Το ενσίρωμα είναι ένας τρόπος να κρατήσουμε τη θρεπτική αξία μιας χλωρής ζωοτροφής για μήνες, χωρίς να χρειάζεται να την αποξηράνουμε όπως τον σανό. Αν γίνει σωστά, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη χειμερινή τροφή για τα πρόβατα. Αν γίνει λάθος, μπορεί να χάσει μεγάλο μέρος της αξίας του ή ακόμη και να γίνει ακατάλληλο για κατανάλωση.
Το βασικό είναι να καταλάβουμε ότι το ενσίρωμα δεν είναι ένα συγκεκριμένο φυτό. Είναι μέθοδος συντήρησης.
Τι είναι το ενσίρωμα
Το ενσίρωμα παράγεται όταν χλωρή φυτική μάζα αποθηκεύεται σε συνθήκες με όσο το δυνατόν λιγότερο οξυγόνο.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες αναπτύσσονται κυρίως βακτήρια γαλακτικού οξέος, τα οποία μετατρέπουν τα διαθέσιμα σάκχαρα του φυτού σε οργανικά οξέα.
Καθώς πέφτει το pH, περιορίζεται η ανάπτυξη ανεπιθύμητων μικροοργανισμών και η ζωοτροφή μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αυτός είναι ο πυρήνας της ενσίρωσης: γρήγορη δημιουργία αναερόβιων συνθηκών και σωστή ζύμωση.
Γιατί κάνουμε ενσίρωμα
Ο βασικός στόχος είναι να μεταφέρουμε την παραγωγή ζωοτροφής από μια περίοδο αφθονίας σε μια περίοδο έλλειψης.
Με σωστή ενσίρωση μπορούμε να:
- κρατήσουμε μεγάλη ποσότητα χλωρής τροφής για τον χειμώνα,
- μειώσουμε την εξάρτηση από αγοραζόμενες ζωοτροφές,
- αξιοποιήσουμε καλλιέργειες σε κατάλληλο στάδιο ωρίμανσης,
- και αποφύγουμε μέρος των προβλημάτων που δημιουργεί ο καιρός κατά την παραγωγή σανού.
Η FAO επισημαίνει ότι η ενσίρωση αποτελεί βασικό τρόπο διατήρησης χορτονομής για περιόδους κατά τις οποίες η διαθέσιμη βοσκή μειώνεται.
Ποια φυτά μπορούν να ενσιρωθούν
Πολλές διαφορετικές καλλιέργειες μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Μεταξύ αυτών:
- καλαμπόκι,
- χόρτα και αγρωστώδη,
- βρώμη,
- κριθάρι και άλλα σιτηρά,
- μηδική,
- τριφύλλια,
- βίκος και άλλα ψυχανθή,
- μίγματα σιτηρών και ψυχανθών.
Η FAO αναφέρει ότι καλαμπόκι, αγρωστώδη, ψυχανθή, σιτάρι και μηδική μπορούν να συντηρηθούν με ενσίρωση.
Δεν ενσιρώνονται όμως όλα το ίδιο εύκολα
Για να γίνει καλή ζύμωση, το φυτικό υλικό χρειάζεται επαρκή ποσότητα ζυμώσιμων σακχάρων.
Το καλαμπόκι έχει σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και γενικά ενσιρώνεται εύκολα.
Αντίθετα, πολλά ψυχανθή όπως η μηδική έχουν:
- λιγότερα διαθέσιμα σάκχαρα,
- μεγαλύτερη ρυθμιστική ικανότητα,
- και δυσκολεύουν περισσότερο τη γρήγορη πτώση του pH.
Γι' αυτό τα ψυχανθή συχνά χρειάζονται καλύτερη διαχείριση, προμάρανση ή ανάμιξη με καλλιέργειες πλουσιότερες σε υδατάνθρακες.
Το πρώτο κρίσιμο σημείο: η υγρασία
Αν το υλικό είναι υπερβολικά υγρό, αυξάνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ζυμώσεων και απωλειών με υγρά εκροής.
Αν είναι υπερβολικά ξηρό, δυσκολεύεται η συμπίεση και μένει περισσότερος αέρας μέσα στη μάζα.
Κλασικές οδηγίες της FAO τοποθετούν την κατάλληλη ξηρά ουσία για πολλά ενσιρώματα περίπου στο 25–35%, αν και η σωστή τιμή εξαρτάται από το φυτό και το σύστημα αποθήκευσης.
Το «25–35% ξηρά ουσία» είναι γενικό εύρος και όχι συνταγή για κάθε καλλιέργεια. Το καλαμπόκι, η μηδική και ένα μίγμα βίκου-βρώμης δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Το δεύτερο κρίσιμο σημείο: σωστό στάδιο συγκομιδής
Η ποιότητα του ενσιρώματος δεν μπορεί να είναι καλύτερη από την ποιότητα της καλλιέργειας που μπήκε στον σιλό.
Αν το φυτό συγκομιστεί πολύ αργά:
- αυξάνονται οι ίνες,
- μειώνεται η πεπτικότητα,
- και πέφτει η διατροφική αξία.
Η Teagasc τονίζει ότι για καλής ποιότητας ενσίρωμα χόρτου πρέπει να συγκομίζεται νεαρό, φυλλώδες υλικό πριν προχωρήσει υπερβολικά η ωρίμανση.
Το τρίτο κρίσιμο σημείο: τεμαχισμός και συμπίεση
Μετά τη συγκομιδή πρέπει να αφαιρεθεί όσο γίνεται περισσότερος αέρας.
Αυτό επιτυγχάνεται με:
- σωστό τεμαχισμό,
- καλή κατανομή του υλικού,
- ισχυρή συμπίεση,
- και άμεσο, αεροστεγές κλείσιμο.
Όσο περισσότερος αέρας παραμένει, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος ανάπτυξης ζυμών, μυκήτων και θέρμανσης.
Γιατί ο αέρας είναι ο εχθρός
Στην αρχή της ενσίρωσης θέλουμε να καταναλωθεί γρήγορα το οξυγόνο που υπάρχει μέσα στη μάζα.
Αργότερα, όταν ανοίξει ο σιλός ή η μπάλα, ο αέρας ξαναμπαίνει και αρχίζει η λεγόμενη αερόβια αλλοίωση.
Μπορεί τότε να παρατηρηθούν:
- θέρμανση,
- μούχλα,
- άσχημη οσμή,
- μείωση της θρεπτικής αξίας.
Η FAO συστήνει να περιορίζεται όσο γίνεται η εκτεθειμένη επιφάνεια και το υλικό που βγαίνει από τον σιλό να καταναλώνεται γρήγορα.
Ενσίρωμα καλαμποκιού
Το καλαμπόκι είναι ίσως η πιο γνωστή καλλιέργεια ενσίρωσης.
Πλεονεκτεί επειδή:
- δίνει υψηλή παραγωγή ξηρής ουσίας,
- έχει πολλά ζυμώσιμα σάκχαρα,
- ενσιρώνεται σχετικά εύκολα,
- και έχει υψηλή ενεργειακή αξία.
Το μειονέκτημά του είναι ότι δεν αποτελεί από μόνο του πλήρες σιτηρέσιο.
Το AHDB τονίζει ότι το ενσίρωμα καλαμποκιού μπορεί να είναι χρήσιμο για πρόβατα, αλλά στις έγκυες προβατίνες πρέπει να συνδυάζεται με επαρκή πρωτεΐνη και σωστή ανόργανη συμπλήρωση.
Ενσίρωμα βίκου και σιτηρών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ελληνικές συνθήκες έχουν τα μίγματα ψυχανθών και σιτηρών.
Για παράδειγμα:
- βίκος + βρώμη,
- βίκος + κριθάρι,
- μπιζέλι + σιτηρό.
Το ψυχανθές αυξάνει την πρωτεϊνική αξία, ενώ το σιτηρό μπορεί να προσθέσει:
- ξηρή ουσία,
- υδατάνθρακες,
- καλύτερη δυνατότητα ζύμωσης.
Η FAO αναφέρει ότι η ανάμιξη ψυχανθών με δημητριακά μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την επιτυχία της ενσίρωσης, ιδιαίτερα όταν το ψυχανθές από μόνο του έχει χαμηλά επίπεδα υδατοδιαλυτών σακχάρων.
Ενσίρωμα μηδικής
Η μηδική έχει υψηλή θρεπτική αξία, αλλά είναι δυσκολότερη στην ενσίρωση από το καλαμπόκι.
Ο λόγος είναι ότι έχει:
- πολλά πρωτεϊνικά και ανόργανα συστατικά,
- μεγάλη ρυθμιστική ικανότητα,
- και σχετικά λίγα εύκολα ζυμώσιμα σάκχαρα.
Γι' αυτό συνήθως απαιτεί σωστή προμάρανση και πολύ καλή συμπίεση.
Χρειάζονται πρόσθετα;
Υπάρχουν διάφορα πρόσθετα ενσίρωσης:
- βακτηριακά εμβόλια,
- ένζυμα,
- μελάσα,
- πηγές σακχάρων,
- και άλλα συντηρητικά.
Δεν είναι όμως απαραίτητα σε κάθε περίπτωση.
Η επιτυχία ξεκινά πάντα από:
- καλό φυτικό υλικό,
- σωστή υγρασία,
- σωστό τεμαχισμό,
- καλή συμπίεση,
- και αποκλεισμό του αέρα.
Σε υλικά με χαμηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, η προσθήκη κατάλληλης πηγής υδατανθράκων μπορεί να βοηθήσει τη γαλακτική ζύμωση.
Πώς φαίνεται ένα καλό ενσίρωμα
Ένα σωστά παρασκευασμένο ενσίρωμα συνήθως έχει:
- ευχάριστη όξινη οσμή,
- χωρίς εμφανή μούχλα,
- χωρίς σαπίλα,
- χωρίς έντονη θέρμανση,
- και σχετικά ομοιόμορφη δομή.
Η εμφάνιση και η μυρωδιά βοηθούν, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την εργαστηριακή ανάλυση.
Γιατί χρειάζεται ανάλυση
Δύο ενσιρώματα που μοιάζουν μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική:
- ξηρά ουσία,
- πρωτεΐνη,
- ενέργεια,
- πεπτικότητα,
- pH.
Το AHDB τονίζει ότι η αξία των συντηρημένων ζωοτροφών μπορεί να διαφέρει πολύ ακόμη και ανάμεσα σε διαφορετικές παρτίδες της ίδιας χρονιάς, γι' αυτό η ανάλυση είναι βασική πριν υπολογιστεί η συμπληρωματική τροφή.
Μπορούν τα πρόβατα να τρώνε ενσίρωμα;
Ναι.
Το σωστά παρασκευασμένο ενσίρωμα μπορεί να αποτελέσει πολύ καλή χονδροειδή ζωοτροφή για:
- έγκυες προβατίνες,
- γαλακτοπαραγωγές προβατίνες,
- ζώα συντήρησης,
- και άλλες κατηγορίες ζώων, ανάλογα με το σιτηρέσιο.
Η ποσότητα όμως δεν μπορεί να δοθεί γενικά, γιατί εξαρτάται από το είδος του ενσιρώματος και τη θρεπτική του αξία.
Ποιότητα ενσιρώματος και συμπυκνωμένη τροφή
Εδώ υπάρχει μεγάλο οικονομικό ενδιαφέρον.
Έρευνα της Teagasc σε προβατίνες έδειξε ότι όσο αυξανόταν η πεπτικότητα του ενσιρώματος, τόσο βελτιωνόταν η σωματική κατάσταση των προβατίνων και το βάρος γέννησης των αρνιών.
Στα πειράματα που αναφέρει η Teagasc, κάθε αύξηση κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες στην πεπτικότητα του ενσιρώματος συσχετίστηκε με περίπου 6,5 κιλά μεγαλύτερο σωματικό βάρος της προβατίνας μετά τον τοκετό και περίπου 0,25 κιλά μεγαλύτερο βάρος γέννησης του αρνιού.
Το βασικό μήνυμα δεν είναι ότι θα συμβεί ακριβώς το ίδιο σε κάθε ελληνικό κοπάδι. Είναι ότι ένα καλό ενσίρωμα μπορεί να μειώσει σημαντικά την ανάγκη για ακριβότερη συμπληρωματική τροφή.
Το μεγαλύτερο λάθος: μουχλιασμένο ενσίρωμα
Μουχλιασμένο ή εμφανώς αλλοιωμένο ενσίρωμα δεν πρέπει να δίνεται στα ζώα.
Η κακή συντήρηση μπορεί να ευνοήσει ανεπιθύμητους μικροοργανισμούς και να μειώσει τόσο την ασφάλεια όσο και την απόδοση της ζωοτροφής.
Το AHDB επισημαίνει ειδικά ότι τα πρόβατα είναι ευαίσθητα σε προβλήματα από αλλοιωμένο και μουχλιασμένο ενσίρωμα.
Προσοχή στη λιστερίωση
Στα πρόβατα η κακή ποιότητα ενσιρώματος έχει συσχετιστεί ιδιαίτερα με αυξημένο κίνδυνο λιστερίωσης.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχουν:
- χώμα μέσα στη φυτική μάζα,
- κακή ζύμωση,
- αλλοίωση από αέρα,
- υψηλό pH,
- ή εμφανής μούχλα και σαπίλα.
Γι' αυτό η καθαρή συγκομιδή και η σωστή ζύμωση είναι θέμα όχι μόνο διατροφής αλλά και υγείας.
Μπάλα ή σιλό;
Η ενσίρωση μπορεί να γίνει:
- σε τάφρο ή bunker silo,
- σε σωρό καλά συμπιεσμένο και καλυμμένο,
- σε τυλιγμένες μπάλες,
- ή σε ειδικούς σάκους.
Δεν υπάρχει μία λύση για όλους.
Οι μπάλες προσφέρουν ευελιξία σε μικρότερες ποσότητες, ενώ ο μεγάλος σιλός μπορεί να είναι αποδοτικότερος όταν υπάρχει μεγάλη παραγωγή και καθημερινή κατανάλωση.
Τα 7 βασικά βήματα για καλό ενσίρωμα
- Επιλέγουμε κατάλληλο φυτό και στάδιο συγκομιδής.
- Ελέγχουμε την υγρασία.
- Αποφεύγουμε χώμα και λάσπη στο υλικό.
- Τεμαχίζουμε σωστά.
- Συμπιέζουμε όσο γίνεται καλύτερα.
- Κλείνουμε αμέσως και αεροστεγώς.
- Μετά το άνοιγμα περιορίζουμε την επαφή με τον αέρα.
Το καλό ενσίρωμα δεν δημιουργείται μέσα στον σιλό από κακή πρώτη ύλη. Η ποιότητα ξεκινά από το χωράφι και κρίνεται από το στάδιο συγκομιδής, την υγρασία, τη συμπίεση και κυρίως τον αποκλεισμό του αέρα.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το ενσίρωμα καλύτερο από τον σανό;
Όχι πάντα. Είναι διαφορετικός τρόπος συντήρησης. Η απάντηση εξαρτάται από το φυτό, την ποιότητα, τις καιρικές συνθήκες, τον εξοπλισμό και τις ανάγκες του κοπαδιού.
Μπορεί να γίνει ενσίρωμα από βίκο;
Ναι. Συχνά έχει ενδιαφέρον και σε μίγμα με βρώμη ή άλλο σιτηρό, επειδή το σιτηρό βοηθά στη ζύμωση και προσθέτει ενέργεια και ξηρά ουσία.
Μπορεί να γίνει ενσίρωμα μηδικής;
Ναι, αλλά είναι πιο απαιτητικό επειδή η μηδική ενσιρώνεται δυσκολότερα από το καλαμπόκι και συνήθως χρειάζεται σωστή προμάρανση.
Πότε μπορεί να δοθεί στα ζώα;
Η ζύμωση χρειάζεται χρόνο για να σταθεροποιηθεί. Η FAO αναφέρει ότι πολλά ενσιρώματα μπορούν να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται μετά από περίπου 6–7 εβδομάδες, εφόσον έχει γίνει σωστή ενσίρωση.
Χρειάζεται ανάλυση;
Αν το ενσίρωμα αποτελεί σημαντικό μέρος του σιτηρεσίου, ναι. Η ανάλυση επιτρέπει να υπολογιστεί σωστά πόση επιπλέον ενέργεια, πρωτεΐνη και μεταλλικά στοιχεία χρειάζονται.
Συμπέρασμα
Το ενσίρωμα μπορεί να είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία μιας προβατοτροφικής εκμετάλλευσης για τη χειμερινή διατροφή.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του είναι ότι επιτρέπει να συντηρηθεί μεγάλη ποσότητα χλωρής ζωοτροφής και να αξιοποιηθεί όταν η βοσκή δεν επαρκεί.
Η επιτυχία όμως δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο φυτό θα καλλιεργήσουμε. Εξαρτάται από το πότε θα το κόψουμε, με πόση υγρασία θα το αποθηκεύσουμε, πόσο καλά θα το συμπιέσουμε και αν θα καταφέρουμε να κρατήσουμε τον αέρα έξω.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου