες και να υπολογίσουμε τις ημέρες που κάθε κατηγορία θα χρειάζεται πραγματική συμπληρωματική διατροφή.
Η βασική ιδέα είναι:
Αριθμός ζώων × ημέρες τροφοδοσίας × ημερήσια ποσότητα = συνολική ανάγκη.
Για παράδειγμα, αν 100 προβατίνες χρειάζονται κατά μέσο όρο 1,5 kg ξηρού σανού την ημέρα για 60 ημέρες, η θεωρητική ανάγκη είναι 9.000 kg ή 9 τόνοι. Στην πράξη πρέπει να προστεθούν απώλειες από διανομή, πάτημα, υγρασία και υπολείμματα.
Σε περιοχές με διαθέσιμη χειμερινή βοσκή, ο αποθηκευμένος χονδροειδής καρπός λειτουργεί περισσότερο ως ασφάλεια. Η κατανάλωση δεν είναι σταθερή κάθε ημέρα: αυξάνεται σε παγετό, συνεχόμενες βροχές, χιόνι ή όταν πέφτει η θρεπτική αξία του βοσκοτόπου.
Πολλά ελληνικά κοπάδια βόσκουν όταν το επιτρέπει ο καιρός και συμπληρώνονται στο στάβλο. Εδώ ο προϋπολογισμός πρέπει να περιλαμβάνει και «κακές ημέρες», γιατί 10–15 συνεχόμενες ημέρες χωρίς ουσιαστική βοσκή μπορούν να αδειάσουν γρήγορα μια μικρή αποθήκη.
Σε μονάδες που στηρίζονται περισσότερο σε ενσίρωμα, σανό και συμπυκνώματα, ο υπολογισμός πρέπει να είναι πολύ πιο ακριβής. Η ποσότητα δεν αρκεί· πρέπει να γνωρίζουμε και την ποιότητα, γιατί κακής ποιότητας χονδροειδής τροφή αυξάνει την ανάγκη για ακριβότερο συμπύκνωμα.
Στον προϋπολογισμό πρέπει να μπουν ξεχωριστά:
Οι ανάγκες τους δεν είναι ίδιες. Αν χρησιμοποιήσουμε μία μέση τιμή για ολόκληρο το κοπάδι, μπορεί να υποτιμήσουμε σημαντικά τις πραγματικές ανάγκες.
Μετράμε τα δέματα ή τις ποσότητες και όχι «περίπου». Στα μεγάλα δέματα έχει σημασία το πραγματικό βάρος. Δύο μπάλες ίδιου μεγέθους μπορεί να διαφέρουν αρκετά σε κιλά και ξηρά ουσία.
Για ενσίρωμα, το νωπό βάρος δεν είναι αρκετό. Όσο πιο υγρό είναι, τόσο μικρότερο ποσοστό πραγματικής ξηράς ουσίας περιέχει. Για αυτό ο πιο ασφαλής σχεδιασμός γίνεται με ανάλυση ή τουλάχιστον με ρεαλιστική εκτίμηση της ξηράς ουσίας.
Ένα πρόγραμμα που «βγαίνει ακριβώς» στα χαρτιά δεν είναι ασφαλές. Υπάρχουν απώλειες, ημέρες με κακό καιρό, μεγαλύτερη κατανάλωση και πιθανές καθυστερήσεις στις αγορές.
Αν από τον προϋπολογισμό φαίνεται έλλειμμα, είναι καλύτερο να το γνωρίζουμε τον Οκτώβριο παρά τον Ιανουάριο. Η βιαστική αγορά σε περίοδο έλλειψης περιορίζει τις επιλογές, αυξάνει το μεταφορικό κόστος και συχνά μας αναγκάζει να πάρουμε ό,τι υπάρχει διαθέσιμο.
Ο προϋπολογισμός ζωοτροφών δεν είναι λογιστική άσκηση. Είναι ένας απλός τρόπος να αποφύγουμε ακριβές αγορές της τελευταίας στιγμής και απότομες αλλαγές στο σιτηρέσιο. Μετράμε ζώα, ημέρες, πραγματικά αποθέματα και πιθανή βοσκή και προσθέτουμε ένα λογικό περιθώριο ασφαλείας.
Μπορεί να έχουμε αρκετό ενσίρωμα για όλο τον χειμώνα και παρ’ όλα αυτά να πληρώνουμε ακριβά το σιτηρέσιο. Ο λόγος είναι απλός: η ποσότητα δεν λέει τίποτα για την πραγματική θρεπτική αξία. Ένα καλό ενσίρωμα μπορεί να μειώσει την ανάγκη για συμπύκνωμα, ενώ ένα φτωχό μπορεί να μας αναγκάσει να αγοράσουμε περισσότερη ακριβή τροφή.
Δύο παρτίδες ενσιρώματος μπορεί να διαφέρουν πολύ σε πεπτικότητα, πρωτεΐνη, ξηρά ουσία και ενεργειακή αξία. Σε ευρωπαϊκά προγράμματα παρακολούθησης έχουν καταγραφεί διαφορές κοντά στις 10 ποσοστιαίες μονάδες στην πεπτικότητα ακόμη και ανάμεσα σε παρτίδες της ίδιας εκμετάλλευσης.
Αυτό σημαίνει ότι ένα σιτηρέσιο που είναι σωστό για την καλύτερη παρτίδα μπορεί να είναι ανεπαρκές όταν αρχίσουμε να ταΐζουμε τη χειρότερη.
Όσο πιο εύπεπτη είναι η χονδροειδής τροφή, τόσο περισσότερη ενέργεια μπορεί να πάρει το ζώο από κάθε κιλό που καταναλώνει. Παράλληλα συνήθως αυξάνεται και η εθελοντική κατανάλωση.
Σε πειραματικά δεδομένα με προβατίνες, κάθε αύξηση περίπου 5 ποσοστιαίων μονάδων στην πεπτικότητα του ενσιρώματος συνδέθηκε με καλύτερη σωματική κατάσταση των προβατίνων στον τοκετό και με αύξηση περίπου 0,25 kg στο βάρος γέννησης των αρνιών. Τα αρνιά ήταν κατά μέσο όρο σχεδόν 1 kg βαρύτερα στον απογαλακτισμό.
Η εργαστηριακή ανάλυση είναι η ασφαλέστερη λύση, αλλά υπάρχουν σημάδια που πρέπει να μας προβληματίσουν:
Η καλή μυρωδιά και η ωραία εμφάνιση όμως δεν μπορούν να μας πουν την ενεργειακή αξία με ακρίβεια.
Αν έχουμε πρώιμη και όψιμη κοπή ή διαφορετικά χωράφια, κρατάμε τις παρτίδες χωριστά. Την καλύτερη ποιότητα την αξιοποιούμε στις ομάδες με τις μεγαλύτερες ανάγκες, όπως οι γαλακτοπαραγωγές προβατίνες ή τα ζώα σε απαιτητικό παραγωγικό στάδιο.
Η πιο φτωχή παρτίδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ζώα χαμηλότερων αναγκών, εφόσον είναι υγιεινά ασφαλής.
Αν το ενσίρωμα αποτελεί βασικό μέρος του χειμερινού σιτηρεσίου, μια ανάλυση μπορεί να είναι πολύ φθηνότερη από εβδομάδες υπερβολικής χρήσης συμπυκνώματος. Μπορεί επίσης να προλάβει το αντίθετο λάθος: να νομίζουμε ότι το ενσίρωμα είναι καλύτερο από όσο πραγματικά είναι και να υποσιτίζουμε παραγωγικά ζώα.
Δεν αγοράζουμε και δεν αποθηκεύουμε απλώς κιλά. Αποθηκεύουμε θρεπτική αξία. Για αυτό το σωστό ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο ενσίρωμα έχω;», αλλά «τι ενσίρωμα έχω και σε ποια ζώα θα το δώσω;».
Το ίδιο σιτηρέσιο σε όλες τις προβατίνες είναι εύκολο στη διαχείριση, αλλά συχνά ακριβό και λανθασμένο. Μια ξηρά προβατίνα, μια γαλακτοπαραγωγός και μια προβατίνα με δίδυμα σε προχωρημένη κύηση έχουν εντελώς διαφορετικές ανάγκες.
Δεν ταΐζουμε «το κοπάδι». Ταΐζουμε ομάδες ζώων με παρόμοιες ανάγκες. Όσο μεγαλύτερη είναι η παραγωγική διαφορά μέσα στην ίδια ομάδα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα κάποια ζώα να τρώνε περισσότερο από όσο χρειάζονται και άλλα λιγότερο.
Οι προβατίνες χαμηλών αναγκών μπορούν να αξιοποιήσουν καλής ποιότητας χονδροειδή τροφή χωρίς να χρειάζονται πάντα μεγάλες ποσότητες συμπυκνώματος. Η υπερβολική διατροφή σε αυτή τη φάση αυξάνει το κόστος και μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική σωματική κατάσταση.
Τις τελευταίες εβδομάδες της κύησης η ανάπτυξη των εμβρύων επιταχύνεται και ο διαθέσιμος χώρος στη μεγάλη κοιλία μειώνεται. Οι ανάγκες σε ενέργεια και πρωτεΐνη αυξάνονται, ενώ το ζώο δεν μπορεί πάντα να αυξήσει ανάλογα την ποσότητα χονδροειδούς τροφής που καταναλώνει.
Εδώ η ποιότητα της τροφής γίνεται πολύ πιο σημαντική.
Μια προβατίνα που κυοφορεί τρία αρνιά δεν έχει τις ίδιες ανάγκες με μία που κυοφορεί ένα. Σε πειραματικά σιτηρέσια, τα ζώα με μονόδυμο χρειάζονται λιγότερο συμπύκνωμα, ενώ τα τρίδυμα περισσότερο.
Όπου υπάρχει υπερηχογράφημα εγκυμοσύνης, η ομαδοποίηση ανά αριθμό εμβρύων επιτρέπει πολύ καλύτερη στόχευση της διατροφής.
Μετά τον τοκετό οι ανάγκες αλλάζουν απότομα. Η παραγωγή γάλακτος απαιτεί πολύ περισσότερη ενέργεια και πρωτεΐνη, ιδιαίτερα σε υψηλοπαραγωγές φυλές και προβατίνες με δίδυμα.
Αν μια γαλακτοπαραγωγός τρώει το ίδιο με μια ξηρά προβατίνα, το πιθανότερο είναι ότι η μία θα υποσιτίζεται ή η άλλη θα υπερσιτίζεται.
Η σωματική κατάσταση πρέπει να μπαίνει στην εξίσωση. Αδύνατα ζώα μπορεί να χρειάζονται ξεχωριστή ενίσχυση, ενώ ζώα σε υπερβολική κατάσταση δεν πρέπει να «τιμωρούνται» με απότομη και επικίνδυνη στέρηση, αλλά να διαχειρίζονται έγκαιρα και σταδιακά.
Ακόμη και χωρίς πολύπλοκο σύστημα, μια μονάδα μπορεί να κερδίσει αν δημιουργήσει 3–4 ομάδες:
Όταν το καλύτερο σανό, το καλύτερο ενσίρωμα και το ακριβότερο συμπύκνωμα δίνονται μόνο στα ζώα που πραγματικά τα χρειάζονται, μειώνεται η σπατάλη.
Παράλληλα μειώνεται ο κίνδυνος χαμηλής παραγωγής, απώλειας σωματικού βάρους και μεταβολικών προβλημάτων σε ζώα υψηλών αναγκών.
Η ποσότητα συμπυκνώματος που χρειάζεται μια προβατίνα εξαρτάται έντονα από την ποιότητα του σανού ή του ενσιρώματος. Για αυτό δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται ένας σταθερός αριθμός κιλών συμπυκνώματος ανεξάρτητα από τη βάση του σιτηρεσίου.
Η ομαδοποίηση των προβατίνων είναι από τις πιο απλές κινήσεις που μπορούν να βελτιώσουν ταυτόχρονα την παραγωγή και το κόστος. Δεν χρειάζεται πάντα πολύπλοκος εξοπλισμός. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια ζώα έχουν υψηλές ανάγκες και να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το κοπάδι σαν μία ομοιόμορφη ομάδα.
Δεν είναι όλες οι μπάλες ενσιρώματος κατάλληλες για τα πρόβατα, ακόμη κι αν εξωτερικά μοιάζουν ίδιες. Η παρουσία χώματος, η είσοδος αέρα και η κακή συντήρηση αυξάνουν τον κίνδυνο αλλοίωσης και ανεπιθύμητων μικροοργανισμών.
Η Teagasc επισημαίνει ότι όταν χώμα καταλήγει στο ενσίρωμα, αυξάνεται ο κίνδυνος να εκτεθούν τα πρόβατα σε μικρόβια όπως η Listeria. Η λιστερίωση είναι σοβαρό νόσημα και μπορεί να εμφανιστεί με νευρολογικά συμπτώματα ή προβλήματα αναπαραγωγής. Η διάγνωση ανήκει στον κτηνίατρο.
Η AHDB αναφέρει επίσης ότι η επιμόλυνση από χώμα μπορεί να σχετίζεται με κλωστηρίδια, κολοβακτηριοειδή, σαλμονέλα και μύκητες.
Προσοχή: Η απουσία ορατής μούχλας δεν αποδεικνύει ότι το ενσίρωμα είναι ασφαλές. Αν υπάρχουν ενδείξεις αλλοίωσης, δεν το δίνουμε στο κοπάδι χωρίς αξιολόγηση.
Οι έγκυες προβατίνες και τα ζώα με αυξημένες διατροφικές απαιτήσεις δεν πρέπει να βασίζονται σε ενσίρωμα αμφίβολης ποιότητας. Η θρεπτική αξία και η υγιεινή του υλικού είναι δύο διαφορετικά ζητήματα: μια τροφή μπορεί να έχει αποδεκτή ενέργεια αλλά να μην είναι κατάλληλη από υγειονομική άποψη.
Αν εμφανιστούν ασυνήθιστα συμπτώματα μετά από αλλαγή παρτίδας ζωοτροφής, διακόπτουμε τη χορήγηση της ύποπτης παρτίδας και επικοινωνούμε άμεσα με τον κτηνίατρο.
Το ενσίρωμα είναι ένας τρόπος να κρατήσουμε τη θρεπτική αξία μιας χλωρής ζωοτροφής για μήνες, χωρίς να χρειάζεται να την αποξηράνουμε όπως τον σανό. Αν γίνει σωστά, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη χειμερινή τροφή για τα πρόβατα. Αν γίνει λάθος, μπορεί να χάσει μεγάλο μέρος της αξίας του ή ακόμη και να γίνει ακατάλληλο για κατανάλωση.
Το βασικό είναι να καταλάβουμε ότι το ενσίρωμα δεν είναι ένα συγκεκριμένο φυτό. Είναι μέθοδος συντήρησης.
Το ενσίρωμα παράγεται όταν χλωρή φυτική μάζα αποθηκεύεται σε συνθήκες με όσο το δυνατόν λιγότερο οξυγόνο.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες αναπτύσσονται κυρίως βακτήρια γαλακτικού οξέος, τα οποία μετατρέπουν τα διαθέσιμα σάκχαρα του φυτού σε οργανικά οξέα.
Καθώς πέφτει το pH, περιορίζεται η ανάπτυξη ανεπιθύμητων μικροοργανισμών και η ζωοτροφή μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αυτός είναι ο πυρήνας της ενσίρωσης: γρήγορη δημιουργία αναερόβιων συνθηκών και σωστή ζύμωση.
Ο βασικός στόχος είναι να μεταφέρουμε την παραγωγή ζωοτροφής από μια περίοδο αφθονίας σε μια περίοδο έλλειψης.
Με σωστή ενσίρωση μπορούμε να:
Η FAO επισημαίνει ότι η ενσίρωση αποτελεί βασικό τρόπο διατήρησης χορτονομής για περιόδους κατά τις οποίες η διαθέσιμη βοσκή μειώνεται.
Πολλές διαφορετικές καλλιέργειες μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Μεταξύ αυτών:
Η FAO αναφέρει ότι καλαμπόκι, αγρωστώδη, ψυχανθή, σιτάρι και μηδική μπορούν να συντηρηθούν με ενσίρωση.
Για να γίνει καλή ζύμωση, το φυτικό υλικό χρειάζεται επαρκή ποσότητα ζυμώσιμων σακχάρων.
Το καλαμπόκι έχει σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και γενικά ενσιρώνεται εύκολα.
Αντίθετα, πολλά ψυχανθή όπως η μηδική έχουν:
Γι' αυτό τα ψυχανθή συχνά χρειάζονται καλύτερη διαχείριση, προμάρανση ή ανάμιξη με καλλιέργειες πλουσιότερες σε υδατάνθρακες.
Αν το υλικό είναι υπερβολικά υγρό, αυξάνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ζυμώσεων και απωλειών με υγρά εκροής.
Αν είναι υπερβολικά ξηρό, δυσκολεύεται η συμπίεση και μένει περισσότερος αέρας μέσα στη μάζα.
Κλασικές οδηγίες της FAO τοποθετούν την κατάλληλη ξηρά ουσία για πολλά ενσιρώματα περίπου στο 25–35%, αν και η σωστή τιμή εξαρτάται από το φυτό και το σύστημα αποθήκευσης.
Η ποιότητα του ενσιρώματος δεν μπορεί να είναι καλύτερη από την ποιότητα της καλλιέργειας που μπήκε στον σιλό.
Αν το φυτό συγκομιστεί πολύ αργά:
Η Teagasc τονίζει ότι για καλής ποιότητας ενσίρωμα χόρτου πρέπει να συγκομίζεται νεαρό, φυλλώδες υλικό πριν προχωρήσει υπερβολικά η ωρίμανση.
Μετά τη συγκομιδή πρέπει να αφαιρεθεί όσο γίνεται περισσότερος αέρας.
Αυτό επιτυγχάνεται με:
Όσο περισσότερος αέρας παραμένει, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος ανάπτυξης ζυμών, μυκήτων και θέρμανσης.
Στην αρχή της ενσίρωσης θέλουμε να καταναλωθεί γρήγορα το οξυγόνο που υπάρχει μέσα στη μάζα.
Αργότερα, όταν ανοίξει ο σιλός ή η μπάλα, ο αέρας ξαναμπαίνει και αρχίζει η λεγόμενη αερόβια αλλοίωση.
Μπορεί τότε να παρατηρηθούν:
Η FAO συστήνει να περιορίζεται όσο γίνεται η εκτεθειμένη επιφάνεια και το υλικό που βγαίνει από τον σιλό να καταναλώνεται γρήγορα.
Το καλαμπόκι είναι ίσως η πιο γνωστή καλλιέργεια ενσίρωσης.
Πλεονεκτεί επειδή:
Το μειονέκτημά του είναι ότι δεν αποτελεί από μόνο του πλήρες σιτηρέσιο.
Το AHDB τονίζει ότι το ενσίρωμα καλαμποκιού μπορεί να είναι χρήσιμο για πρόβατα, αλλά στις έγκυες προβατίνες πρέπει να συνδυάζεται με επαρκή πρωτεΐνη και σωστή ανόργανη συμπλήρωση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ελληνικές συνθήκες έχουν τα μίγματα ψυχανθών και σιτηρών.
Για παράδειγμα:
Το ψυχανθές αυξάνει την πρωτεϊνική αξία, ενώ το σιτηρό μπορεί να προσθέσει:
Η FAO αναφέρει ότι η ανάμιξη ψυχανθών με δημητριακά μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την επιτυχία της ενσίρωσης, ιδιαίτερα όταν το ψυχανθές από μόνο του έχει χαμηλά επίπεδα υδατοδιαλυτών σακχάρων.
Η μηδική έχει υψηλή θρεπτική αξία, αλλά είναι δυσκολότερη στην ενσίρωση από το καλαμπόκι.
Ο λόγος είναι ότι έχει:
Γι' αυτό συνήθως απαιτεί σωστή προμάρανση και πολύ καλή συμπίεση.
Υπάρχουν διάφορα πρόσθετα ενσίρωσης:
Δεν είναι όμως απαραίτητα σε κάθε περίπτωση.
Η επιτυχία ξεκινά πάντα από:
Σε υλικά με χαμηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, η προσθήκη κατάλληλης πηγής υδατανθράκων μπορεί να βοηθήσει τη γαλακτική ζύμωση.
Ένα σωστά παρασκευασμένο ενσίρωμα συνήθως έχει:
Η εμφάνιση και η μυρωδιά βοηθούν, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την εργαστηριακή ανάλυση.
Δύο ενσιρώματα που μοιάζουν μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική:
Το AHDB τονίζει ότι η αξία των συντηρημένων ζωοτροφών μπορεί να διαφέρει πολύ ακόμη και ανάμεσα σε διαφορετικές παρτίδες της ίδιας χρονιάς, γι' αυτό η ανάλυση είναι βασική πριν υπολογιστεί η συμπληρωματική τροφή.
Ναι.
Το σωστά παρασκευασμένο ενσίρωμα μπορεί να αποτελέσει πολύ καλή χονδροειδή ζωοτροφή για:
Η ποσότητα όμως δεν μπορεί να δοθεί γενικά, γιατί εξαρτάται από το είδος του ενσιρώματος και τη θρεπτική του αξία.
Εδώ υπάρχει μεγάλο οικονομικό ενδιαφέρον.
Έρευνα της Teagasc σε προβατίνες έδειξε ότι όσο αυξανόταν η πεπτικότητα του ενσιρώματος, τόσο βελτιωνόταν η σωματική κατάσταση των προβατίνων και το βάρος γέννησης των αρνιών.
Στα πειράματα που αναφέρει η Teagasc, κάθε αύξηση κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες στην πεπτικότητα του ενσιρώματος συσχετίστηκε με περίπου 6,5 κιλά μεγαλύτερο σωματικό βάρος της προβατίνας μετά τον τοκετό και περίπου 0,25 κιλά μεγαλύτερο βάρος γέννησης του αρνιού.
Το βασικό μήνυμα δεν είναι ότι θα συμβεί ακριβώς το ίδιο σε κάθε ελληνικό κοπάδι. Είναι ότι ένα καλό ενσίρωμα μπορεί να μειώσει σημαντικά την ανάγκη για ακριβότερη συμπληρωματική τροφή.
Μουχλιασμένο ή εμφανώς αλλοιωμένο ενσίρωμα δεν πρέπει να δίνεται στα ζώα.
Η κακή συντήρηση μπορεί να ευνοήσει ανεπιθύμητους μικροοργανισμούς και να μειώσει τόσο την ασφάλεια όσο και την απόδοση της ζωοτροφής.
Το AHDB επισημαίνει ειδικά ότι τα πρόβατα είναι ευαίσθητα σε προβλήματα από αλλοιωμένο και μουχλιασμένο ενσίρωμα.
Στα πρόβατα η κακή ποιότητα ενσιρώματος έχει συσχετιστεί ιδιαίτερα με αυξημένο κίνδυνο λιστερίωσης.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχουν:
Γι' αυτό η καθαρή συγκομιδή και η σωστή ζύμωση είναι θέμα όχι μόνο διατροφής αλλά και υγείας.
Η ενσίρωση μπορεί να γίνει:
Δεν υπάρχει μία λύση για όλους.
Οι μπάλες προσφέρουν ευελιξία σε μικρότερες ποσότητες, ενώ ο μεγάλος σιλός μπορεί να είναι αποδοτικότερος όταν υπάρχει μεγάλη παραγωγή και καθημερινή κατανάλωση.
Όχι πάντα. Είναι διαφορετικός τρόπος συντήρησης. Η απάντηση εξαρτάται από το φυτό, την ποιότητα, τις καιρικές συνθήκες, τον εξοπλισμό και τις ανάγκες του κοπαδιού.
Ναι. Συχνά έχει ενδιαφέρον και σε μίγμα με βρώμη ή άλλο σιτηρό, επειδή το σιτηρό βοηθά στη ζύμωση και προσθέτει ενέργεια και ξηρά ουσία.
Ναι, αλλά είναι πιο απαιτητικό επειδή η μηδική ενσιρώνεται δυσκολότερα από το καλαμπόκι και συνήθως χρειάζεται σωστή προμάρανση.
Η ζύμωση χρειάζεται χρόνο για να σταθεροποιηθεί. Η FAO αναφέρει ότι πολλά ενσιρώματα μπορούν να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται μετά από περίπου 6–7 εβδομάδες, εφόσον έχει γίνει σωστή ενσίρωση.
Αν το ενσίρωμα αποτελεί σημαντικό μέρος του σιτηρεσίου, ναι. Η ανάλυση επιτρέπει να υπολογιστεί σωστά πόση επιπλέον ενέργεια, πρωτεΐνη και μεταλλικά στοιχεία χρειάζονται.
Το ενσίρωμα μπορεί να είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία μιας προβατοτροφικής εκμετάλλευσης για τη χειμερινή διατροφή.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του είναι ότι επιτρέπει να συντηρηθεί μεγάλη ποσότητα χλωρής ζωοτροφής και να αξιοποιηθεί όταν η βοσκή δεν επαρκεί.
Η επιτυχία όμως δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο φυτό θα καλλιεργήσουμε. Εξαρτάται από το πότε θα το κόψουμε, με πόση υγρασία θα το αποθηκεύσουμε, πόσο καλά θα το συμπιέσουμε και αν θα καταφέρουμε να κρατήσουμε τον αέρα έξω.
Τα κτηνοτροφικά φυτά δεν είναι μόνο ο βίκος, το ρόβι ή η μηδική. Στην πράξη περιλαμβάνουν ψυχανθή, αγρωστώδη, κτηνοτροφικά σιτηρά, θερινές καλλιέργειες, ριζώδη και σταυρανθή φυτά, καθώς και μίγματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για βόσκηση, σανό, χλωρή νομή, ενσίρωση ή παραγωγή καρπού.
Ο στόχος αυτού του οδηγού είναι να λειτουργεί ως κεντρικός χάρτης των κτηνοτροφικών φυτών για πρόβατα: τι υπάρχει, πού χρησιμοποιείται κάθε ομάδα και ποια φυτά αξίζει να γνωρίζει ο Έλληνας προβατοτρόφος πριν αποφασίσει τι θα καλλιεργήσει ή τι θα αγοράσει.
Κτηνοτροφικό φυτό είναι μια καλλιέργεια που προορίζεται ολικά ή κατά κύριο λόγο για τη διατροφή των ζώων. Μπορεί να αξιοποιηθεί:
Για αυτό τα κτηνοτροφικά φυτά δεν πρέπει να ταυτίζονται μόνο με τα ψυχανθή. Στην ίδια μεγάλη οικογένεια χρήσεων ανήκουν επίσης αγρωστώδη, σιτηρά, θερινά φυτά και ορισμένα ριζώδη ή σταυρανθή.
Τα ψυχανθή έχουν μεγάλη αξία επειδή μπορούν να δώσουν ζωοτροφή με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και ταυτόχρονα να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο μέσω των συμβιωτικών βακτηρίων στις ρίζες.
Παλιό μεσογειακό ψυχανθές, προσαρμοσμένο σε ξηρικές συνθήκες. Χρησιμοποιείται κυρίως για καρπό και ζωοτροφή μηρυκαστικών και έχει ενδιαφέρον όπου ζητείται παραγωγή πρωτεΐνης μέσα στην ίδια την εκμετάλλευση.
Ένα από τα σημαντικότερα κτηνοτροφικά ψυχανθή στην Ελλάδα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χλωρή νομή, βόσκηση, σανό, ενσίρωση ή παραγωγή σπόρου. Συχνά καλλιεργείται σε μίγμα με βρώμη, κριθάρι ή τριτικάλε.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καρπό, χλωρή μάζα ή σε μίγμα με σιτηρό. Έχει ενδιαφέρον ως εγχώρια πηγή πρωτεΐνης και ενέργειας.
Χρησιμοποιείται κυρίως για τον καρπό και μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός σχεδίου παραγωγής πρωτεϊνούχων ζωοτροφών στην εκμετάλλευση.
Ο καρπός του μπορεί να έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη. Για ζωοτροφή όμως χρησιμοποιούνται κατάλληλες «γλυκές» ποικιλίες με χαμηλά επίπεδα αλκαλοειδών.
Από τα σημαντικότερα πολυετή κτηνοτροφικά φυτά. Χρησιμοποιείται κυρίως για σανό, χλωρή νομή και, σε ορισμένα συστήματα, για βόσκηση. Έχει υψηλή πρωτεΐνη και ασβέστιο και αποτελεί βασική χονδροειδή ζωοτροφή για γαλακτοπαραγωγές προβατίνες.
Δείτε αναλυτικά: Μηδική στη διατροφή των προβάτων .
Στα κτηνοτροφικά τριφύλλια περιλαμβάνονται πολλά είδη, όπως λευκό, ερυθρό/κόκκινο, αλεξανδρινό, υπόγειο και άλλα. Μπορούν να συμμετέχουν σε καθαρές καλλιέργειες ή σε μίγματα με αγρωστώδη και να αυξήσουν την πρωτεΐνη της βοσκήσιμης ύλης.
Τα αγρωστώδη είναι βασικό συστατικό λειμώνων και χορτονομής. Δίνουν κυρίως ξηρά ουσία και ίνες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή μαζί με ψυχανθή.
Υπάρχουν ετήσιοι και πολυετείς τύποι. Χρησιμοποιείται ευρέως για βόσκηση, κοπή και σε μίγματα λειμώνων.
Ανθεκτικό αγρωστώδες με ενδιαφέρον για μόνιμους ή πολυετείς λειμώνες, ιδιαίτερα όπου χρειάζεται αντοχή σε δυσκολότερες συνθήκες.
Πολυετές αγρωστώδες με καλή παραγωγικότητα και χρήση σε λειμώνες και μίγματα με ψυχανθή.
Χρησιμοποιείται κυρίως σε ψυχρότερες και υγρότερες συνθήκες, συχνά σε μίγματα για σανό και βόσκηση.
Ορισμένα είδη βρόμου μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως χειμερινή χορτονομή ή σε μίγματα με ψυχανθή.
Για εγκατάσταση, μίγματα και διαχείριση δείτε: Λειμώνες για πρόβατα: σπορά, διαχείριση και βόσκηση .
Τα σιτηρά μπορούν να αξιοποιηθούν με δύο διαφορετικούς τρόπους: ως καρπός στο σιτηρέσιο ή ως ολόκληρο φυτό για βόσκηση, σανό ή ενσίρωση.
Χρησιμοποιείται ως καρπός αλλά και ως χλωρή νομή, σανός ή συστατικό μιγμάτων με βίκο και άλλα ψυχανθή.
Σημαντικό ενεργειακό δημητριακό και ταυτόχρονα χρήσιμο σε μίγματα χορτονομής με ψυχανθή.
Δείτε: Κριθάρι στα πρόβατα .
Συνδυάζει χαρακτηριστικά σιταριού και σίκαλης και χρησιμοποιείται τόσο για καρπό όσο και σε χορτονομικά μίγματα.
Ανθεκτικό χειμερινό σιτηρό που μπορεί να αξιοποιηθεί για πρώιμη βόσκηση ή χλωρή νομή σε κατάλληλες συνθήκες.
Χρησιμοποιείται κυρίως ως καρπός υψηλής ενεργειακής αξίας ή ως ολόκληρο φυτό για ενσίρωση.
Δείτε: Καλαμπόκι στα πρόβατα και Ενσίρωμα για πρόβατα .
Θερινό σιτηρό με ενδιαφέρον για ξηροθερμικές περιοχές. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χλωρή νομή, βόσκηση, σανό, ενσίρωση ή καρπό, ανάλογα με τον τύπο.
Δείτε: Σόργο στη διατροφή των προβάτων .
Η αύξηση των περιόδων ξηρασίας κάνει όλο και πιο ενδιαφέρουσες τις καλλιέργειες που μπορούν να παράγουν χορτονομή μέσα στο καλοκαίρι με μικρότερες απαιτήσεις νερού από κλασικές επιλογές.
Δεν είναι όλες οι καλλιέργειες δοκιμασμένες στον ίδιο βαθμό για κάθε ελληνική περιοχή. Η επιλογή τους πρέπει να βασίζεται σε τοπικά δεδομένα, διαθεσιμότητα σπόρου, νερό και τρόπο αξιοποίησης.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποιούνται φυτά που μπορούν να προσφέρουν μεγάλη ποσότητα χλωρής βιομάζας ή ρίζας για άμεση βόσκηση ή συμπληρωματική διατροφή.
Οι καλλιέργειες αυτές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτόματη λύση. Η μεγάλη περιεκτικότητα σε νερό, η γρήγορη κατανάλωση και τα ιδιαίτερα συστατικά ορισμένων σταυρανθών απαιτούν σωστή προσαρμογή των ζώων και ισορροπία με ξηρή χονδροειδή τροφή.
Σε πολλές περιπτώσεις το καλύτερο αποτέλεσμα δεν προέρχεται από ένα φυτό, αλλά από συνδυασμό ειδών.
Το σιτηρό μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ξηρής ουσίας και να λειτουργήσει ως στήριγμα για το ψυχανθές, ενώ το ψυχανθές αυξάνει την πρωτεΐνη και τη βιολογική δέσμευση αζώτου.
Σύγχρονα συστήματα λειμώνων μπορούν να συνδυάζουν αγρωστώδη, ψυχανθή και άλλα πλατύφυλλα φυτά, όπως κτηνοτροφικό ραδίκι (chicory) ή πεντάνευρο (plantain), ώστε να αυξάνεται η ανθεκτικότητα του λειμώνα και να βελτιώνεται η εποχική κατανομή της παραγωγής.
Πριν επιλεγεί καλλιέργεια, πρέπει να απαντηθούν μερικά απλά ερωτήματα.
| Στόχος | Ομάδες που αξίζει να εξεταστούν |
|---|---|
| Σανός | Μηδική, βίκος, τριφύλλια, αγρωστώδη, μίγματα βίκου–σιτηρών |
| Καρπός / πρωτεΐνη | Ρόβι, μπιζέλι, κουκί, λούπινο, βίκος |
| Βόσκηση | Λόλιο, φεστούκα, δακτυλίδα, τριφύλλια, πολυειδικά μίγματα |
| Ενσίρωμα | Καλαμπόκι, σόργο, βίκος–βρώμη, μίγματα ψυχανθών–σιτηρών |
| Ξηρικές συνθήκες | Ρόβι, ονοβρυχίδα, σόργο, επιλεγμένα ετήσια ψυχανθή |
| Θερινή χορτονομή | Σόργο, millet, moha, teff |
Η ονομασία του φυτού δεν αρκεί. Η ίδια καλλιέργεια μπορεί να δώσει πολύ διαφορετική ζωοτροφή ανάλογα με:
Για αυτό, όταν μια ιδιοπαραγόμενη ζωοτροφή θα χρησιμοποιηθεί σε σημαντική ποσότητα, η καλύτερη πρακτική είναι να προηγείται ανάλυση ζωοτροφής .
Τα κτηνοτροφικά φυτά αποτελούν πολύ μεγαλύτερη κατηγορία από τα κλασικά ψυχανθή. Από ρόβι, βίκο και μηδική μέχρι λόλιο, φεστούκα, σόργο, κτηνοτροφικά τεύτλα και πολυειδικά μίγματα, κάθε ομάδα μπορεί να έχει διαφορετικό ρόλο μέσα στην εκμετάλλευση.
Η σωστή επιλογή δεν ξεκινά από το «ποιο φυτό δίνει περισσότερο», αλλά από το τι χρειάζεται το κοπάδι, τι μπορεί να παράγει το χωράφι και με ποιον τρόπο θα αξιοποιηθεί η τελική ζωοτροφή.