Χώρος στην ταΐστρα για πρόβατα: πόσα εκατοστά χρειάζεται κάθε προβατίνα

Μπορεί να υπάρχει αρκετή τροφή στην ταΐστρα αλλά να μην τρώνε όλες οι προβατίνες αρκετά. Όταν ο διαθέσιμος χώρος είναι μικρός, τα πιο δυνατά ζώα φτάνουν πρώτα στην τροφή και τα πιο ήρεμα ή χαμηλότερης ιεραρχίας αναγκάζονται να περιμένουν, να τρώνε λιγότερο ή να καταναλώνουν ό,τι έχει απομείνει.

Πρόβατα σε ταΐστρα στο Monmouthshire της Ουαλίας. Φωτογραφία: M J Roscoe / Geograph – Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0. Πηγή εικόνας .

Πόσο χώρο χρειάζεται μια προβατίνα;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός για κάθε περίπτωση.

Γαλλική αναφορά Idele / Inn'Ovin:
• Προβατίνα σε συντήρηση: περίπου 33 cm.
• Τέλος εγκυμοσύνης: περίπου 40 cm.
• Περίοδος τοκετού: περίπου 40 cm.
• Γαλουχία: περίπου 33 cm.

Όταν δίνουμε περιορισμένη ποσότητα συμπυκνώματος και πρέπει να τρώνε όλες ταυτόχρονα: οι οδηγίες Teagasc/DAFM χρησιμοποιούν περίπου 40–60 cm ανά προβατίνα, ανάλογα με το μέγεθος του ζώου.

Άρα: τα απαιτούμενα εκατοστά εξαρτώνται από το μέγεθος της προβατίνας, το είδος της τροφής και αν πρέπει να τρώνε όλα τα ζώα ταυτόχρονα.

Γιατί η ταΐστρα μπορεί να είναι σημαντικότερη από τα τετραγωνικά του στάβλου;

Σε πολλές προβατοτροφικές εγκαταστάσεις το πρόβλημα δεν είναι τόσο η συνολική επιφάνεια του κελιού, όσο το μήκος της ταΐστρας.

Η Teagasc επισημαίνει ότι σε αρκετούς στάβλους ο διαθέσιμος χώρος σίτισης αποτελεί μεγαλύτερο περιοριστικό παράγοντα από τον χώρο κατάκλισης.

Αν ένα κελί έχει χώρο για 30 προβατίνες στο δάπεδο αλλά η ταΐστρα επιτρέπει να φάνε ταυτόχρονα μόνο 20, τότε πρακτικά η εγκατάσταση μπορεί να είναι υπερφορτωμένη την ώρα που δίνεται το συμπύκνωμα.

Πόσα εκατοστά δίνει το Institut de l'Élevage;

Το γαλλικό εργαλείο Bat'InnOvin, που βασίζεται στις συστάσεις του δικτύου ειδικών Inn'Ovin, χρησιμοποιεί:

Κατηγορία	Χώρος ταΐστρας ανά προβατίνα
Συντήρηση	33 cm
Τέλος εγκυμοσύνης	40 cm
Περίοδος τοκετού	40 cm
Γαλουχία	33 cm

Αυτές οι τιμές αποτελούν γαλλικές τεχνικές συστάσεις για σχεδιασμό εγκαταστάσεων και όχι απόλυτο όριο για κάθε φυλή και κάθε σύστημα ταΐσματος.

Γιατί άλλες οδηγίες μιλούν για 50 ή ακόμη και 60 cm;

Επειδή δεν περιγράφουν πάντα την ίδια κατάσταση.

Όταν δίνεται περιορισμένη ποσότητα συμπυκνώματος σε μία συγκεκριμένη ώρα, το ζητούμενο είναι να μπορούν όλες οι προβατίνες να φάνε ταυτόχρονα.

Οι ιρλανδικές προδιαγραφές που χρησιμοποιεί η Teagasc δίνουν για συμπύκνωμα:

Μέγεθος προβατίνας	Χώρος για συμπύκνωμα
Μικρή – περίπου 50 kg	40 cm
Μεσαία – περίπου 70 kg	50 cm
Μεγάλη – περίπου 90 kg	60 cm

Για σανό ή χονδροειδείς ζωοτροφές με συνεχή πρόσβαση, οι ίδιες οδηγίες χρησιμοποιούν αρκετά μικρότερο χώρο, περίπου 17,5–20 cm ανά ζώο.

Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά:

Όταν η τροφή υπάρχει συνεχώς διαθέσιμη, δεν χρειάζεται να βρίσκονται όλες οι προβατίνες στην ταΐστρα την ίδια στιγμή.

Όταν όμως μοιράζουμε περιορισμένη ποσότητα συμπυκνώματος, ο ανεπαρκής χώρος δημιουργεί πραγματικό ανταγωνισμό.

Τι συμβαίνει όταν δεν χωράνε όλες;

Η έλλειψη χώρου δεν σημαίνει απλώς λίγη αναστάτωση.

Οι πιο κυρίαρχες προβατίνες μπορούν:

• να φτάσουν πρώτες στην τροφή,
• να μετακινούν άλλα ζώα,
• να καταναλώσουν μεγαλύτερη ποσότητα συμπυκνώματος,
• και να περιορίσουν την πρόσληψη των πιο αδύναμων ζώων.

Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη ανομοιομορφία μέσα στην ομάδα.

Ποια ζώα χάνουν πρώτα;

Συνήθως μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν:

• μικρότερες ή νεότερες προβατίνες,
• ζώα χαμηλότερης κοινωνικής ιεραρχίας,
• αδύνατες προβατίνες,
• ζώα με χωλότητα,
• και προβατίνες που δεν μπορούν να διεκδικήσουν εύκολα θέση.

Έτσι είναι δυνατόν να έχουμε αρκετή συνολική ποσότητα τροφής για το κελί αλλά όχι σωστή κατανομή μεταξύ των ζώων.

Γιατί είναι ιδιαίτερα κρίσιμο πριν τον τοκετό;

Στο τέλος της εγκυμοσύνης οι ανάγκες αυξάνονται, ενώ η χωρητικότητα της κοιλιάς για τροφή περιορίζεται.

Μια προβατίνα που επανειλημμένα χάνει μέρος της συμπυκνωμένης τροφής λόγω συνωστισμού μπορεί να μην προσλαμβάνει την ενέργεια που θεωρούμε ότι της δίνουμε στο χαρτί.

Η Teagasc συνδέει την ανεπαρκή πρόσληψη στο τέλος της εγκυμοσύνης με αυξημένο κίνδυνο για:

• χαμηλή σωματική κατάσταση,
• τοξιναιμία εγκυμοσύνης,
• υπασβεστιαιμία,
• ασθενέστερα αρνιά,
• και χαμηλότερη παραγωγή γάλακτος μετά τον τοκετό.

Ένα πολύ απλό τεστ στον στάβλο

Την επόμενη φορά που θα δώσετε συμπύκνωμα, μην κοιτάξετε μόνο αν «έπεσε η τροφή».

Σταθείτε απέναντι από το κελί και ελέγξτε:

• Μπορούν όλες οι προβατίνες να βάλουν το κεφάλι στην ταΐστρα;
• Υπάρχουν ζώα που περιφέρονται πίσω από τις άλλες χωρίς θέση;
• Υπάρχουν συνεχείς σπρωξιές;
• Κάποιες προβατίνες εγκαταλείπουν γρήγορα την προσπάθεια;
• Ένα μέρος της ομάδας τρώει αφού έχουν τελειώσει οι υπόλοιπες;

Αν συμβαίνουν αυτά, ο συνολικός αριθμός εκατοστών πιθανότατα δεν επαρκεί για τον τρόπο σίτισης που χρησιμοποιείται.

Πώς υπολογίζουμε πόσες προβατίνες χωράει η ταΐστρα;

Ο υπολογισμός είναι απλός.

Συνολικό ωφέλιμο μήκος ταΐστρας ÷ απαιτούμενα cm ανά ζώο = μέγιστος αριθμός προβατίνων

Παράδειγμα

Έχουμε διαθέσιμο ωφέλιμο μήκος: 12 μέτρα = 1.200 cm.

Αν χρησιμοποιήσουμε 50 cm ανά προβατίνα:

1.200 ÷ 50 = 24 προβατίνες

Άρα ένα κελί με 30 προβατίνες δεν επιτρέπει σε όλες να φάνε ταυτόχρονα με αυτή την απαίτηση χώρου.

Μην μετράτε όλο το μήκος ως ωφέλιμο

Γωνίες, κολώνες, πόρτες και άλλα εμπόδια μπορούν να μειώνουν το πραγματικά χρησιμοποιήσιμο μήκος.

Η Teagasc προτείνει ειδικά στις διαμπερείς ταΐστρες να αφαιρείται περίπου 60 cm από το διαθέσιμο μήκος για κάθε γωνία, επειδή εκεί η πρόσβαση περιορίζεται.

Άρα:

Μη μετράτε απλώς τον τοίχο με μια μεζούρα. Μετρήστε τον χώρο στον οποίο πραγματικά μπορεί να σταθεί και να φάει ένα πρόβατο.

Τι μπορούμε να κάνουμε αν δεν υπάρχει αρκετός χώρος;

• Μειώνουμε τον αριθμό ζώων στο κελί.
• Χωρίζουμε το κελί σε μικρότερες ομάδες.
• Προσθέτουμε δεύτερη γραμμή ταΐστρας.
• Χρησιμοποιούμε διαμπερείς ταΐστρες όπου το επιτρέπει η εγκατάσταση.
• Τροφοδοτούμε από δύο πλευρές όταν αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
• Ανασχεδιάζουμε τις ομάδες ώστε μικρότερα ή αδύναμα ζώα να μην ανταγωνίζονται πολύ μεγαλύτερα.

Χώρος ταΐστρας και ομαδοποίηση πάνε μαζί

Η δημιουργία μικρότερων και πιο ομοιόμορφων ομάδων δεν βοηθά μόνο στη διατροφή ανά επίπεδο παραγωγής.

Μπορεί επίσης να μειώσει:

• τις διαφορές μεγέθους,
• τον ανταγωνισμό,
• και τον αριθμό των ζώων που διεκδικούν την ίδια θέση.

Δείτε επίσης: Ομαδοποίηση προβατίνων ανά γαλακτοπαραγωγή .

Συμπέρασμα

Δεν αρκεί να υπολογίζουμε πόσα κιλά τροφής χρειάζεται το κοπάδι. Πρέπει να ελέγχουμε αν κάθε προβατίνα μπορεί πράγματι να φτάσει σε αυτά.

Ο σωστός χώρος στην ταΐστρα εξαρτάται από το βάρος των ζώων, την κατηγορία τους, το είδος της τροφής και κυρίως από το αν η τροφή προσφέρεται περιορισμένα ή είναι διαθέσιμη συνεχώς.

Ιδιαίτερα όταν μοιράζεται συμπύκνωμα, το απλό μέτρημα της ταΐστρας μπορεί να αποκαλύψει ένα πρόβλημα που μέχρι τότε φαινόταν σαν «χαμηλή όρεξη» ή «αδύναμες προβατίνες».

Πηγές

• Institut de l'Élevage / Inn'Ovin – Συστάσεις χώρου ταΐστρας και εγκαταστάσεων .
• Teagasc – Housing ewes: feeding space requirements .
• Teagasc – Planning for winter housing of sheep .
• Teagasc – Late pregnancy nutrition and trough space .
• Wikimedia Commons – Sheep feeding at trough, Wales .

Read more »

Ομαδοποίηση προβατίνων ανά γαλακτοπαραγωγή: πότε μειώνει το κόστος και πότε χάνουμε γάλα

Δεν χρειάζονται όλες οι γαλακτοπαραγωγές προβατίνες το ίδιο σιτηρέσιο. Σε ένα κοπάδι μπορεί την ίδια ημέρα μία προβατίνα να δίνει 2 λίτρα γάλα και μια άλλη λιγότερο από 1 λίτρο. Αν όμως τρώνε ακριβώς την ίδια ποσότητα συμπυκνώματος, είναι πιθανό η μία να μην καλύπτει τις ανάγκες της και η άλλη να παίρνει περισσότερη τροφή από αυτή που μπορεί να αξιοποιήσει.

Προβατίνες γαλακτοπαραγωγής φυλής Lacaune στη Γαλλία. Φωτογραφία: Deviers.fabien / Wikimedia Commons. Πηγή εικόνας και άδεια χρήσης .

Το βασικό:

Η ομαδοποίηση έχει μεγαλύτερο νόημα όταν το κοπάδι παρουσιάζει μεγάλες διαφορές στη γαλακτοπαραγωγή και χρησιμοποιούνται σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

Στόχος δεν είναι να «κόψουμε τροφή» από τις χαμηλές παραγωγές, αλλά να προσαρμόσουμε καλύτερα την ποσότητα και την ποιότητα του σιτηρεσίου στις πραγματικές ανάγκες κάθε ομάδας.

Προσοχή: αν μειωθεί υπερβολικά η τροφοδοσία της χαμηλότερης ομάδας, η οικονομία στο συμπύκνωμα μπορεί να πληρωθεί με απώλεια γάλακτος ή σωματικής κατάστασης.

Γιατί ένα ενιαίο σιτηρέσιο μπορεί να κοστίζει;

Σε ένα ομοιόμορφο κοπάδι η διαχείριση είναι σχετικά απλή. Στην πράξη όμως οι προβατίνες διαφέρουν σημαντικά ως προς:

• την ημερήσια γαλακτοπαραγωγή,
• το στάδιο της γαλακτικής περιόδου,
• τον αριθμό ημερών μετά τον τοκετό,
• τη σωματική κατάσταση,
• την ηλικία,
• και τη δυνατότητα πρόσληψης τροφής.

Όταν όλες λαμβάνουν την ίδια ποσότητα συμπυκνώματος, το σιτηρέσιο συνήθως σχεδιάζεται ώστε να καλύπτει μια μέση ή σχετικά υψηλή παραγωγή.

Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι χαμηλότερης παραγωγής προβατίνες λαμβάνουν περισσότερη συμπληρωματική τροφή από αυτή που χρειάζονται, ενώ οι κορυφαίες παραγωγές μπορεί να εξακολουθούν να μην καλύπτονται.

Τι σημαίνει ομαδοποίηση ανά παραγωγή;

Η πιο απλή μορφή είναι ο χωρισμός του κοπαδιού σε δύο ή τρεις ομάδες, για παράδειγμα:

Ομάδα	Χαρακτηριστικά	Στόχος διατροφής
Υψηλή παραγωγή	Οι προβατίνες με τις μεγαλύτερες αποδόσεις	Κάλυψη αυξημένων αναγκών χωρίς περιορισμό παραγωγής
Μέση παραγωγή	Το μεγαλύτερο μέρος του κοπαδιού	Ισορροπημένη παροχή ενέργειας και πρωτεΐνης
Χαμηλότερη παραγωγή	Ζώα σε πιο προχωρημένο στάδιο γαλακτικής περιόδου ή χαμηλότερης απόδοσης	Αποφυγή άσκοπης υπερκατανάλωσης ακριβού συμπυκνώματος

Τα όρια δεν πρέπει να είναι ίδια για κάθε μονάδα. Εξαρτώνται από τη μέση παραγωγή, την ποιότητα των χονδροειδών ζωοτροφών και το σύστημα εκτροφής.

Υπάρχει πραγματική οικονομία;

Ναι, όταν το κοπάδι είναι αρκετά ανομοιογενές.

Το Institut de l'Élevage αναφέρει αποτελέσματα του γαλλικού προγράμματος Casdar AUTELO, στο οποίο εφαρμόστηκε διατροφική προσαρμογή σε τρεις ομάδες γαλακτοπαραγωγής.

Σε περίοδο 92 ημερών καταγράφηκαν:

• 8 kg λιγότερο συμπύκνωμα ανά ενήλικη προβατίνα,
• και ταυτόχρονα περίπου 3 λίτρα περισσότερο γάλα.

Το σημαντικό δεν είναι τα 8 kg ως απόλυτος αριθμός.

Το αποτέλεσμα δείχνει ότι η καλύτερη στόχευση της τροφής μπορεί σε συγκεκριμένο σύστημα να μειώσει τη σπατάλη χωρίς να μειώσει την παραγωγή.

Πότε αξίζει περισσότερο;

Η ομαδοποίηση έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να αποδώσει όταν:

• υπάρχει μεγάλη διαφορά παραγωγής μεταξύ ζώων,
• το συμπύκνωμα αποτελεί σημαντικό μέρος του κόστους,
• υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία γαλακτομέτρησης,
• υπάρχει δυνατότητα χωριστών χώρων ή διαφορετικής χορήγησης συμπυκνώματος,
• και τα ζώα μπορούν να μετακινούνται μεταξύ ομάδων όταν αλλάζει η παραγωγή τους.

Κάθε πότε πρέπει να αλλάζουν ομάδα οι προβατίνες;

Η γαλακτοπαραγωγή δεν παραμένει σταθερή. Μετά την κορυφή της γαλακτικής περιόδου η παραγωγή συνήθως μειώνεται σταδιακά.

Για αυτό η ομάδα ενός ζώου δεν πρέπει να θεωρείται μόνιμη. Το Institut de l'Élevage αναφέρει ότι η διατροφική προσαρμογή μπορεί να επανεξετάζεται περίπου κάθε μήνα, ανάλογα με την εξέλιξη της παραγωγής.

Σε εκμεταλλεύσεις με συχνότερη γαλακτομέτρηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μικρότερο διάστημα, αν αυτό είναι πρακτικά διαχειρίσιμο.

Το μεγαλύτερο λάθος: υπερβολικό «κόψιμο» στη χαμηλή ομάδα

Η χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή δεν σημαίνει ότι μια προβατίνα δεν χρειάζεται πλέον επαρκή ενέργεια, πρωτεΐνη και ίνες.

Αν η ποσότητα συμπυκνώματος μειωθεί πολύ απότομα ή υπερβολικά, μπορεί να έχουμε:

• μεγαλύτερη πτώση γάλακτος από την αναμενόμενη,
• απώλεια σωματικής κατάστασης,
• ανεπαρκή κάλυψη πρωτεϊνικών αναγκών,
• και χειρότερη προετοιμασία για την επόμενη αναπαραγωγική περίοδο.

Για αυτό η ίδια η γαλλική τεχνική σύσταση προειδοποιεί να μην περιορίζονται υπερβολικά οι λιγότερο παραγωγικές προβατίνες.

Πρέπει να κοιτάμε μόνο τα λίτρα γάλακτος;

Όχι.

Για σωστή ομαδοποίηση αξίζει να συνεκτιμώνται:

• η γαλακτοπαραγωγή,
• οι ημέρες γαλακτικής περιόδου,
• η σωματική κατάσταση,
• η ηλικία και η υγεία,
• και, όπου υπάρχουν δεδομένα, η σύσταση του γάλακτος.

Παράδειγμα:

Μία προβατίνα που δίνει λιγότερο γάλα επειδή βρίσκεται στο τέλος της γαλακτικής περιόδου δεν είναι ίδια περίπτωση με μία προβατίνα που έπεσε απότομα σε παραγωγή λόγω μαστίτιδας ή ανεπαρκούς πρόσληψης τροφής.

Πώς ξεκινάμε χωρίς να κάνουμε το σύστημα πολύπλοκο;

Για τις περισσότερες μονάδες δεν χρειάζονται πέντε ή έξι διαφορετικές ομάδες.

Ένα απλό πρώτο βήμα μπορεί να είναι:

1. Καταγραφή της γαλακτοπαραγωγής.
2. Χωρισμός σε δύο ομάδες: υψηλότερη και χαμηλότερη παραγωγή.
3. Έλεγχος της μέσης παραγωγής κάθε ομάδας.
4. Προσαρμογή του συμπυκνώματος με βάση το πραγματικό σιτηρέσιο.
5. Νέα αξιολόγηση μετά από μερικές εβδομάδες.

Και αν δεν μπορώ να χωρίσω φυσικά το κοπάδι;

Σε σύγχρονες εγκαταστάσεις μπορεί να γίνει «εικονική» ομαδοποίηση, με διαφορετική χορήγηση συμπυκνώματος μέσω αυτόματων συστημάτων ή κατά την άμελξη.

Το γαλλικό παράδειγμα AUTELO χρησιμοποίησε ακριβώς τέτοια λογική, με διαφορετική παροχή χωρίς να απαιτείται μόνιμος φυσικός χωρισμός όλων των ζώων.

Πριν μειώσετε το συμπύκνωμα

Η ποσότητα δεν πρέπει να αλλάζει μόνο επειδή μια προβατίνα πέρασε σε άλλη ομάδα.

Πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε:

• την ποιότητα του σανού ή του ενσιρώματος,
• την ξηρά ουσία,
• την πρωτεΐνη,
• την ενεργειακή αξία,
• και την πραγματική πρόσληψη.

Για αυτό η ανάλυση ζωοτροφών είναι βασικό εργαλείο πριν από λεπτές αλλαγές στο σιτηρέσιο.

Δείτε επίσης τον πλήρη οδηγό ζωοτροφών για πρόβατα .

Συμπέρασμα

Η ομαδοποίηση δεν έχει στόχο να ταΐσουμε λιγότερο. Έχει στόχο να ταΐσουμε πιο σωστά.

Όταν η παραγωγή μέσα στο κοπάδι έχει μεγάλες διαφορές, η ίδια ποσότητα συμπυκνώματος σε όλες τις προβατίνες μπορεί να σημαίνει ταυτόχρονα σπατάλη σε ορισμένα ζώα και ανεπαρκή κάλυψη σε άλλα.

Η απλή ομαδοποίηση σε δύο ή τρία επίπεδα, με τακτική επανεκτίμηση, μπορεί να αποτελέσει έναν από τους πιο πρακτικούς τρόπους μείωσης του κόστους διατροφής χωρίς να κυνηγάμε τυφλά φθηνότερες ζωοτροφές.

Πηγές

• Institut de l'Élevage – En élevage ovin lait, des solutions pour maîtriser son coût alimentaire .
• INRAE La Fage – Alimentation des brebis laitières et intérêt de la mise en lots .
• INRAE La Fage – Travaux récents sur l'alimentation des brebis laitières Lacaune .
• Wikimedia Commons – Brebis Lacaune, France .

Read more »

Καραντίνα νέων προβάτων: 28 ημέρες που μπορούν να προστατεύσουν ολόκληρο το κοπάδι

Ένα κριάρι, μια ομάδα προβατίνων ή ακόμη και ζώα που επιστρέφουν από έκθεση ή αγορά μπορούν να φέρουν στη μονάδα πρόβλημα που δεν φαίνεται την ημέρα της άφιξης. Για αυτό η καραντίνα δεν είναι χώρος όπου απλώς «αφήνουμε τα καινούργια πρόβατα λίγες ημέρες». Είναι οργανωμένη περίοδος παρατήρησης, ελέγχου και χωριστής διαχείρισης πριν έρθουν σε επαφή με το υπάρχον κοπάδι.

Πρόβατα σε περιφραγμένο χώρο. Φωτογραφία: Jojovavasasa / Wikimedia Commons – CC0 1.0. Σελίδα εικόνας και άδεια.

Ο βασικός κανόνας:

Νέα ή επιστρέφοντα πρόβατα: τουλάχιστον 28 ημέρες χωριστά από το κοπάδι.

Στην καραντίνα:

• δεν υπάρχει άμεση επαφή με τα υπόλοιπα ζώα,
• χρησιμοποιούνται κατά προτίμηση ξεχωριστές ποτίστρες και ταΐστρες,
• γίνεται καθημερινή παρατήρηση,
• καταγράφονται προβλήματα ποδιών, δέρματος, αναπνευστικού και πεπτικού,
• και καταρτίζεται με τον κτηνίατρο πρόγραμμα εξετάσεων, εμβολιασμών και ελέγχου παρασίτων ανάλογα με την προέλευση των ζώων.

Γιατί τα φαινομενικά υγιή ζώα αποτελούν κίνδυνο;

Το ότι ένα πρόβατο δείχνει υγιές την ημέρα της αγοράς δεν σημαίνει ότι δεν μεταφέρει:

• λοιμώδη νοσήματα σε περίοδο επώασης,
• ενδοπαράσιτα,
• ανθεκτικά στελέχη παρασίτων,
• ψώρα, ψείρες ή άλλα εξωπαράσιτα,
• λοιμώξεις που προκαλούν χωλότητα,
• ή νοσήματα που μπορεί να εμφανιστούν πολύ αργότερα.

Για τον λόγο αυτό η Teagasc χαρακτηρίζει κάθε εισερχόμενο ή επιστρέφον ζώο ως πιθανό κίνδυνο βιοασφάλειας και προτείνει απομόνωση για τουλάχιστον 28 ημέρες.

Ποια ζώα πρέπει να μπαίνουν σε καραντίνα;

Όχι μόνο τα πρόβατα που αγοράστηκαν από άλλη μονάδα.

Η ίδια λογική πρέπει να εφαρμόζεται σε:

• νεοαγορασμένα κριάρια,
• προβατίνες αντικατάστασης,
• αρνιά πάχυνσης που αγοράστηκαν,
• ζώα που επέστρεψαν από αγορά χωρίς να πωληθούν,
• ζώα που επέστρεψαν από έκθεση ή άλλη συγκέντρωση,
• ζώα που είχαν προσωρινά βρεθεί σε ξένη εκμετάλλευση.

Γιατί 28 ημέρες;

Οι τέσσερις εβδομάδες δίνουν χρόνο ώστε:

• να εκδηλωθούν αρκετά κλινικά προβλήματα που δεν φαίνονταν κατά την αγορά,
• να γίνουν οι απαραίτητοι κτηνιατρικοί έλεγχοι,
• να εφαρμοστούν τα κατάλληλα μέτρα για παράσιτα όπου χρειάζεται,
• και να παρακολουθηθεί η ανταπόκριση των ζώων πριν αναμιχθούν με το κύριο κοπάδι.

Οι 28 ημέρες είναι ελάχιστος πρακτικός χρόνος και όχι εγγύηση.

Ορισμένα νοσήματα έχουν μεγαλύτερη περίοδο επώασης ή απαιτούν ειδικό πρόγραμμα εξετάσεων. Σε τέτοιες περιπτώσεις η καραντίνα μπορεί να χρειαστεί να παραταθεί.

Πού πρέπει να βρίσκεται ο χώρος καραντίνας;

Το βασικότερο είναι να μην υπάρχει άμεση επαφή με το κοπάδι.

Ιδανικά:

• ξεχωριστός χώρος ή κτίριο,
• καμία επαφή «μύτη με μύτη» μέσα από φράχτες,
• ξεχωριστή ποτίστρα,
• ξεχωριστή ταΐστρα,
• εύκολη δυνατότητα καθαρισμού και απολύμανσης,
• και έλεγχος ώστε κόπρανα ή υγρά να μη μεταφέρονται στον χώρο του κύριου κοπαδιού.

Όπου είναι δυνατόν, τα εισερχόμενα πρόβατα δεν πρέπει να χρησιμοποιούν βοσκότοπο που πρόκειται αμέσως να χρησιμοποιηθεί από το υπάρχον κοπάδι.

Με ποια σειρά φροντίζουμε τα ζώα;

Μια απλή πρακτική είναι:

Κύριο κοπάδι → καραντίνα → καθαρισμός/απολύμανση

Δηλαδή τα ζώα καραντίνας χειρίζονται τελευταία, ώστε ο εργαζόμενος να μην μεταφέρει μολυσματικό υλικό πίσω στο υγιές κοπάδι.

Ιδανικά χρησιμοποιούνται διαφορετικά:

• υποδήματα,
• φόρμες ή γάντια,
• εργαλεία,
• κουβάδες,
• εξοπλισμός χειρισμού.

Τι ελέγχουμε την πρώτη ημέρα;

Έλεγχος	Τι ψάχνουμε
Γενική κατάσταση	Όρεξη, κατάπτωση, πυρετός, αφυδάτωση
Πόδια	Χωλότητα, αλλοιώσεις μεσοδακτύλια, δυσμορφίες χηλών
Δέρμα / μαλλί	Κνησμός, τριβή, απώλεια μαλλιού, κρούστες, εξωπαράσιτα
Μάτια / μύτη	Εκκρίσεις, φλεγμονή, αναπνευστικά συμπτώματα
Κόπρανα	Διάρροια ή ασυνήθιστη σύσταση
Μαστός	Σε ενήλικες προβατίνες, ασυμμετρία, σκληρότητα, ιστορικό μαστίτιδας
Στόμα / χείλη	Πληγές ή βλάβες που απαιτούν διερεύνηση

Καραντίνα και ανθεκτικά παράσιτα

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία. Ένα νέο ζώο μπορεί να εισαγάγει στο κοπάδι όχι μόνο παράσιτα αλλά και παράσιτα ανθεκτικά σε συγκεκριμένα ανθελμινθικά.

Για αυτό δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται μηχανικά «το φάρμακο που δίνουμε πάντα». Το πρωτόκολλο καραντίνας πρέπει να σχεδιάζεται με τον κτηνίατρο, λαμβάνοντας υπόψη:

• την προέλευση των ζώων,
• το ιστορικό θεραπειών,
• την τοπική ανθεκτικότητα,
• και, όπου ενδείκνυται, κοπρανολογικό έλεγχο ή έλεγχο αποτελεσματικότητας.

Δείτε επίσης τον οδηγό για τον έλεγχο των παρασίτων στα πρόβατα .

Πόδια: ένα πρόβλημα που αγοράζεται εύκολα μαζί με το ζώο

Η χωλότητα μπορεί να αποτελεί σημαντικό κίνδυνο κατά την εισαγωγή νέων προβάτων. Για αυτό κάθε νέο ζώο πρέπει να ελέγχεται προσεκτικά πριν αναμιχθεί με το κοπάδι.

Η Teagasc συνιστά ιδιαίτερη προσοχή σε προβλήματα όπως footrot και CODD και ένταξη της διαχείρισής τους στο πρωτόκολλο καραντίνας.

Δεν εφαρμόζουμε όμως θεραπεία χωρίς διάγνωση. Ένα ζώο που κουτσαίνει μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.

Δείτε: Χωλότητα στα πρόβατα: αιτίες, διάγνωση και αντιμετώπιση .

Τι γίνεται με τους εμβολιασμούς;

Πριν ένα νέο ζώο ενσωματωθεί στο κοπάδι, πρέπει να γνωρίζουμε, όσο είναι δυνατόν:

• ποια εμβόλια έχει κάνει,
• πότε έγιναν,
• αν ολοκληρώθηκε αρχικός εμβολιασμός και επαναληπτική δόση,
• και ποιο είναι το εμβολιακό πρόγραμμα της δικής μας μονάδας.

Το νέο ζώο δεν εμβολιάζεται αυθαίρετα με «ό,τι κάνουμε στα υπόλοιπα». Το σωστό πρόγραμμα καθορίζεται με τον κτηνίατρο ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τον κίνδυνο της μονάδας.

Πότε τελειώνει η καραντίνα;

Δεν τελειώνει απλώς επειδή πέρασε η 28η ημέρα.

Πριν γίνει η ένωση με το κοπάδι πρέπει να έχουμε:

• ολοκληρώσει την περίοδο παρατήρησης,
• μην έχουμε ανεξήγητα συμπτώματα,
• ολοκληρώσει τους απαραίτητους ελέγχους,
• ολοκληρώσει το συμφωνημένο πρόγραμμα παρασίτων και εμβολιασμών,
• και λύσει οποιοδήποτε πρόβλημα εμφανίστηκε.

Αν αρρωστήσει ένα ζώο την 20ή ημέρα, δεν λέμε «μένουν οκτώ μέρες και τελειώσαμε».

Η κατάσταση επανεκτιμάται και η διάρκεια της απομόνωσης προσαρμόζεται στο συγκεκριμένο πρόβλημα.

Το συχνότερο λάθος

Το πιο επικίνδυνο σενάριο είναι:

«Το αγόρασα σήμερα και το έβαλα κατευθείαν μέσα.»

Εκείνη τη στιγμή οποιοδήποτε πρόβλημα φέρει το νέο ζώο μπορεί να πάψει να είναι πρόβλημα ενός ζώου και να γίνει πρόβλημα ολόκληρης της μονάδας.

Checklist πριν την ένωση με το κοπάδι

• ☐ Τουλάχιστον 28 ημέρες χωριστά.
• ☐ Καθημερινή παρατήρηση.
• ☐ Έλεγχος ποδιών και χωλότητας.
• ☐ Έλεγχος δέρματος και εξωπαρασίτων.
• ☐ Σχέδιο για ενδοπαράσιτα με κτηνίατρο.
• ☐ Έλεγχος εμβολιακού ιστορικού.
• ☐ Τυχόν απαραίτητες εξετάσεις ολοκληρωμένες.
• ☐ Καθαρισμός και απολύμανση εξοπλισμού και μεταφορικού μέσου.
• ☐ Κανένα ανεξήγητο κλινικό σύμπτωμα.

Συμπέρασμα

Η καραντίνα είναι πολύ φθηνότερη από την αντιμετώπιση μιας νέας ασθένειας μέσα σε ολόκληρο το κοπάδι.

Οι 28 ημέρες είναι ένα ισχυρό βασικό σημείο εκκίνησης, αλλά η πραγματική αξία βρίσκεται στο τι κάνουμε μέσα σε αυτές: απομόνωση, παρατήρηση, στοχευμένοι έλεγχοι και σχέδιο που ταιριάζει στους κινδύνους της συγκεκριμένης μονάδας.

Πηγές

• Teagasc – Protect your flock: Have a biosecurity plan for new sheep, 2026 .
• Teagasc – Reducing the incidence of disease on sheep farms, 2026 .
• UK APHA – Salmonella information for sheep buyers .
• SRUC – Quarantine: why and how long? .

Read more »

Θήλαστρα αρμεκτικής μηχανής στα πρόβατα: 7 σημάδια ότι θέλουν έλεγχο ή αλλαγή

Το θήλαστρο είναι το κομμάτι της αρμεκτικής μηχανής που έρχεται ξανά και ξανά σε άμεση επαφή με τη θηλή της προβατίνας. Όταν γεράσει, παραμορφωθεί ή δεν ταιριάζει σωστά, το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ως πιο αργό άρμεγμα, πτώσεις κυπέλλων, είσοδος αέρα, ερεθισμένες θηλές ή δυσκολότερος καθαρισμός.

Πρόβατα Lacaune σε περιστροφικό αρμεκτήριο στο Aveyron της Γαλλίας. Φωτογραφία: Schaeferhof / Wikimedia Commons – CC BY-SA 3.0. Σελίδα εικόνας και άδεια.

7 σημάδια που αξίζει να ελέγξετε:

1. Συχνό γλίστρημα των θηλάστρων.
2. Σφύριγμα και είσοδος αέρα κατά την άμελξη.
3. Θήλαστρα που πέφτουν συχνότερα από πριν.
4. Άρμεγμα που διαρκεί περισσότερο.
5. Θηλές κόκκινες, πρησμένες ή με δακτυλίους πίεσης μετά την άμελξη.
6. Ορατές ρωγμές, παραμόρφωση ή σκληρυμένο/κουρασμένο ελαστικό.
7. Επίμονη βρωμιά σε επιφάνειες που δεν καθαρίζονται όπως παλιά.

Γιατί είναι τόσο σημαντικά τα θήλαστρα;

Στην πράξη αποτελούν το σημείο επαφής μηχανής – θηλής – γάλακτος.

Πρέπει ταυτόχρονα:

• να συγκρατούν σωστά τη θηλή,
• να επιτρέπουν την απομάκρυνση του γάλακτος,
• να πραγματοποιούν σωστό κύκλο μασάζ,
• να περιορίζουν ανεπιθύμητες εισόδους αέρα,
• και να καθαρίζονται αποτελεσματικά μετά την άμελξη.

Τι παθαίνει το ελαστικό όσο χρησιμοποιείται;

Μελέτη του Institut de l'Élevage πάνω στη γήρανση ελαστικών θηλάστρων έδειξε ότι με τη χρήση αλλάζουν τα αρχικά χαρακτηριστικά τους.

Παρατηρήθηκαν:

• απλάτυνση και παραμόρφωση,
• μεταβολή της ελαστικότητας,
• αλλοίωση της επιφάνειας του καουτσούκ.

Αυτές οι αλλαγές μπορούν να συνδεθούν με χειρότερο μασάζ της θηλής, μεγαλύτερη διάρκεια άμελξης και ευκολότερη συγκράτηση υπολειμμάτων.

1. Τα θήλαστρα αρχίζουν να γλιστρούν

Ένα από τα πιο εύκολα σημάδια που μπορεί να αντιληφθεί ο κτηνοτρόφος είναι η αύξηση των ολισθήσεων.

Αν ακούγεται συχνότερα σφύριγμα ή χρειάζεται να διορθώνουμε συνεχώς τη θέση των κυπέλλων, δεν θεωρούμε αυτομάτως ότι φταίει το ζώο.

Ελέγχουμε:

• την κατάσταση και το μέγεθος των θηλάστρων,
• την εφαρμογή στις θηλές,
• το κενό,
• την παλμοδότηση,
• την είσοδο αέρα της αρμεκτικής μονάδας,
• και τη θέση του συγκροτήματος κάτω από τον μαστό.

2. Η θηλή βγαίνει κόκκινη ή πιεσμένη

Η κατάσταση των θηλών αμέσως μετά την άμελξη είναι ένας πολύ απλός καθημερινός έλεγχος.

Το Idele προτείνει να αναζητούμε:

• έντονη ή επίμονη ερυθρότητα,
• συμφόρηση,
• δακτυλίους συμπίεσης,
• μικροαιμορραγίες,
• τραυματισμούς,
• υπερκεράτωση.

Δεν φταίει υποχρεωτικά το θήλαστρο.

Παρόμοιες αλλοιώσεις μπορεί να προκαλέσουν λάθος κενό, λανθασμένη παλμοδότηση, υπεράρμεγμα ή κακή τεχνική τοποθέτησης και αφαίρεσης. Γι' αυτό εξετάζουμε ολόκληρο το σύστημα.

3. Δεν ταιριάζει σωστά στη θηλή

Οι προβατίνες παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στη διάμετρο, στο μήκος και στην κατεύθυνση των θηλών.

Ένα θήλαστρο πολύ φαρδύ ή πολύ στενό μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά της μονάδας κατά την άμελξη. Το ίδιο συμβαίνει όταν το χείλος του έχει παραμορφωθεί.

Δεν αγοράζουμε επομένως θήλαστρα αποκλειστικά με βάση το αν «μπαίνουν στο ποτήρι». Πρέπει να είναι συμβατά τόσο με το κύπελλο όσο και με τις θηλές του κοπαδιού και τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου αρμεκτικού συστήματος.

4. Το άρμεγμα καθυστερεί

Αν το ίδιο κοπάδι αρχίζει σταδιακά να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να αρμεχθεί, τα θήλαστρα είναι ένα από τα σημεία που πρέπει να ελεγχθούν.

Δεν είναι όμως η μοναδική πιθανή αιτία. Εξετάζονται παράλληλα:

• το κενό,
• η παλμοδότηση,
• τυχόν φραγμένες εισόδους αέρα,
• οι σωλήνες γάλακτος,
• η αυτόματη απομάκρυνση, όπου υπάρχει,
• και η κατάσταση του μαστού.

5. Βλέπουμε ρωγμές ή παραμόρφωση

Δεν περιμένουμε το θήλαστρο να σκιστεί για να θεωρήσουμε ότι έχει φθαρεί.

Ελέγχουμε τακτικά:

• το χείλος που αγκαλιάζει τη θηλή,
• το εσωτερικό τοίχωμα,
• το μήκος και την τάση του θηλάστρου,
• μικρές ρωγμές,
• τραχιές επιφάνειες,
• μόνιμη παραμόρφωση.

6. Το καθάρισμα δεν αποδίδει όπως παλιά

Ένα γερασμένο ή ραγισμένο ελαστικό δημιουργεί επιφάνειες στις οποίες είναι ευκολότερο να παραμένουν οργανικά υπολείμματα.

Αυτό είναι σημαντικό επειδή το θήλαστρο βρίσκεται καθημερινά σε επαφή τόσο με τις θηλές όσο και με το γάλα.

Ο καλός καθαρισμός του αρμεκτηρίου δεν μπορεί να διορθώσει ένα εξάρτημα που έχει ήδη χάσει τη σωστή επιφάνειά του.

7. Αυξάνονται οι μαστίτιδες ή τα σωματικά κύτταρα

Τα θήλαστρα δεν είναι η μοναδική αιτία μαστίτιδας. Αν όμως παρατηρείται ταυτόχρονα:

• αύξηση μαστίτιδων,
• περισσότερες αλλοιώσεις θηλών,
• γλιστρήματα,
• πτώσεις κυπέλλων,
• ή προβλήματα κενού,

χρειάζεται τεχνικός έλεγχος της αρμεκτικής εγκατάστασης και όχι απλώς αλλαγή θεραπείας στα ζώα.

Για περισσότερα δείτε τον οδηγό Μαστίτιδα στα πρόβατα: συμπτώματα, διάγνωση και πρόληψη .

Κάθε πότε πρέπει να αλλάζονται;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός ωρών ή αρμεγμάτων που να μπορεί να δοθεί υπεύθυνα για όλα τα θήλαστρα.

Η διάρκεια ζωής εξαρτάται από:

• το υλικό κατασκευής,
• τον κατασκευαστή,
• τον αριθμό αρμεγμάτων,
• τα καθαριστικά και τις θερμοκρασίες πλύσης,
• και τον τρόπο λειτουργίας της εγκατάστασης.

Ο σωστός κανόνας:

Ακολουθούμε το προβλεπόμενο όριο χρήσης του συγκεκριμένου κατασκευαστή και μοντέλου. Δεν περιμένουμε να εμφανιστεί ορατή καταστροφή.

Ένας έλεγχος 2 λεπτών στο τέλος της άμελξης

Για λίγες ημέρες κοιτάξτε συστηματικά τις θηλές 10–20 προβατίνων αμέσως μετά την απομάκρυνση των κυπέλλων.

Αν το ίδιο πρόβλημα επαναλαμβάνεται σε πολλά ζώα, τότε είναι πολύ πιθανότερο να υπάρχει κοινός παράγοντας στην άμελξη παρά πρόβλημα ενός μόνο ζώου.

Συμπέρασμα

Τα θήλαστρα είναι αναλώσιμο εξάρτημα και όχι μόνιμο τμήμα της μηχανής. Η καλή κατάσταση, η σωστή επιλογή και η έγκαιρη αντικατάστασή τους βοηθούν το αρμεκτικό σύστημα να λειτουργεί όπως σχεδιάστηκε και προστατεύουν καλύτερα τις θηλές.

Πηγές

• Institut de l'Élevage – Impact de la traite sur les manchons trayeurs caoutchouc .
• Institut de l'Élevage – Une traite de qualité pour des mamelles préservées .
• Institut de l'Élevage – La traite des petits ruminants, caprins ou ovins .

Read more »

Ουρία στο πρόβειο γάλα: τι δείχνει για πρωτεΐνη, ενέργεια και σιτηρέσιο

Η ουρία στο πρόβειο γάλα μπορεί να δώσει πολύ χρήσιμες πληροφορίες για το αν η πρωτεΐνη του σιτηρεσίου αξιοποιείται αποτελεσματικά. Μια αυξημένη τιμή όμως δεν σημαίνει απλώς «πολλή πρωτεΐνη» και μια χαμηλή δεν αποδεικνύει από μόνη της έλλειψη. Για να έχει πραγματική αξία πρέπει να εξετάζεται μαζί με την παραγωγή γάλακτος, την ποιότητα του σιτηρεσίου, την ενέργεια, το στάδιο γαλακτοπαραγωγής και την εικόνα του κοπαδιού.

Κοπάδι προβάτων Lacaune στο Causse Méjean, Lozère, Γαλλία. Φωτογραφία: Myrabella / Wikimedia Commons. Πηγή εικόνας και άδεια χρήσης .

Γρήγορη απάντηση

Η ουρία του γάλακτος είναι ένας πρακτικός δείκτης του μεταβολισμού του αζώτου.

Όταν αυξάνεται, μπορεί να υποδηλώνει ότι:

• χορηγείται περισσότερη πρωτεΐνη από αυτή που αξιοποιείται,
• η πρωτεΐνη της τροφής αποδομείται γρήγορα στη μεγάλη κοιλία,
• ή δεν υπάρχει επαρκής διαθέσιμη ενέργεια τη σωστή στιγμή ώστε το άζωτο να χρησιμοποιηθεί από τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας.

Δεν διορθώνουμε όμως το σιτηρέσιο μόνο από έναν αριθμό ουρίας.

Τι είναι η ουρία στο γάλα;

Όταν το πρόβατο καταναλώνει πρωτεΐνη, μέρος της διασπάται στη μεγάλη κοιλία. Από αυτή τη διαδικασία παράγεται αμμωνία. Τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το άζωτο για να συνθέσουν μικροβιακή πρωτεΐνη, αρκεί να έχουν διαθέσιμη και την κατάλληλη ποσότητα ενέργειας.

Όταν παράγεται περισσότερο άζωτο από αυτό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, η περίσσεια αμμωνίας μετατρέπεται κυρίως στο ήπαρ σε ουρία. Η ουρία κυκλοφορεί στο αίμα και ένα μέρος της περνά στο γάλα.

Γιατί ενδιαφέρει τον προβατοτρόφο;

Η συγκέντρωση ουρίας στο γάλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα επιπλέον εργαλείο για να αξιολογηθεί η σχέση πρωτεΐνης και διαθέσιμης ενέργειας στο σιτηρέσιο.

Σε πειράματα με γαλακτοπαραγωγές προβατίνες έχει βρεθεί σαφής θετική σχέση ανάμεσα στην περιεκτικότητα της δίαιτας σε ακατέργαστη πρωτεΐνη και στην ουρία του γάλακτος. Όσο αυξανόταν η πρωτεΐνη του σιτηρεσίου, αυξανόταν γενικά και η ουρία στο γάλα.

Υψηλή ουρία: σημαίνει ότι δίνω υπερβολική πρωτεΐνη;

Μπορεί, αλλά όχι πάντα.

Μια υψηλή τιμή μπορεί να εμφανιστεί όταν:

• η συνολική πρωτεΐνη του σιτηρεσίου είναι μεγαλύτερη από τις ανάγκες,
• υπάρχει μεγάλη ποσότητα γρήγορα αποδομήσιμης πρωτεΐνης,
• το χορτάρι ή η βοσκή είναι πολύ πλούσια σε άζωτο,
• λείπει συγχρονισμένη διαθέσιμη ενέργεια στη μεγάλη κοιλία,
• η σχέση ενεργειακών και πρωτεϊνούχων ζωοτροφών δεν είναι σωστά ισορροπημένη.

Το κρίσιμο σημείο:

Η υψηλή ουρία δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η λύση είναι «κόβω τη σόγια». Πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε τι πρωτεΐνη δίνει ολόκληρο το σιτηρέσιο, πόσο αποδομήσιμη είναι και πόση ζυμώσιμη ενέργεια υπάρχει διαθέσιμη.

Τι σχέση έχει η ενέργεια;

Τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρειάζονται ταυτόχρονα άζωτο και ενέργεια. Αν υπάρχει πολύ διαθέσιμο άζωτο αλλά ανεπαρκής κατάλληλη ενέργεια, ένα μεγαλύτερο μέρος του αζώτου δεν αξιοποιείται για μικροβιακή πρωτεΐνη.

Αυτός είναι ο λόγος που η ουρία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως «μέτρηση πρωτεΐνης». Μελέτες σε γαλακτοπαραγωγές προβατίνες δείχνουν ότι η πηγή και η διαθεσιμότητα των υδατανθράκων μπορούν επίσης να επηρεάζουν την ουρία του γάλακτος.

Υπάρχει φυσιολογική τιμή ουρίας στο πρόβειο γάλα;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόλυτο όριο για κάθε φυλή, σύστημα εκτροφής, εργαστήριο και στάδιο γαλακτοπαραγωγής.

Στη διεθνή βιβλιογραφία για γαλακτοπαραγωγές προβατίνες χρησιμοποιούνται συχνά τιμές γύρω στα 35 mg/dL ως χρήσιμο σημείο αναφοράς, όχι όμως ως καθολικό «φυσιολογικό όριο». Σε πειραματικές δίαιτες έχουν καταγραφεί αρκετά χαμηλότερες ή υψηλότερες συγκεντρώσεις ανάλογα με την πρόσληψη πρωτεΐνης και το σιτηρέσιο.

Προσοχή στις μονάδες.

Το εργαστήριο μπορεί να αναφέρει ουρία ή άζωτο ουρίας γάλακτος (MUN – Milk Urea Nitrogen). Δεν είναι ο ίδιος αριθμός. Πριν συγκρίνετε αποτελέσματα από διαφορετικά εργαστήρια, ελέγξτε ακριβώς ποια παράμετρο και ποιες μονάδες χρησιμοποιούν.

Γιατί δεν πρέπει να κοιτάμε μία μόνο προβατίνα;

Η ουρία μπορεί να επηρεαστεί από:

• το στάδιο της γαλακτοπαραγωγής,
• το επίπεδο παραγωγής,
• την πρόσληψη τροφής πριν τη δειγματοληψία,
• την υγεία του μαστού,
• την ώρα και τον τρόπο δειγματοληψίας,
• και τη μέθοδο που χρησιμοποιεί το εργαστήριο.

Για αυτό έχει συνήθως μεγαλύτερη πρακτική αξία η τάση του κοπαδιού σε διαδοχικές μετρήσεις παρά η απομόνωση μιας μεμονωμένης μέτρησης ενός ζώου.

Ένα πρακτικό παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι σε ένα κοπάδι:

• η ουρία του γάλακτος ανεβαίνει σταθερά,
• η ποσότητα γάλακτος δεν βελτιώνεται,
• και το σιτηρέσιο περιέχει ακριβές πρωτεϊνούχο συμπλήρωμα.

Η σωστή αντίδραση δεν είναι να αφαιρεθεί αυθαίρετα ένα κιλό ή ένα ποσοστό σόγιας.

Πρώτα ελέγχονται:

• η πραγματική ακατέργαστη πρωτεΐνη των ζωοτροφών,
• η ξηρά ουσία,
• η ενεργειακή πυκνότητα,
• η ποσότητα που πραγματικά τρώνε οι προβατίνες,
• το στάδιο γαλακτοπαραγωγής,
• και η παραγωγή γάλακτος.

Εδώ αποκτά μεγάλη αξία μια ανάλυση ζωοτροφών, επειδή διαφορετικές παρτίδες μηδικής, ενσιρώματος ή συμπυκνώματος μπορούν να έχουν πολύ διαφορετική πραγματική σύσταση.

Μπορεί να μειωθεί η ουρία χωρίς να πέσει το γάλα;

Ναι, εφόσον το πρόβλημα είναι η αναποτελεσματική χρήση πλεονάζοντος αζώτου.

Σε πρόσφατη μελέτη σε γαλακτοπαραγωγές προβατίνες, η μείωση της πρωτεΐνης της δίαιτας από 17% σε 15% μείωσε σημαντικά την ουρία χωρίς να προκαλέσει μείωση της γαλακτοπαραγωγής στις συγκεκριμένες πειραματικές συνθήκες. Αυτό όμως δεν αποτελεί γενική συνταγή 15% για κάθε ελληνικό κοπάδι.

Τι πρέπει να κάνει πρακτικά ο κτηνοτρόφος;

Αν βλέπουμε	Τι ελέγχουμε
Αυξημένη ουρία	Πρωτεΐνη, αποδομησιμότητα, ενεργειακή επάρκεια, βοσκή
Χαμηλή ουρία	Πρόσληψη πρωτεΐνης, συνολική πρόσληψη τροφής, παραγωγή
Μεγάλη απότομη μεταβολή	Αλλαγή παρτίδας ζωοτροφής, βοσκή, μίγμα, δειγματοληψία
Υψηλή ουρία χωρίς αύξηση παραγωγής	Πιθανή αναποτελεσματική χρήση του αζώτου

Για συνολικό σχεδιασμό του σιτηρεσίου δείτε επίσης τον οδηγό σιτηρεσίου για προβατίνες γαλακτοπαραγωγής και τον πλήρη οδηγό ζωοτροφών για πρόβατα .

Συμπέρασμα

Η ουρία του πρόβειου γάλακτος είναι εργαλείο και όχι διάγνωση. Μπορεί να μας δείξει ότι αξίζει να ψάξουμε περισσότερο την αξιοποίηση της πρωτεΐνης και την ισορροπία του σιτηρεσίου, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί μόνη της σε αλλαγές.

Η μεγαλύτερη αξία της προκύπτει όταν συνδυάζεται με ανάλυση ζωοτροφών, πραγματική πρόσληψη, γαλακτοπαραγωγή, σύσταση γάλακτος και επαναλαμβανόμενες μετρήσεις του κοπαδιού.

Πηγές

• Cannas et al. – Effect of dietary energy and protein concentration on milk urea nitrogen in dairy ewes, Journal of Dairy Science .
• Milk Urea Concentration in Dairy Sheep: Accounting for Dietary Energy Concentration .
• Effects of nutrition on main components of sheep milk .

Read more »

Τριφύλλια για πρόβατα: λευκό, ερυθρό, αλεξανδρινό και υπόγειο

Τα τριφύλλια είναι από τα σημαντικότερα κτηνοτροφικά ψυχανθή για πρόβατα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για βόσκηση, σανό, χλωρή νομή ή ενσίρωση. Δεν είναι όμως όλα ίδια. Το λευκό τριφύλλι, το ερυθρό τριφύλλι, το αλεξανδρινό και το υπόγειο τριφύλλι έχουν διαφορετική διάρκεια, διαφορετική συμπεριφορά στη βόσκηση και διαφορετική προσαρμογή σε κλίμα και έδαφος.

Για αυτό δεν έχει νόημα να μιλάμε γενικά για «τριφύλλι» χωρίς να ξέρουμε ποιο είδος εννοούμε. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το αν θέλουμε μόνιμο λειμώνα, χειμερινή καλλιέργεια, σανό, βόσκηση ή μίγμα με αγρωστώδη.

Με μια ματιά:

Το λευκό τριφύλλι είναι εξαιρετικό για βόσκηση και μίγματα με αγρωστώδη. Το ερυθρό τριφύλλι είναι πολύ καλό για χορτονομή, σανό και ενσίρωση. Το αλεξανδρινό είναι ετήσιο και ταιριάζει περισσότερο σε ήπιες μεσογειακές συνθήκες. Το υπόγειο τριφύλλι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ξηρικούς μεσογειακούς λειμώνες.

Ερυθρό τριφύλλι (Trifolium pratense). Φωτογραφία: Robert Flogaus-Faust / Wikimedia Commons – CC BY 4.0.

Γιατί τα τριφύλλια ενδιαφέρουν τα πρόβατα

Τα τριφύλλια έχουν υψηλή γευστικότητα και συνήθως περισσότερη πρωτεΐνη από τα περισσότερα αγρωστώδη. Παράλληλα, ως ψυχανθή, δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο και μπορούν να μειώσουν τις ανάγκες αζωτούχου λίπανσης όταν συμμετέχουν σε λειμώνες.

Η μεγαλύτερη αξία τους είναι ότι μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ενός λειμώνα όταν συνδυάζονται με αγρωστώδη όπως λόλιο, φεστούκα ή δακτυλίδα.

1. Λευκό τριφύλλι – Trifolium repens

Το λευκό τριφύλλι είναι ένα από τα καλύτερα ψυχανθή για βόσκηση. Έχει έρπουσα ανάπτυξη με στόλωνες και μπορεί να ανανεώνεται συνεχώς όταν η διαχείριση του λειμώνα είναι σωστή.

Το Feedipedia το χαρακτηρίζει εξαιρετική ζωοτροφή για μηρυκαστικά και αναφέρει χρήση για:

• βόσκηση,
• κοπή και χλωρή νομή,
• ενσίρωση,
• και σανό.

Η πεπτικότητά του είναι συνήθως υψηλή, συχνά γύρω στο 80% για οργανική ή ξηρά ουσία, αν και μεταβάλλεται με το στάδιο ανάπτυξης.

Σε πρόβατα, μίγματα λευκού τριφυλλιού με αγρωστώδη έχουν συνδεθεί με καλύτερη ημερήσια αύξηση βάρους σε σχέση με καθαρά αγρωστώδη.

Πού ταιριάζει περισσότερο

• σε μόνιμους ή πολυετείς λειμώνες,
• σε συστήματα συχνής βόσκησης,
• σε μίγματα με λόλιο ή φεστούκα,
• και όπου υπάρχει επαρκής υγρασία.

Δεν είναι η καλύτερη επιλογή για πολύ ξηρικές περιοχές χωρίς επαρκή υγρασία.

2. Ερυθρό τριφύλλι – Trifolium pratense

Το ερυθρό τριφύλλι είναι βραχύβιο πολυετές ψυχανθές, συνήθως 2–4 ετών. Έχει όρθια ανάπτυξη και χρησιμοποιείται κυρίως για χορτονομή, σανό και ενσίρωση.

Σύμφωνα με το Feedipedia, το φρέσκο ερυθρό τριφύλλι έχει κατά μέσο όρο περίπου 19,7% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας, ενώ οι τιμές μειώνονται με την ωρίμανση. Ο σανός έχει μέσο όρο περίπου 18,3% και το ενσίρωμα περίπου 18,9% πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας.

Σε αρνιά, το ερυθρό τριφύλλι έχει δώσει καλύτερες αυξήσεις βάρους από πολυετές ryegrass σε αρκετές δοκιμές, ενώ το ενσίρωμά του έχει χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά σε αρνιά πάχυνσης.

Πλεονεκτήματα

• υψηλή πρωτεΐνη,
• καλή γευστικότητα,
• κατάλληλο για σανό και ενσίρωση,
• καλή παραγωγή χορτομάζας,
• και χρήσιμο ως break crop σε αμειψισπορές.

Προσοχή στη βόσκηση

Το ερυθρό τριφύλλι μπορεί να προκαλέσει τυμπανισμό όταν βόσκεται καθαρό και νεαρό. Είναι ασφαλέστερο όταν συμμετέχει σε μίγμα με αγρωστώδη και όταν τα ζώα δεν μπαίνουν πολύ πεινασμένα σε πυκνή νεαρή βλάστηση.

Προσοχή:
Όπως και άλλα ψυχανθή, το ερυθρό τριφύλλι χρειάζεται σταδιακή προσαρμογή των ζώων και σωστή διαχείριση της βόσκησης για να περιορίζεται ο κίνδυνος τυμπανισμού.

3. Αλεξανδρινό τριφύλλι – Trifolium alexandrinum

Το αλεξανδρινό τριφύλλι, γνωστό διεθνώς ως berseem clover, είναι ετήσιο ψυχανθές που καλλιεργείται ευρέως σε θερμότερες περιοχές και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μεσογειακά κλίματα.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για:

• χλωρή νομή,
• βόσκηση,
• σανό,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις ενσίρωση.

Έχει γρήγορη ανάπτυξη και μπορεί να δώσει περισσότερες από μία κοπές όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Για την Ελλάδα έχει ενδιαφέρον κυρίως σε περιοχές με ήπιους χειμώνες ή όπου μπορεί να αξιοποιηθεί ως χειμερινή–ανοιξιάτικη χορτονομή.

4. Υπόγειο τριφύλλι – Trifolium subterraneum

Το υπόγειο τριφύλλι είναι ετήσιο μεσογειακό ψυχανθές που αυτοσπέρνεται. Έχει ιδιαίτερη αξία σε ξηρικούς λειμώνες, επειδή ολοκληρώνει τον κύκλο του πριν από την έντονη θερινή ξηρασία.

Σε κατάλληλες συνθήκες μπορεί να δημιουργήσει σταθερό λειμώνα που ανανεώνεται από τον σπόρο κάθε χρόνο.

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για:

• μεσογειακά συστήματα βόσκησης,
• ξηρικές περιοχές,
• μίγματα με αγρωστώδη,
• και συστήματα χαμηλών εισροών.

Η εγκατάσταση όμως εξαρτάται πολύ από τον κατάλληλο τύπο εδάφους, την ποικιλία και τη σωστή διαχείριση του λειμώνα.

5. Πορφυρό τριφύλλι – Trifolium incarnatum

Το πορφυρό ή crimson clover είναι ετήσιο ψυχανθές που χρησιμοποιείται για χορτονομή, βόσκηση, σανό και ως καλλιέργεια κάλυψης.

Έχει ταχεία ανοιξιάτικη ανάπτυξη και μπορεί να ενταχθεί σε συστήματα όπου θέλουμε βραχυχρόνια παραγωγή χορτομάζας.

Ποιο τριφύλλι είναι καλύτερο;

Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλες τις εκμεταλλεύσεις.

Είδος	Κύρια χρήση	Διάρκεια	Πού έχει περισσότερο ενδιαφέρον
Λευκό	Βόσκηση / μίγματα λειμώνων	Πολυετές	Υγρότεροι λειμώνες, συχνή βόσκηση
Ερυθρό	Σανός / ενσίρωση / χορτονομή	2–4 έτη	Παραγωγή ποιοτικής χορτονομής
Αλεξανδρινό	Χλωρή νομή / κοπές	Ετήσιο	Ήπιο μεσογειακό κλίμα
Υπόγειο	Βόσκηση	Ετήσιο, αυτοσπερνόμενο	Ξηρικοί μεσογειακοί λειμώνες
Πορφυρό	Χορτονομή / κάλυψη	Ετήσιο	Βραχυχρόνια ανοιξιάτικη παραγωγή

Τριφύλλι μόνο του ή μαζί με αγρωστώδη;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα μίγματα έχουν πρακτικό πλεονέκτημα.

Το τριφύλλι προσφέρει:

• περισσότερη πρωτεΐνη,
• καλύτερη γευστικότητα,
• και αζωτοδέσμευση.

Το αγρωστώδες προσφέρει:

• περισσότερη δομική ίνα,
• καλύτερη σταθερότητα του λειμώνα,
• και μειωμένο κίνδυνο τυμπανισμού σε σχέση με καθαρή καλλιέργεια ψυχανθούς.

Για αυτό μίγματα όπως λόλιο–λευκό τριφύλλι ή φεστούκα–τριφύλλι είναι πολύ συνηθισμένα στα ευρωπαϊκά συστήματα βόσκησης.

Τριφύλλια και απόδοση των αρνιών

Οι υψηλής ποιότητας λειμώνες με τριφύλλι μπορούν να αυξήσουν την πρόσληψη και την αύξηση βάρους των αρνιών σε σχέση με καθαρά αγρωστώδη χαμηλότερης ποιότητας.

Το Feedipedia αναφέρει ότι ακόμη και μικρή συμμετοχή λευκού τριφυλλιού σε λειμώνες με φεστούκα ή ryegrass μπορεί να έχει θετική επίδραση στην αύξηση βάρους νεαρών προβάτων.

Για το ερυθρό τριφύλλι, σε ορισμένες δοκιμές η αύξηση βάρους των αρνιών ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη που επιτεύχθηκε με πολυετές ryegrass.

Τριφύλλια και ενσίρωση

Το ερυθρό τριφύλλι είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για ενσίρωση. Το λευκό τριφύλλι μπορεί επίσης να ενσιρωθεί, αλλά συχνά βρίσκεται ως μέρος μίγματος με αγρωστώδη.

Όπως σε όλα τα ψυχανθή, χρειάζεται:

• σωστή ξηρά ουσία,
• καλή συμπίεση,
• γρήγορος αποκλεισμός του αέρα,
• και σωστή διαχείριση του σιρού.

Δείτε αναλυτικά: Ενσίρωμα για πρόβατα.

Τριφύλλια και τυμπανισμός

Τα περισσότερα τριφύλλια μπορούν, όταν είναι πολύ νεαρά και βόσκονται σε καθαρή καλλιέργεια, να αυξήσουν τον κίνδυνο τυμπανισμού.

Για να μειωθεί ο κίνδυνος:

• τα ζώα δεν πρέπει να μπαίνουν πολύ πεινασμένα σε πλούσιο τριφύλλι,
• η μετάβαση πρέπει να γίνεται σταδιακά,
• είναι προτιμότερα μίγματα με αγρωστώδη,
• και χρειάζεται διαθέσιμη ξηρή χονδροειδής τροφή.

Έχει νόημα για την Ελλάδα;

Ναι, αλλά το είδος πρέπει να επιλέγεται ανά περιοχή.

Για υγρότερους λειμώνες: λευκό τριφύλλι.

Για χορτονομή και ενσίρωση: ερυθρό τριφύλλι.

Για ήπιες χειμερινές περιοχές: αλεξανδρινό τριφύλλι.

Για ξηρικά μεσογειακά συστήματα βόσκησης: υπόγειο τριφύλλι.

Πριν γίνει σπορά σε μεγάλη έκταση, χρειάζεται επιλογή ποικιλίας που έχει δοκιμαστεί σε παρόμοιες συνθήκες.

Τι πρέπει να προσέξει ο παραγωγός

• να ξέρει ακριβώς ποιο είδος τριφυλλιού αγοράζει,
• να επιλέγει ποικιλία κατάλληλη για την περιοχή,
• να αποφεύγει υπερβολική καθαρή βόσκηση νεαρών ψυχανθών,
• να χρησιμοποιεί σωστό μίγμα με αγρωστώδη όπου χρειάζεται,
• και να παρακολουθεί το στάδιο ανάπτυξης πριν από βόσκηση ή κοπή.

Πού εντάσσονται στο δίκτυο ζωοτροφών

Τα τριφύλλια είναι βασική ομάδα του οδηγού: Κτηνοτροφικά φυτά για πρόβατα.

Συνδέονται επίσης με:

• Λειμώνες και βοσκότοποι,
• Ενσίρωμα για πρόβατα,
• Ανάλυση ζωοτροφών,
• και τον κεντρικό οδηγό Τι τρώνε τα πρόβατα.

Συμπέρασμα

Τα τριφύλλια δεν είναι μία μόνο ζωοτροφή αλλά ολόκληρη ομάδα κτηνοτροφικών φυτών με διαφορετικούς ρόλους.

Το λευκό είναι από τις καλύτερες επιλογές για βόσκηση, το ερυθρό για ποιοτική χορτονομή και ενσίρωση, το αλεξανδρινό για ετήσια μεσογειακή παραγωγή και το υπόγειο για ξηρικά συστήματα.

Η μεγαλύτερη αξία τους προκύπτει όταν επιλέγεται το σωστό είδος για το χωράφι και όταν συνδυάζονται σωστά με αγρωστώδη και τη συνολική διατροφή του κοπαδιού.

Πηγές

• Feedipedia – White clover (Trifolium repens)
• Feedipedia – Red clover (Trifolium pratense)
• INRAE – Clover and sainfoin, a good diet for sheep

Read more »

Ονοβρυχίδα για πρόβατα: βόσκηση, σανός, ταννίνες και αντοχή στην ξηρασία

Η ονοβρυχίδα (Onobrychis viciifolia), γνωστή διεθνώς ως sainfoin, είναι πολυετές κτηνοτροφικό ψυχανθές με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για πρόβατα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για βόσκηση, σανό και ενσίρωση, είναι εύγευστη, ανθεκτική στην ξηρασία και περιέχει συμπυκνωμένες ταννίνες που επηρεάζουν τον τρόπο αξιοποίησης της πρωτεΐνης στη μεγάλη κοιλία.

Για την ελληνική πραγματικότητα έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε ξηρότερες, ασβεστούχες περιοχές και σε συστήματα όπου θέλουμε πολυετή χορτονομή χωρίς υπερβολικές εισροές. Δεν είναι όμως φυτό που αντέχει σε συνεχή και πολύ έντονη βόσκηση, γι’ αυτό χρειάζεται σωστή διαχείριση.

Με μια ματιά:

Η ονοβρυχίδα είναι πολυετές ψυχανθές για βόσκηση, σανό και ενσίρωση. Έχει καλή γευστικότητα, βαθύ ριζικό σύστημα, αντέχει σχετικά καλά στην ξηρασία και οι φυσικές της ταννίνες μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο τυμπανισμού και να επηρεάσουν θετικά την αξιοποίηση της πρωτεΐνης.

Ονοβρυχίδα (Onobrychis viciifolia) στην Ελβετία. Φωτογραφία: MurielBendel / Wikimedia Commons – CC BY-SA 4.0.

Τι είναι η ονοβρυχίδα;

Η ονοβρυχίδα είναι όρθιο πολυετές ψυχανθές με βαθύ πασσαλώδες ριζικό σύστημα. Μπορεί να φτάσει περίπου τα 80 εκατοστά και σχηματίζει χαρακτηριστικές ροζ ταξιανθίες.

Καλλιεργείται κυρίως:

• για βόσκηση,
• για σανό,
• για ενσίρωση,
• και σε μίγματα με αγρωστώδη ή άλλα ψυχανθή.

Είναι φυτό γνωστό σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και έχει ιδιαίτερη ιστορία στη Γαλλία, όπου καλλιεργείται ως esparcette.

Γιατί ενδιαφέρει τα πρόβατα;

Η ονοβρυχίδα είναι πολύ εύγευστη για τα μικρά μηρυκαστικά και μπορεί να δώσει ζωοτροφή υψηλής ποιότητας όταν χρησιμοποιείται στο σωστό στάδιο ανάπτυξης.

Το Feedipedia αναφέρει ότι η βόσκηση ονοβρυχίδας έχει συνδεθεί με:

• καλύτερη αύξηση βάρους,
• καλύτερη παραγωγή μαλλιού,
• και θετικές επιδράσεις στην αναπαραγωγική απόδοση.

Η ποιότητά της μειώνεται όσο ωριμάζει το φυτό, επομένως το στάδιο κοπής ή βόσκησης είναι καθοριστικό.

Οι συμπυκνωμένες ταννίνες

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της ονοβρυχίδας είναι η παρουσία συμπυκνωμένων ταννινών. Το Feedipedia αναφέρει συγκεντρώσεις περίπου 4–10% ανάλογα με το στάδιο και τις συνθήκες.

Οι ταννίνες δεσμεύονται με πρωτεΐνες και μπορούν να μειώσουν την υπερβολική αποδόμησή τους στη μεγάλη κοιλία. Έτσι μέρος της πρωτεΐνης μπορεί να φτάσει πιο κάτω στο πεπτικό σύστημα.

Παράλληλα, η παρουσία ταννινών έχει συνδεθεί με:

• μικρότερο κίνδυνο τυμπανισμού,
• χαμηλότερη παραγωγή αμμωνίας στη μεγάλη κοιλία,
• και σε ορισμένες μελέτες με πιθανή επίδραση στα γαστρεντερικά παράσιτα.

Προσοχή:
Η πιθανή αντιπαρασιτική δράση των ταννινών δεν σημαίνει ότι η ονοβρυχίδα αντικαθιστά την αποπαρασίτωση. Μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, αλλά όχι θεραπεία.

Βόσκηση ονοβρυχίδας

Η φρέσκια ονοβρυχίδα είναι κατάλληλη για πρόβατα και γενικά είναι πολύ εύγευστη.

Δεν αντέχει όμως σε πολύ έντονη ή συνεχή βόσκηση. Για αυτό χρειάζεται περίοδος ανάπαυσης ώστε να ανακάμπτει το φυτό και να διατηρείται η φυτεία για περισσότερα χρόνια.

Μία πρακτική προσέγγιση είναι να αξιοποιείται η πρώτη μεγάλη ανοιξιάτικη ανάπτυξη για σανό ή ενσίρωση και η αναβλάστηση αργότερα για ελεγχόμενη βόσκηση.

Ονοβρυχίδα για σανό

Ο σανός ονοβρυχίδας είναι πολύ εύγευστος και μπορεί να αποτελέσει καλή πρωτεϊνούχα χονδροειδή ζωοτροφή.

Όπως και στη μηδική, η ποιότητα εξαρτάται από το στάδιο κοπής. Πρώιμη κοπή δίνει συνήθως:

• περισσότερα φύλλα,
• υψηλότερη πρωτεΐνη,
• και μεγαλύτερη πεπτικότητα.

Καθώς ωριμάζει το φυτό, αυξάνονται οι ίνες και μειώνεται η πεπτικότητα.

Ονοβρυχίδα για ενσίρωση

Η ονοβρυχίδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για ενσίρωση. Γαλλικές μελέτες της INRAE έχουν δείξει ότι οι συμπυκνωμένες ταννίνες μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση της πρωτεΐνης κατά την ενσίρωση και να μειώσουν την αποδόμησή της στη μεγάλη κοιλία.

Όπως σε όλα τα ψυχανθή, η σωστή ξηρά ουσία, η συμπίεση και η πλήρης απομόνωση από τον αέρα είναι κρίσιμες για την ποιότητα του ενσιρώματος.

Δείτε επίσης: Ενσίρωμα για πρόβατα: ποια φυτά χρησιμοποιούνται και πώς γίνεται.

Μπορεί να καλλιεργηθεί σε ξηρικές συνθήκες;

Η ονοβρυχίδα έχει βαθύ ριζικό σύστημα και θεωρείται ανθεκτική στην ξηρασία. Το Feedipedia αναφέρει ότι μπορεί να καλλιεργηθεί σε περιοχές με ετήσια βροχόπτωση περίπου πάνω από 330 mm.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδίδει χωρίς νερό. Η εγκατάσταση του φυτού χρειάζεται επαρκή υγρασία και η τελική παραγωγή εξαρτάται έντονα από την κατανομή των βροχών.

Τι εδάφη προτιμά;

Η ονοβρυχίδα προτιμά καλά στραγγιζόμενα, ασβεστούχα εδάφη και γενικά δεν ταιριάζει σε βαριά, υγρά ή πολύ όξινα εδάφη.

Έχει πλεονέκτημα σε ορισμένα ξηρά και ασβεστούχα χωράφια όπου άλλες πολυετείς χορτονομές δυσκολεύονται.

Μίγματα με άλλα φυτά

Μπορεί να καλλιεργηθεί μόνη της ή σε μίγματα με:

• φεστούκα,
• φλέως,
• άλλα αγρωστώδη,
• μηδική,
• ή λευκό τριφύλλι.

Τα μίγματα μπορούν να βελτιώσουν τη συνολική παραγωγή χορτομάζας και να δώσουν πιο σταθερή σύνθεση στη ζωοτροφή.

Ονοβρυχίδα ή μηδική;

Χαρακτηριστικό	Ονοβρυχίδα	Μηδική
Διάρκεια	Πολυετής	Πολυετής
Βόσκηση	Ναι, αλλά όχι συνεχής	Ναι, με προσοχή
Κίνδυνος τυμπανισμού	Χαμηλότερος λόγω ταννινών	Υψηλότερος σε νεαρή χλωρή βλάστηση
Ξηρασία	Καλή αντοχή	Καλή, ανάλογα με έδαφος και ποικιλία
Ταννίνες	Ναι	Πολύ χαμηλές

Έχει νόημα για την Ελλάδα;

Ναι, κυρίως ως ειδική επιλογή και όχι ως γενική καλλιέργεια για κάθε εκμετάλλευση.

Έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον όπου υπάρχουν:

• ξηρά ή ασβεστούχα εδάφη,
• ανάγκη για πολυετή χορτονομή,
• σύστημα βόσκησης που επιτρέπει περιόδους ανάπαυσης,
• και στόχος παραγωγής περισσότερης πρωτεΐνης μέσα στην εκμετάλλευση.

Πριν εγκατασταθεί μεγάλη έκταση, είναι σωστό να δοκιμάζεται αρχικά σε μικρότερο αγροτεμάχιο και να αξιολογείται η προσαρμογή της στις τοπικές συνθήκες.

Τι πρέπει να προσέξει ο παραγωγός

• να επιλέξει κατάλληλο σπόρο και ποικιλία,
• να γνωρίζει ότι δεν αντέχει συνεχή υπερβόσκηση,
• να συγκομίζει πριν υποβαθμιστεί έντονα η ποιότητα,
• να ελέγχει την ξηρά ουσία και την πραγματική θρεπτική αξία,
• και να μην αντιμετωπίζει τις ταννίνες ως φάρμακο.

Για σημαντική χρήση στο σιτηρέσιο είναι χρήσιμη η ανάλυση ζωοτροφής.

Πού εντάσσεται στο δίκτυο ζωοτροφών

Η ονοβρυχίδα ανήκει στα κτηνοτροφικά ψυχανθή του οδηγού: Κτηνοτροφικά φυτά για πρόβατα.

Συνδέεται επίσης άμεσα με:

• Λειμώνες και βοσκότοποι,
• Ενσίρωμα για πρόβατα,
• Ανάλυση ζωοτροφών,
• και τον κεντρικό οδηγό Τι τρώνε τα πρόβατα.

Συμπέρασμα

Η ονοβρυχίδα είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολυετή ψυχανθή για ξηρότερες ευρωπαϊκές και μεσογειακές συνθήκες. Είναι εύγευστη, μπορεί να δώσει σανό, ενσίρωμα και βόσκηση και οι φυσικές της ταννίνες την διαφοροποιούν από άλλα ψυχανθή.

Η αξία της όμως εξαρτάται από σωστή εγκατάσταση και κυρίως από σωστή διαχείριση της βόσκησης. Δεν πρέπει να υπερβόσκεται συνεχώς και η ποιότητά της πέφτει όσο προχωρά η ωρίμανση.

Πηγές

• Feedipedia – Sainfoin (Onobrychis viciifolia)
• INRAE – Clover and sainfoin, a good diet for sheep
• Aufrère et al. – Sainfoin and lucerne fed to sheep

Read more »