Ασθένειες Προβάτων: Λοιμώδης αγαλαξία (Παρμάρα)

Σύνοψη: Η λοιμώδης αγαλαξία, γνωστή στους κτηνοτρόφους και ως παρμάρα, είναι σοβαρή μεταδοτική νόσος των μικρών μηρυκαστικών που στα πρόβατα συνδέεται κυρίως με το Mycoplasma agalactiae. Μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση ή διακοπή της γαλακτοπαραγωγής, μαστίτιδα, αρθρίτιδα και οφθαλμικές αλλοιώσεις. Ιδιαίτερη δυσκολία αποτελεί το γεγονός ότι ορισμένα μολυσμένα ζώα μπορεί να παραμένουν φορείς χωρίς εμφανή συμπτώματα. Η έγκαιρη κτηνιατρική διάγνωση, η βιοασφάλεια, η σωστή διαχείριση του αρμέγματος και ο έλεγχος των νέων ζώων έχουν καθοριστική σημασία.

Τι είναι η λοιμώδης αγαλαξία ή παρμάρα

Η λοιμώδης αγαλαξία είναι νόσος των προβάτων και των αιγών που αποτελεί σημαντικό πρόβλημα ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου. Στην Ελλάδα είναι γνωστή σε πολλούς κτηνοτρόφους με την ονομασία παρμάρα.

Η χαρακτηριστική εικόνα της νόσου περιλαμβάνει κυρίως προβλήματα στον μαστό, στις αρθρώσεις και στα μάτια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα συμπτώματα εμφανίζονται ταυτόχρονα στο ίδιο ζώο. Σε ένα κοπάδι μπορεί να κυριαρχεί η μαστίτιδα και η πτώση του γάλακτος, ενώ σε άλλα περιστατικά μπορεί να είναι περισσότερο εμφανής η χωλότητα ή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις.

Η οικονομική σημασία της νόσου είναι μεγάλη, επειδή μπορεί να προκαλέσει απώλεια γάλακτος, υποβάθμιση της παραγωγικότητας, κόστος θεραπευτικής και διαγνωστικής διερεύνησης και ανάγκη απομάκρυνσης ζώων που παραμένουν φορείς.

Τι προκαλεί την παρμάρα στα πρόβατα

Ο σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας στα πρόβατα είναι το βακτήριο Mycoplasma agalactiae. Τα μυκοπλάσματα είναι πολύ μικροί μικροοργανισμοί που, σε αντίθεση με πολλά άλλα βακτήρια, δεν διαθέτουν κυτταρικό τοίχωμα.

Αυτό έχει πρακτική σημασία και για τη θεραπεία, επειδή αντιμικροβιακά που δρουν αποκλειστικά στο βακτηριακό κυτταρικό τοίχωμα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το ίδιο το μυκόπλασμα.

Άλλα είδη μυκοπλασμάτων μπορούν επίσης να συμμετέχουν στο σύνδρομο της λοιμώδους αγαλαξίας, ιδιαίτερα στις αίγες, όμως για τα πρόβατα το M. agalactiae αποτελεί τον βασικό παθογόνο παράγοντα.

Πώς μεταδίδεται η λοιμώδης αγαλαξία

Η μετάδοση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το μολυσμένο γάλα και πρωτόγαλα, η στενή επαφή μεταξύ των ζώων και οι εκκρίσεις μολυσμένων ζώων.

Στις γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και το άρμεγμα. Τα χέρια, τα θήλαστρα και ο εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μεταφορά του μικροοργανισμού από ένα ζώο σε άλλο όταν δεν εφαρμόζονται σωστά μέτρα υγιεινής.

Τα νεογέννητα μπορούν επίσης να εκτεθούν στο μυκόπλασμα μέσω μολυσμένου γάλακτος ή πρωτογάλακτος.

Πώς μπορεί να μπει η παρμάρα σε ένα καθαρό κοπάδι

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η εισαγωγή μολυσμένου ζώου που δεν εμφανίζει εμφανή συμπτώματα.

Ένα πρόβατο μπορεί εξωτερικά να φαίνεται υγιές αλλά να αποβάλλει το μυκόπλασμα και να αποτελέσει πηγή μόλυνσης για το υπόλοιπο κοπάδι. Για τον λόγο αυτό, η αγορά και η άμεση ένταξη νέων ζώων χωρίς υγειονομικό έλεγχο αυξάνει τον κίνδυνο εισαγωγής της νόσου.

Η απομόνωση των νεοεισερχόμενων ζώων και η συζήτηση με τον κτηνίατρο για τον κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης.

Τα βασικά συμπτώματα της λοιμώδους αγαλαξίας

Η κλασική εικόνα της νόσου αφορά τρία κυρίως συστήματα:

Προσβολή	Τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος
Μαστός	Μαστίτιδα, απότομη μείωση ή διακοπή της παραγωγής γάλακτος και μεταβολή της σύστασης του γάλακτος.
Αρθρώσεις	Πόνος, διόγκωση αρθρώσεων, δυσκολία στο βάδισμα και χωλότητα.
Μάτια	Επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα, δακρύρροια, ερεθισμός και πιθανές αλλοιώσεις του κερατοειδούς.

Μπορούν επίσης να εμφανιστούν πυρετός, κατάπτωση, αναπνευστικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναπαραγωγικές διαταραχές. Οι αποβολές έχουν αναφερθεί, αλλά δεν αποτελούν το χαρακτηριστικότερο σημείο της νόσου.

Πώς επηρεάζεται ο μαστός και το γάλα

Η προσβολή του μαστού είναι μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της λοιμώδους αγαλαξίας.

Μπορεί να εμφανιστεί απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής. Ο μαστικός αδένας μπορεί αρχικά να γίνει θερμός, διογκωμένος ή επώδυνος, ενώ το γάλα μπορεί να αλλάξει σε χρώμα και σύσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το γάλα γίνεται υδαρές, μπορεί να περιέχει πήγματα ή κοκκώδες υλικό και να διαχωρίζεται σε υδαρή και στερεά φάση.

Καθώς η νόσος εξελίσσεται μπορεί να προκληθεί βλάβη του μαστικού ιστού και ατροφία του προσβεβλημένου τμήματος. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε ζώο θα επανέλθει πλήρως στη φυσιολογική παραγωγή κατά την επόμενη γαλακτική περίοδο.

Αρθρίτιδα και χωλότητα

Η προσβολή των αρθρώσεων μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο και δυσκολία στην κίνηση. Το ζώο μπορεί να παρουσιάσει χωλότητα, να αποφεύγει να στηριχθεί σε ένα άκρο ή να δυσκολεύεται να ακολουθήσει το υπόλοιπο κοπάδι.

Σε ορισμένα ζώα παρατηρείται εμφανής διόγκωση μίας ή περισσότερων αρθρώσεων.

Η χωλότητα έχει πολλές διαφορετικές πιθανές αιτίες στα πρόβατα. Επομένως δεν πρέπει να θεωρείται κάθε περίπτωση χωλότητας ως αγαλαξία χωρίς κτηνιατρική διερεύνηση.

Οφθαλμικές αλλοιώσεις

Μπορεί να εμφανιστούν επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα. Ο κτηνοτρόφος μπορεί να παρατηρήσει δακρύρροια, ερεθισμό, δυσφορία στο φως ή θόλωση του κερατοειδούς.

Και εδώ απαιτείται διαφορική διάγνωση, επειδή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις στα πρόβατα μπορούν να προκληθούν από αρκετούς διαφορετικούς παράγοντες.

Οι υποκλινικοί φορείς: το κρυφό πρόβλημα

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λοιμώδους αγαλαξίας είναι ότι ορισμένα ζώα μπορούν να παραμένουν φορείς του μυκοπλάσματος χωρίς εμφανή κλινικά συμπτώματα.

Αυτό σημαίνει ότι η εξαφάνιση των εμφανών περιστατικών δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη ότι το μικρόβιο έχει εξαλειφθεί από την εκτροφή.

Ένα ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και παρ' όλα αυτά να συμβάλλει στη διατήρηση ή στην επανεμφάνιση της λοίμωξης.

Γι' αυτό η λοιμώδης αγαλαξία δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με θεραπεία των ζώων που εμφανίζουν συμπτώματα. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο ελέγχου σε επίπεδο κοπαδιού.

Πότε πρέπει να υποψιαστεί ο κτηνοτρόφος παρμάρα

Η υποψία πρέπει να αυξάνεται όταν εμφανίζονται ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής σε πολλά ζώα,
• ασυνήθιστες περιπτώσεις μαστίτιδας,
• ταυτόχρονη εμφάνιση μαστίτιδας και χωλότητας στο κοπάδι,
• αρθρίτιδες χωρίς προφανή άλλη αιτία,
• οφθαλμικές αλλοιώσεις σε περισσότερα ζώα,
• νέα περιστατικά μετά την πρόσφατη εισαγωγή ζώων στην εκτροφή.

Κανένα από αυτά τα σημεία δεν επιβεβαιώνει μόνο του τη λοιμώδη αγαλαξία. Χρειάζεται κτηνιατρική και εργαστηριακή διερεύνηση.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιαστεί αγαλαξία

1. Επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο.
2. Απομονώστε τα ύποπτα ζώα όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό.
3. Μην αναμειγνύετε γάλα ύποπτων ζώων με το υπόλοιπο γάλα της εκτροφής πριν υπάρξει κτηνιατρική καθοδήγηση.
4. Προσέξτε ιδιαίτερα το άρμεγμα. Τα ύποπτα ή προσβεβλημένα ζώα πρέπει να διαχειρίζονται με τρόπο που να περιορίζεται η μετάδοση μέσω χεριών και εξοπλισμού.
5. Καταγράψτε ποια ζώα παρουσιάζουν συμπτώματα και τι είδους συμπτώματα εμφανίζουν.
6. Μην εφαρμόζετε αυθαίρετα αντιβιοτικά ή εμβόλια. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη διάγνωση και την κατάσταση ολόκληρης της εκτροφής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εικόνα μπορεί να δημιουργήσει ισχυρή υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση.

Η επιβεβαίωση μπορεί να βασιστεί στην καλλιέργεια του μυκοπλάσματος και σε μοριακές τεχνικές όπως η PCR.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορούν να εξεταστούν:

• γάλα ή εκκρίσεις από τον μαστό,
• οφθαλμικά επιχρίσματα,
• αρθρικό υγρό,
• άλλα κατάλληλα δείγματα που επιλέγει ο κτηνίατρος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η εξέταση γάλακτος δεξαμενής ως εργαλείο παρακολούθησης σε επίπεδο κοπαδιού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και την επιδημιολογική κατάσταση της εκτροφής.

Υπάρχει θεραπεία;

Η θεραπεία της λοιμώδους αγαλαξίας είναι σύνθετη. Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, αλλά η κλινική βελτίωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το μυκόπλασμα έχει εξαλειφθεί από το ζώο.

Ορισμένα ζώα μπορεί να παραμείνουν φορείς μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται στην επιλογή ενός αντιβιοτικού. Χρειάζεται σχέδιο σε επίπεδο ολόκληρης της εκτροφής, που μπορεί να περιλαμβάνει εργαστηριακό έλεγχο, απομόνωση, διαχείριση φορέων και μέτρα βιοασφάλειας.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά χωρίς κτηνιατρική καθοδήγηση. Η επιλογή δραστικής ουσίας, δοσολογίας, διάρκειας θεραπείας και χρόνου αναμονής αποτελεί κτηνιατρική απόφαση και πρέπει να βασίζεται σε εγκεκριμένα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα.

Εμβολιασμός: τι προσφέρει και τι δεν προσφέρει

Ο εμβολιασμός χρησιμοποιείται ως μέρος της πρόληψης της λοιμώδους αγαλαξίας σε ενδημικές περιοχές, όμως δεν αποτελεί από μόνος του λύση του προβλήματος.

Η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων μπορεί να διαφέρει. Ο εμβολιασμός μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της κλινικής νόσου, αλλά δεν εγγυάται ότι ένα ζώο δεν θα μολυνθεί ή ότι δεν θα παραμείνει φορέας.

Δεν υπάρχει ένα γενικό πρόγραμμα που να ισχύει για κάθε εμβόλιο και κάθε εκτροφή. Το εμβολιαστικό πρόγραμμα πρέπει να ακολουθεί το εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Ιδιαίτερα σε μια ενεργή κλινική έξαρση δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα εμβολιασμός ως «θεραπεία» των ήδη προσβεβλημένων ζώων.

Πρόληψη και βιοασφάλεια

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον περιορισμό της εισαγωγής και της διασποράς του μυκοπλάσματος.

• Αποφεύγετε την ανεξέλεγκτη εισαγωγή ζώων άγνωστης υγειονομικής κατάστασης.
• Κρατήστε τα νέα ζώα σε χωριστό χώρο πριν ενσωματωθούν στο κοπάδι.
• Συζητήστε με τον κτηνίατρο τη δυνατότητα εργαστηριακού ελέγχου των νεοεισερχόμενων ζώων.
• Απομονώστε έγκαιρα ζώα με ύποπτη μαστίτιδα, αρθρίτιδα ή οφθαλμικά προβλήματα.
• Διατηρείτε αυστηρή υγιεινή κατά το άρμεγμα.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε σωστά τον εξοπλισμό.
• Αποφεύγετε την κοινή χρήση εξοπλισμού μεταξύ διαφορετικών εκτροφών χωρίς καθαρισμό και απολύμανση.
• Τηρείτε αρχείο περιστατικών και εισαγωγών ζώων.

Η υγιεινή του αρμέγματος έχει ιδιαίτερη σημασία

Σε μια γαλακτοπαραγωγική εκτροφή το αρμεκτήριο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο μετάδοσης.

Όταν υπάρχει ύποπτο ή επιβεβαιωμένο περιστατικό, ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει αλλαγή στη σειρά αρμέγματος ώστε τα ύποπτα ή μολυσμένα ζώα να αρμέγονται χωριστά ή τελευταία.

Ο καθαρισμός των χεριών, των θηλάστρων και ολόκληρου του αρμεκτικού εξοπλισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της βιοασφάλειας.

Νέα ζώα: μία από τις σημαντικότερες πύλες εισόδου

Η αγορά ενός ζώου που φαίνεται απολύτως υγιές δεν σημαίνει ότι το ζώο δεν μπορεί να είναι φορέας του Mycoplasma agalactiae.

Για αυτό τα νέα ζώα δεν πρέπει να μπαίνουν απευθείας στον κύριο πληθυσμό της εκτροφής χωρίς περίοδο απομόνωσης και υγειονομική αξιολόγηση.

Σε εκτροφές με ιστορικό αγαλαξίας ή σε περιοχές όπου η νόσος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, η πολιτική εισαγωγής ζώων πρέπει να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Checklist για τη λοιμώδη αγαλαξία

• Παρακολουθώ καθημερινά τη γαλακτοπαραγωγή.
• Ελέγχω μαστό και γάλα όταν υπάρχει απότομη πτώση παραγωγής.
• Δεν αγνοώ ανεξήγητες αρθρίτιδες ή οφθαλμικά περιστατικά.
• Απομονώνω έγκαιρα ύποπτα ζώα.
• Εφαρμόζω αυστηρή υγιεινή στο άρμεγμα.
• Δεν εισάγω νέα ζώα απευθείας στο κοπάδι.
• Δεν χρησιμοποιώ αυθαίρετα αντιβιοτικά.
• Δεν θεωρώ ότι ο εμβολιασμός αντικαθιστά τη βιοασφάλεια.
• Ζητώ εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά.
• Διατηρώ αρχείο ζώων που παρουσίασαν συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Η παρμάρα και η λοιμώδης αγαλαξία είναι το ίδιο;

Ο όρος «παρμάρα» χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφική πράξη για τη λοιμώδη αγαλαξία. Η επιστημονική ονομασία της νόσου είναι λοιμώδης αγαλαξία.

Πρέπει να υπάρχουν ταυτόχρονα μαστίτιδα, αρθρίτιδα και προβλήματα στα μάτια;

Όχι. Είναι χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του συνδρόμου, αλλά δεν είναι απαραίτητο να εμφανίζονται όλες μαζί στο ίδιο ζώο.

Μπορεί ένα πρόβατο που φαίνεται υγιές να μεταδίδει τη νόσο;

Ναι. Υποκλινικά μολυσμένα ζώα μπορούν να αποτελούν φορείς χωρίς να παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα.

Μπορεί να μεταδοθεί μέσω του αρμεκτικού;

Ναι. Το άρμεγμα και ο μολυσμένος εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μετάδοση μεταξύ ζώων όταν δεν εφαρμόζεται σωστή υγιεινή.

Θεραπεύεται οριστικά με αντιβιοτικά;

Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί να βελτιώσει την κλινική εικόνα, αλλά δεν εξασφαλίζει ότι το μυκόπλασμα θα εξαλειφθεί πλήρως από το ζώο.

Αρκεί ο εμβολιασμός για να προστατευτεί το κοπάδι;

Όχι. Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελεί μέρος ενός προγράμματος ελέγχου, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με βιοασφάλεια, έλεγχο εισαγωγής νέων ζώων, υγιεινή αρμέγματος και κτηνιατρική παρακολούθηση.

Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;

Η επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις, όπως PCR ή καλλιέργεια, σε κατάλληλα δείγματα που επιλέγονται από τον κτηνίατρο.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος;

Η λοιμώδης αγαλαξία θεωρείται κατά κύριο λόγο νόσος των μικρών μηρυκαστικών και δεν αποτελεί τυπική ζωονόσο. Παρ' όλα αυτά, η κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων πρέπει να ακολουθεί τους γενικούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων.

Συμπέρασμα

Η λοιμώδης αγαλαξία δεν είναι απλώς μια μαστίτιδα που προκαλεί προσωρινή μείωση του γάλακτος. Είναι νόσος που μπορεί να επηρεάσει τον μαστό, τις αρθρώσεις και τα μάτια και, κυρίως, μπορεί να παραμείνει μέσα στην εκτροφή μέσω υποκλινικών φορέων.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στην απομόνωση ύποπτων ζώων, στην αυστηρή υγιεινή του αρμέγματος, στον έλεγχο των νέων ζώων και στη στενή συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν υποκαθιστά τη βιοασφάλεια και δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι ένα εμβολιασμένο κοπάδι δεν μπορεί να μολυνθεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• WOAH – Contagious Agalactia
• MSD Veterinary Manual – Contagious Agalactia in Small Ruminants
• Contagious Agalactia: Epidemiology, Diagnosis and Control – επιστημονική ανασκόπηση
• Recent advances in Mycoplasma agalactiae and contagious agalactia – επιστημονική ανασκόπηση

Read more »

Ταινίαση στα πρόβατα: Moniezia, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η ταινίαση στα πρόβατα προκαλείται κυρίως από ταινίες του γένους Moniezia, οι οποίες ζουν στο λεπτό έντερο. Η Moniezia expansa είναι από τα γνωστότερα είδη και παρατηρείται ιδιαίτερα σε αρνιά και νεαρά ζώα που βόσκουν.

Η εικόνα των χαρακτηριστικών λευκών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα προκαλεί συχνά ανησυχία στον κτηνοτρόφο. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουμε: η παρουσία Moniezia δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ζώο είναι άρρωστο εξαιτίας της ταινίας.

Με λίγα λόγια
Οι ταινίες Moniezia είναι συχνότερες στα νεαρά ζώα και στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν μικρή παθολογική σημασία. Πολύ βαριές μολύνσεις μπορεί να συνδέονται με γαστρεντερικές διαταραχές ή κακή ανάπτυξη, αλλά όταν ένα αρνί έχει διάρροια ή δεν αναπτύσσεται σωστά πρέπει να διερευνηθούν και άλλες, συχνά σημαντικότερες, αιτίες.

Τι είναι η Moniezia;

Η Moniezia είναι μια ταινία, δηλαδή ένας πλατύς παρασιτικός σκώληκας. Στα μικρά μηρυκαστικά μπορούν να βρεθούν διαφορετικά είδη, με γνωστότερο στα πρόβατα το Moniezia expansa.

Τα ενήλικα παράσιτα ζουν στο λεπτό έντερο και μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό μήκος. Το σώμα τους αποτελείται από πολλά διαδοχικά τμήματα, τις προγλωττίδες.

Τμήματα της ταινίας αποβάλλονται με τα κόπρανα και μπορεί να γίνουν αντιληπτά από τον κτηνοτρόφο.

Για μια συνολική εικόνα των παρασιτικών νοσημάτων δείτε επίσης τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πώς μολύνεται ένα πρόβατο;

Σε αντίθεση με πολλά γαστρεντερικά νηματώδη, η Moniezia δεν μεταδίδεται απευθείας από το ένα πρόβατο στο άλλο.

Για να ολοκληρωθεί ο κύκλος ζωής της χρειάζεται έναν ενδιάμεσο ξενιστή: μικροσκοπικά ακάρεα του εδάφους, γνωστά ως οριβατίδες.

Απλουστευμένα, ο κύκλος έχει ως εξής:

1. Οι ενήλικες ταινίες βρίσκονται στο λεπτό έντερο του προβάτου.
2. Αυγά και τμήματα του παρασίτου αποβάλλονται με τα κόπρανα.
3. Τα αυγά καταπίνονται από οριβατίδες που ζουν στο έδαφος και στη βλάστηση.
4. Μέσα στο άκαρι αναπτύσσεται η μολυσματική μορφή του παρασίτου.
5. Το πρόβατο καταπίνει μολυσμένα ακάρεα κατά τη βόσκηση.
6. Στο λεπτό έντερο αναπτύσσεται η ενήλικη ταινία και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.

Γιατί εμφανίζεται περισσότερο στα αρνιά;

Η Moniezia παρατηρείται συχνότερα σε νεαρά ζώα που αρχίζουν να βόσκουν και εκτίθενται στα μολυσμένα ακάρεα του εδάφους.

Με την ηλικία τα πρόβατα αναπτύσσουν σημαντική επίκτητη ανοσία, γι' αυτό οι έντονες μολύνσεις είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένες στα μεγαλύτερα ζώα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η παρουσία Moniezia δεν προκαλεί εμφανή κλινική νόσο.

Σε βαριές μολύνσεις, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα, μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη ή κακή σωματική κατάσταση,
• ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές,
• διάρροια ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυσκοιλιότητα,
• διογκωμένη κοιλιά,
• θαμπό ή κακής ποιότητας τρίχωμα/μαλλί,
• και γενικότερη εικόνα ζώου που δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται.

Προσοχή: Διάρροια και μειωμένη ανάπτυξη σε ένα αρνί που έχει Moniezia δεν σημαίνουν ότι η ταινία είναι απαραίτητα η αιτία. Μπορεί να συνυπάρχουν σημαντικότερα προβλήματα, όπως κοκκιδίωση, νηματώδη του γαστρεντερικού συστήματος, λοιμώξεις ή διατροφικά προβλήματα.

Βλέπω ταινία στα κόπρανα. Πρέπει να ανησυχήσω;

Η εμφάνιση λευκών τμημάτων στα κόπρανα είναι εντυπωσιακή και συχνά είναι ο λόγος που ο κτηνοτρόφος αντιλαμβάνεται την παρουσία του παρασίτου.

Δεν αποτελεί όμως από μόνη της ένδειξη σοβαρής νόσου.

Πρέπει να εξετάσουμε το ίδιο το ζώο:

• αναπτύσσεται φυσιολογικά;
• έχει διάρροια;
• χάνει βάρος;
• έχει φυσιολογική όρεξη;
• υπάρχουν παρόμοια συμπτώματα και σε άλλα αρνιά;
• υπάρχουν ταυτόχρονα άλλα παράσιτα;

Η διάρροια προκαλείται πάντα από την ταινία;

Όχι. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία για τη σωστή διάγνωση.

Η παθογονικότητα της Moniezia έχει συζητηθεί επί δεκαετίες και η σύγχρονη κτηνιατρική βιβλιογραφία τη θεωρεί γενικά παράσιτο χαμηλής παθογονικότητας.

Ιδιαίτερα στα αρνιά, η διάρροια μπορεί να οφείλεται σε άλλα παράσιτα ή νοσήματα που συνυπάρχουν με την ταινία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κοκκιδίωση στα αρνιά, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διάρροια, αφυδάτωση και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής πρέπει επίσης να διερευνηθούν γαστρεντερικά νηματώδη και άλλες λοιμώδεις ή διατροφικές αιτίες.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση μπορεί να βασιστεί στον συνδυασμό:

• της παρατήρησης χαρακτηριστικών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα,
• της παρασιτολογικής εξέτασης κοπράνων,
• της ανίχνευσης χαρακτηριστικών αυγών Moniezia,
• της ηλικίας και του ιστορικού βόσκησης,
• της κλινικής εικόνας,
• και του ελέγχου για άλλες παρασιτώσεις.

Αρκεί να βρούμε αυγά Moniezia;

Όχι.

Η εργαστηριακή ανίχνευση αυγών επιβεβαιώνει ότι υπάρχει το παράσιτο, αλλά δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι αυτό ευθύνεται για τα συμπτώματα του ζώου.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το αρνί έχει διάρροια, απώλεια βάρους ή κακή ανάπτυξη.

Χρειάζονται θεραπεία όλα τα πρόβατα που έχουν Moniezia;

Όχι απαραίτητα.

Η σύγχρονη κτηνιατρική προσέγγιση δεν θεωρεί αναγκαία τη συστηματική θεραπεία κάθε ζώου μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν τμήματα ή αυγά Moniezia.

Θεραπεία μπορεί να εξεταστεί περισσότερο όταν:

• υπάρχει βαριά παρασίτωση,
• προσβάλλονται νεαρά αρνιά,
• υπάρχουν συμβατά κλινικά συμπτώματα,
• η συνολική παρασιτολογική και κλινική εικόνα υποστηρίζει ότι η Moniezia έχει σημασία,
• ή ο κτηνίατρος κρίνει ότι υπάρχει συγκεκριμένος επιδημιολογικός λόγος για θεραπεία.

Τι χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ταινίασης;

Όταν ο κτηνίατρος κρίνει ότι απαιτείται θεραπεία, χρησιμοποιούνται ανθελμινθικές δραστικές ουσίες με δράση κατά των κεστωδών.

Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρονται μεταξύ άλλων:

• praziquantel, δραστική ουσία με ισχυρή δράση κατά πολλών κεστωδών,
• και ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, όταν το συγκεκριμένο προϊόν και η εγκεκριμένη ένδειξή του καλύπτουν την αντίστοιχη παρασίτωση.

Το σημαντικό είναι ότι δεν έχουν όλα τα κοινά αποπαρασιτικά των προβάτων αποτελεσματική δράση κατά της ταινίας.

Για παράδειγμα, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για γαστρεντερικά νηματώδη δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως αποτελεσματικό και κατά της Moniezia.

Πρακτικά: Εφόσον κριθεί ότι η Moniezia χρειάζεται θεραπεία, ο κτηνίατρος επιλέγει προϊόν που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών και είναι κατάλληλο για τα συγκεκριμένα ζώα. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται απλώς με βάση το ότι ένα προϊόν αναγράφεται γενικά ως «αποπαρασιτικό».

Γιατί δεν δίνουμε εδώ συγκεκριμένη δόση;

Η σωστή δόση δεν πρέπει να αποσυνδέεται από το συγκεκριμένο κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• η δραστική ουσία,
• η συγκέντρωση του συγκεκριμένου προϊόντος,
• η εγκεκριμένη ένδειξη για πρόβατα,
• το πραγματικό σωματικό βάρος του ζώου,
• η ηλικία και η παραγωγική του κατάσταση,
• και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας.

Για αυτό η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη του κτηνιάτρου και σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών του εγκεκριμένου προϊόντος.

Το praziquantel χρησιμοποιείται στην ταινίαση;

Ναι. Η praziquantel είναι γνωστή κεστωδοκτόνος δραστική ουσία και έχει χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά έναντι της Moniezia.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε προϊόν που περιέχει praziquantel μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυθαίρετα σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων.

Πριν από τη χρήση πρέπει να ελέγχεται αν υπάρχει κατάλληλο και εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν για το συγκεκριμένο είδος ζώου και τη συγκεκριμένη χρήση, καθώς και οι προβλεπόμενοι χρόνοι αναμονής.

Και η albendazole;

Η albendazole ανήκει στις βενζιμιδαζόλες και διαθέτει δράση απέναντι σε διάφορα εσωτερικά παράσιτα. Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης δράση έναντι εντερικών κεστωδών.

Και εδώ όμως ισχύει ο ίδιος κανόνας: η χρήση πρέπει να βασίζεται στην πραγματική ένδειξη του συγκεκριμένου εγκεκριμένου προϊόντος και όχι μόνο στο όνομα της δραστικής ουσίας.

Γιατί δεν πρέπει να θεραπεύουμε «στα τυφλά»;

Αν ένα αρνί έχει διάρροια και ταυτόχρονα φαίνονται τμήματα ταινίας στα κόπρανα, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι βρήκαμε την αιτία.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

Το ζώο μπορεί ταυτόχρονα να έχει:

• κοκκιδίωση,
• γαστρεντερικά νηματώδη,
• βακτηριακή ή άλλη λοίμωξη,
• ή διατροφικό πρόβλημα.

Αν θεραπεύσουμε μόνο την ταινία, το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται.

Μπορούμε να προλάβουμε την Moniezia;

Η πλήρης αποφυγή της έκθεσης είναι δύσκολη στα ζώα που βόσκουν, επειδή τα οριβατίδα ακάρεα αποτελούν φυσιολογικό μέρος του οικοσυστήματος του εδάφους.

Για αυτό η πρόληψη δεν βασίζεται στην προσπάθεια να «εξαφανίσουμε» τα ακάρεα από τον βοσκότοπο.

Περισσότερη σημασία έχει:

• η καλή παρακολούθηση των νεαρών ζώων,
• ο έλεγχος της ανάπτυξης και της σωματικής τους κατάστασης,
• η σωστή παρασιτολογική διάγνωση όταν εμφανίζονται προβλήματα,
• η αποφυγή περιττών ανθελμινθικών θεραπειών,
• και η συνολική διαχείριση όλων των σημαντικών παρασίτων της εκτροφής.

Πρακτικός έλεγχος σε 6 βήματα

1. Μην πανικοβάλλεστε όταν δείτε τμήματα ταινίας. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει από μόνη της σοβαρή νόσο.
2. Ελέγξτε το ίδιο το αρνί. Βάρος, ανάπτυξη, όρεξη, διάρροια και γενική κατάσταση έχουν μεγαλύτερη σημασία.
3. Εξετάστε τα κόπρανα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή πρόβλημα σε περισσότερα ζώα.
4. Ψάξτε και για άλλα παράσιτα. Η παρουσία Moniezia δεν αποκλείει κοκκίδια ή γαστρεντερικά νηματώδη.
5. Θεραπεύστε όταν υπάρχει λόγος και με δραστική ουσία που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών.
6. Ακολουθήστε τον κτηνίατρο και το εγκεκριμένο προϊόν για επιλογή φαρμάκου, δόση, επανάληψη και χρόνους αναμονής.

Συχνές ερωτήσεις

Οι λευκές ταινίες στα κόπρανα είναι Moniezia;

Μπορεί να είναι τμήματα Moniezia, αλλά η ασφαλής ταυτοποίηση πρέπει να γίνεται με παρασιτολογική εξέταση όταν υπάρχει αμφιβολία.

Η Moniezia είναι επικίνδυνη για όλα τα αρνιά;

Όχι. Οι περισσότερες μολύνσεις έχουν μικρή κλινική σημασία. Οι βαριές μολύνσεις σε νεαρά ζώα είναι εκείνες που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Η Moniezia προκαλεί διάρροια;

Βαριές μολύνσεις μπορούν να συνοδεύονται από γαστρεντερικές διαταραχές, αλλά η παρουσία της Moniezia δεν αποδεικνύει ότι αυτή προκαλεί τη διάρροια. Πρέπει να διερευνηθούν ιδιαίτερα κοκκίδια και άλλα γαστρεντερικά παράσιτα.

Πρέπει να αποπαρασιτώσω όλο το κοπάδι αν δω ταινία σε ένα αρνί;

Όχι αυτομάτως. Η απόφαση εξαρτάται από την ηλικία των ζώων, την έκταση της μόλυνσης, την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα της παρασιτολογικής εξέτασης.

Ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται;

Όταν απαιτείται θεραπεία, ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει κεστωδοκτόνο θεραπεία. Η praziquantel είναι χαρακτηριστική δραστική ουσία με δράση κατά των ταινιών, ενώ ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, μπορούν επίσης να έχουν δράση έναντι εντερικών κεστωδών. Η επιλογή εξαρτάται από το εγκεκριμένο προϊόν και την ένδειξή του για τα συγκεκριμένα ζώα.

Η ivermectin σκοτώνει την Moniezia;

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ένα συνηθισμένο ανθελμινθικό για νηματώδη καλύπτει αυτομάτως και τις ταινίες. Οι μακροκυκλικές λακτόνες, όπως η ivermectin, χρησιμοποιούνται κυρίως έναντι άλλων κατηγοριών παρασίτων και δεν αποτελούν την τυπική κεστωδοκτόνο επιλογή για Moniezia.

Χρειάζεται προληπτική θεραπεία κάθε χρόνο;

Δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζεται ένα καθολικό πρόγραμμα θεραπείας κατά της Moniezia σε κάθε εκτροφή. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό, στην ηλικία των ζώων, στην κλινική σημασία της μόλυνσης και στην κτηνιατρική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η ταινία Moniezia είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου αυτό που βλέπουμε μπορεί να φαίνεται πιο ανησυχητικό από όσο πραγματικά είναι.

Τα τμήματα της ταινίας στα κόπρανα είναι εύκολα ορατά, αλλά η Moniezia στις περισσότερες περιπτώσεις έχει σχετικά μικρή παθολογική σημασία.

Όταν όμως ένα αρνί έχει διάρροια, χάνει βάρος ή δεν αναπτύσσεται σωστά, χρειάζεται σωστή διάγνωση και έλεγχος για όλες τις πιθανές αιτίες.

Και όταν πραγματικά χρειάζεται θεραπεία, υπάρχουν αποτελεσματικές κεστωδοκτόνες επιλογές. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε να μιλάμε για φάρμακα, αλλά να χρησιμοποιούνται στο σωστό ζώο, για το σωστό παράσιτο και με την επίβλεψη του κτηνιάτρου.

Κτηνιατρική σημείωση: Οι αναφορές σε praziquantel, albendazole ή άλλες δραστικές ουσίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Πριν από οποιαδήποτε θεραπεία σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων πρέπει να ελέγχεται το συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν, η ένδειξη, η δοσολογία, οι αντενδείξεις και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας. Η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Merck Veterinary Manual – Common Gastrointestinal Parasites of Small Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Overview of Gastrointestinal Parasites of Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Drugs for the Treatment of GI Parasites in Sheep.
• Elliott D.C. – Tapeworm (Moniezia expansa) and its effect on sheep production: the evidence reviewed.
• Union Product Database – για τον έλεγχο των τρεχουσών εγκρίσεων κτηνιατρικών φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Ασθένεια Προβάτων: Ευλογιά

Σύνοψη: Η ευλογιά των προβάτων και των αιγών είναι σοβαρή, ιδιαίτερα μεταδοτική ιογενής νόσος που προκαλείται από ιούς του γένους Capripoxvirus. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να ανησυχήσει όταν εμφανίζονται πυρετός, έντονη κατάπτωση και χαρακτηριστικές βλατίδες ή οζίδια στο δέρμα, ιδιαίτερα σε σημεία με λίγο ή καθόλου μαλλί. Η νόσος δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, αλλά αποτελεί νόσο υποχρεωτικής αντιμετώπισης και η υποψία πρέπει να αναφέρεται άμεσα στην αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία. Το σημαντικότερο μέτρο για την εκτροφή είναι η πρόληψη της εισόδου και της διασποράς του ιού με αυστηρή βιοασφάλεια.

Η ευλογιά μπορεί να προκαλέσει πυρετό, κατάπτωση και χαρακτηριστικές δερματικές αλλοιώσεις. Η εικόνα δημιουργεί υποψία· η επιβεβαίωση απαιτεί επίσημη κτηνιατρική και εργαστηριακή διερεύνηση.

Τι είναι η ευλογιά των προβάτων

Η ευλογιά των προβάτων και των αιγών προκαλείται από συγγενικούς ιούς του γένους Capripoxvirus. Η νόσος μπορεί να προσβάλει πρόβατα και αίγες και, στις σοβαρές μορφές, δεν περιορίζεται στο δέρμα: μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους βλεννογόνους και σε εσωτερικά όργανα, ιδιαίτερα στους πνεύμονες.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ανήκει στις νόσους Κατηγορίας Α. Αυτό σημαίνει ότι όταν επιβεβαιώνεται εστία εφαρμόζονται άμεσα επίσημα μέτρα ελέγχου και εκρίζωσης. Η αντιμετώπιση επομένως δεν είναι υπόθεση μόνο της συγκεκριμένης εκτροφής, αλλά αφορά την προστασία ολόκληρης της κτηνοτροφίας μιας περιοχής.

Γιατί απασχολεί ιδιαίτερα την Ελλάδα

Η επιζωοτία που εμφανίστηκε στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 2024 εξελίχθηκε σε σοβαρό και παρατεταμένο πρόβλημα και συνέχισε να προκαλεί νέα κρούσματα και μέσα στο 2026. Για τον λόγο αυτό οι ζώνες περιορισμού, οι μετακινήσεις και τα ειδικά μέτρα μπορεί να αλλάζουν με την εξέλιξη της επιδημιολογικής εικόνας.

Σημαντικό: Το παρόν άρθρο εξηγεί τη νόσο και τα σταθερά μέτρα πρόληψης. Για την τρέχουσα κατάσταση, τις ενεργές ζώνες και τις μετακινήσεις ζώων πρέπει να ελέγχεται πάντα η επίσημη ενημέρωση του ΥΠΑΑΤ και της αρμόδιας τοπικής κτηνιατρικής υπηρεσίας.

Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση γίνεται κυρίως όταν ευπαθή ζώα έρχονται σε στενή επαφή με μολυσμένα ζώα. Ο ιός μπορεί να αποβάλλεται με εκκρίσεις και να μεταδίδεται σε συνθήκες στενής επαφής, ενώ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και η έμμεση μετάδοση μέσω μολυσμένου εξοπλισμού, οχημάτων, υποδημάτων, εργαλείων και υλικών της εκτροφής.

Η αντοχή του ιού στο περιβάλλον κάνει τη βιοασφάλεια κρίσιμη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι ο ιός μπορεί να παραμένει βιώσιμος για μεγάλο χρονικό διάστημα σε μολυσμένο μαλλί και εγκαταστάσεις. Επομένως η απολύμανση, ο έλεγχος των εισόδων και η αποφυγή κοινής χρήσης εξοπλισμού μεταξύ εκτροφών δεν είναι τυπικές διαδικασίες· είναι βασικά μέτρα πρόληψης.

Συμπτώματα – τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος

Η κλινική εικόνα δεν είναι ίδια σε κάθε ζώο. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν υψηλός πυρετός, ανορεξία, έντονη κατάπτωση και στη συνέχεια χαρακτηριστικές βλατίδες ή οζίδια στο δέρμα. Οι αλλοιώσεις είναι ευκολότερο να παρατηρηθούν σε περιοχές με λίγο ή καθόλου μαλλί.

Τι μπορεί να παρατηρηθεί	Γιατί έχει σημασία
Πυρετός και έντονη κατάπτωση	Μπορεί να προηγηθούν ή να συνοδεύουν τις χαρακτηριστικές δερματικές αλλοιώσεις.
Βλατίδες ή οζίδια στο δέρμα	Αποτελούν χαρακτηριστικό εύρημα, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται σε περισσότερα ζώα.
Αλλοιώσεις γύρω από μάτια, μύτη και στόμα	Τα σημεία με λίγο τρίχωμα επιτρέπουν ευκολότερη παρατήρηση των βλαβών.
Αλλοιώσεις στον μαστό, τις θηλές ή το εσωτερικό των μηρών	Είναι σημεία που πρέπει να ελέγχονται προσεκτικά όταν υπάρχει υποψία.
Αναπνευστικά προβλήματα σε σοβαρές περιπτώσεις	Η νόσος μπορεί να προκαλέσει εσωτερικές αλλοιώσεις, ιδιαίτερα στους πνεύμονες.

Σε ύποπτα ζώα ελέγχουμε ιδιαίτερα τα άτριχα ή λιγότερο τριχωτά σημεία: γύρω από μάτια, μύτη και στόμα, στον μαστό και τις θηλές και στο εσωτερικό των μηρών.

Τι κάνω αν υποψιαστώ ευλογιά

Η ευλογιά δεν είναι νόσημα στο οποίο περιμένουμε μερικές ημέρες για να δούμε αν «θα περάσει». Αν ο συνδυασμός των συμπτωμάτων δημιουργεί υποψία, η γρήγορη αντίδραση μειώνει τον κίνδυνο διασποράς.

1. Ενημερώστε άμεσα την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία. Η υποψία πρέπει να διερευνηθεί επίσημα.
2. Περιορίστε το ύποπτο ζώο και τις επαφές του. Μην το μεταφέρετε σε άλλη εγκατάσταση ή άλλο κοπάδι.
3. Σταματήστε μη απαραίτητες κινήσεις ζώων, ανθρώπων και εξοπλισμού. Αποφύγετε να μεταφέρετε πιθανώς μολυσμένο υλικό εκτός της μονάδας.
4. Ενισχύστε αμέσως τα μέτρα βιοασφάλειας. Ελέγξτε εισόδους, υποδήματα, οχήματα, εργαλεία και σημεία απολύμανσης.
5. Ακολουθήστε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών. Τα μέτρα εξαρτώνται από την επίσημη διερεύνηση και την περιοχή.

Σε περίπτωση υποψίας: αναφορά, περιορισμός επαφών, διακοπή μη απαραίτητων μετακινήσεων, ενίσχυση βιοασφάλειας και εφαρμογή των επίσημων οδηγιών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η εικόνα του ζώου και οι δερματικές αλλοιώσεις μπορεί να δημιουργήσουν ισχυρή υποψία, αλλά η οριστική διάγνωση δεν γίνεται από φωτογραφία ή μόνο από την κλινική εικόνα. Η επίσημη διερεύνηση περιλαμβάνει κτηνιατρική εξέταση, κατάλληλη δειγματοληψία και εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Αυτό είναι απαραίτητο επειδή ορισμένες άλλες δερματικές ή λοιμώδεις παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν αλλοιώσεις που μοιάζουν μεταξύ τους, ιδιαίτερα στις ηπιότερες μορφές. Ο ρόλος του παραγωγού είναι να εντοπίσει γρήγορα το ύποπτο περιστατικό και να το αναφέρει.

Υπάρχει θεραπεία;

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να μετατρέπει την ευλογιά σε νόσημα το οποίο αντιμετωπίζεται απλώς με ένα φάρμακο μέσα στη μονάδα. Επειδή πρόκειται για νόσο Κατηγορίας Α, η επιβεβαίωση ενεργοποιεί επίσημα μέτρα ελέγχου και εκρίζωσης.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να επιχειρείται «δοκιμαστική αγωγή» με την ελπίδα ότι το ζώο θα βελτιωθεί, καθυστερώντας την αναφορά. Η καθυστέρηση μπορεί να αυξήσει τον αριθμό των εκτεθειμένων ζώων και να διευκολύνει τη μεταφορά του ιού σε άλλες εκτροφές.

Τι συμβαίνει όταν επιβεβαιωθεί κρούσμα

Μετά την επίσημη επιβεβαίωση εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα μέτρα της κτηνιατρικής νομοθεσίας. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν θανάτωση ζώων στην προσβεβλημένη εκτροφή, καθαρισμό και απολύμανση, επιδημιολογική διερεύνηση, περιορισμούς μετακινήσεων και δημιουργία ζωνών γύρω από την εστία.

Οι ακριβείς ζώνες και οι περιορισμοί δεν πρέπει να αντιγράφονται από παλιό άρθρο ή παλιά ανακοίνωση, επειδή μπορούν να αλλάζουν με νεότερες αποφάσεις. Για κάθε εκτροφή ισχύουν οι οδηγίες που δίνονται από την αρμόδια κτηνιατρική αρχή τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Βιοασφάλεια – πώς μειώνουμε τον κίνδυνο

Η βιοασφάλεια είναι το σημαντικότερο καθημερινό εργαλείο του κτηνοτρόφου. Στόχος είναι να μειωθεί η πιθανότητα να μεταφερθεί ο ιός στη μονάδα με ζώα, ανθρώπους, οχήματα ή αντικείμενα.

• Ελέγχετε ποιος μπαίνει στη μονάδα. Περιορίστε τις μη απαραίτητες επισκέψεις και κρατήστε αρχείο όταν αυτό είναι πρακτικό.
• Χρησιμοποιείτε καθαρά υποδήματα και ρουχισμό. Οι επισκέπτες που κινούνται μεταξύ εκτροφών χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε οχήματα και εξοπλισμό. Ιδιαίτερα όσα έχουν χρησιμοποιηθεί σε άλλη κτηνοτροφική μονάδα.
• Μη μοιράζεστε εργαλεία μεταξύ εκτροφών χωρίς καθαρισμό και απολύμανση.
• Αποφεύγετε ανεξέλεγκτη είσοδο νέων ζώων. Κάθε αγορά ή μετακίνηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τα ισχύοντα υγειονομικά μέτρα.
• Διατηρείτε καθαρούς τους χώρους. Οργανώστε συστηματικό καθαρισμό και απολύμανση με κατάλληλα προϊόντα και σωστή εφαρμογή.
• Μην αγνοείτε τα πρώτα ύποπτα συμπτώματα. Η έγκαιρη αναφορά είναι μέρος της βιοασφάλειας.

Τι ισχύει με τον εμβολιασμό

Υπάρχουν εμβόλια κατά της ευλογιάς προβάτων και αιγών και η EFSA έχει αξιολογήσει διαφορετικές στρατηγικές εμβολιασμού για την αντιμετώπιση της μεγάλης επιζωοτίας στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Ωστόσο, ο εμβολιασμός σε μια νόσο Κατηγορίας Α αποτελεί μέρος επίσημης στρατηγικής ελέγχου και συνδέεται με ειδικό ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.

Ο παραγωγός επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τον εμβολιασμό ως ατομική απόφαση της μονάδας. Ακολουθούνται οι εκάστοτε επίσημες αποφάσεις του ΥΠΑΑΤ και των αρμόδιων κτηνιατρικών αρχών.

Checklist βιοασφάλειας

• Ελέγχω καθημερινά το κοπάδι για πυρετό, κατάπτωση και νέες δερματικές αλλοιώσεις.
• Περιορίζω τις μη απαραίτητες επισκέψεις στη μονάδα.
• Δεν χρησιμοποιώ κοινό εξοπλισμό με άλλη εκτροφή χωρίς σχολαστικό καθαρισμό και απολύμανση.
• Ελέγχω και καθαρίζω τα οχήματα που εισέρχονται στον χώρο της μονάδας.
• Τηρώ τις ισχύουσες οδηγίες για μετακινήσεις και αγορές ζώων.
• Έχω διαθέσιμα κατάλληλα μέσα καθαρισμού και απολύμανσης.
• Γνωρίζω τα στοιχεία επικοινωνίας της αρμόδιας κτηνιατρικής υπηρεσίας.
• Σε ύποπτο περιστατικό δεν περιμένω: ενημερώνω αμέσως.

Συχνές ερωτήσεις

Μεταδίδεται η ευλογιά των προβάτων στον άνθρωπο;

Όχι. Η ευλογιά προβάτων και αιγών δεν θεωρείται κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο.

Κάθε δερματική αλλοίωση σημαίνει ευλογιά;

Όχι. Υπάρχουν και άλλες παθήσεις που προκαλούν δερματικές αλλοιώσεις. Όταν όμως υπάρχουν ύποπτες αλλοιώσεις μαζί με πυρετό, κατάπτωση ή πολλά ζώα με παρόμοια εικόνα, χρειάζεται άμεση κτηνιατρική διερεύνηση.

Μπορώ να περιμένω μία ή δύο ημέρες πριν ενημερώσω;

Όχι όταν υπάρχει πραγματική υποψία. Η έγκαιρη αναφορά είναι κρίσιμη για να περιοριστεί η πιθανή διασπορά σε άλλα ζώα και άλλες εκτροφές.

Πόσο αντέχει ο ιός στο περιβάλλον;

Ο ιός είναι ανθεκτικός. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι μπορεί να παραμένει βιώσιμος για περίπου δύο μήνες σε μολυσμένο μαλλί και έως έξι μήνες σε κατάλληλες συνθήκες μέσα σε εγκαταστάσεις. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο καθαρισμός και η απολύμανση είναι τόσο σημαντικοί.

Υπάρχει εμβόλιο;

Υπάρχουν εμβόλια και έχουν αξιολογηθεί στρατηγικές εμβολιασμού για τον έλεγχο της επιζωοτίας. Η εφαρμογή τους όμως γίνεται στο πλαίσιο επίσημης στρατηγικής των αρμόδιων αρχών και όχι με μεμονωμένη απόφαση του παραγωγού.

Πού μπορώ να δω τα μέτρα που ισχύουν σήμερα;

Στην ειδική επίσημη σελίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για την ευλογιά των αιγοπροβάτων και στην αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία της περιοχής σας. Οι ζώνες και οι περιορισμοί μπορεί να μεταβάλλονται και γι’ αυτό πρέπει να ελέγχονται κάθε φορά οι νεότερες ανακοινώσεις.

Συμπέρασμα

Η ευλογιά των προβάτων είναι νόσημα στο οποίο η ταχύτητα αντίδρασης έχει τεράστια σημασία. Ο κτηνοτρόφος δεν χρειάζεται να κάνει μόνος του διάγνωση· χρειάζεται να γνωρίζει τα ύποπτα σημεία, να περιορίζει αμέσως τις πιθανές οδούς μετάδοσης και να ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία.

Η καλύτερη προστασία μιας εκτροφής είναι η βιοασφάλεια πριν εμφανιστεί το πρώτο κρούσμα: ελεγχόμενες είσοδοι, καθαρά οχήματα και εξοπλισμός, προσοχή στις μετακινήσεις ζώων και καθημερινή παρατήρηση του κοπαδιού.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την επίσημη διάγνωση ή τις οδηγίες των αρμόδιων κτηνιατρικών αρχών. Σε υποψία ευλογιάς απαιτείται άμεση επικοινωνία με την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία.

Επίσημη ενημέρωση

ΥΠΑΑΤ – Αντιμετώπιση της Ευλογιάς των Αιγοπροβάτων

Πηγές

• Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων – Αντιμετώπιση της Ευλογιάς των Αιγοπροβάτων.
• European Commission – Sheep pox and goat pox: disease and control measures.
• World Organisation for Animal Health (WOAH) – Sheep pox and goat pox.
• EFSA – Sheep and goat pox: vaccines and vaccination scenarios to control the epidemics in Greece and Bulgaria, 2026.

Read more »

Ασθένειες Προβάτων: Χλαμύδια και αποβολές (ενζωοτική αποβολή)

Σύνοψη: Η ενζωοτική αποβολή των προβάτων, γνωστή και ως χλαμυδιακή αποβολή, είναι σημαντική λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το βακτήριο Chlamydia abortus. Χαρακτηρίζεται κυρίως από αποβολές στα τελευταία στάδια της κύησης, θνησιγενή ή αδύναμα αρνιά και χαρακτηριστικές αλλοιώσεις στον πλακούντα. Τα μολυσμένα υλικά του τοκετού και της αποβολής αποτελούν σημαντική πηγή μόλυνσης για το κοπάδι. Η νόσος είναι επίσης ζωονόσος και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, κυρίως για τις έγκυες γυναίκες.

Η ενζωοτική αποβολή μπορεί να εμφανιστεί χωρίς εμφανή προειδοποιητικά συμπτώματα και συνήθως εκδηλώνεται προς το τέλος της κύησης.

Τι είναι η ενζωοτική αποβολή

Η ενζωοτική αποβολή των προβάτων (Enzootic Abortion of Ewes – EAE), που ονομάζεται επίσης χλαμυδίωση των προβάτων, προκαλείται από το βακτήριο Chlamydia abortus. Η νόσος προσβάλλει κυρίως πρόβατα και αίγες και αποτελεί σημαντική λοιμώδη αιτία αναπαραγωγικών απωλειών.

Η παλαιότερη βιβλιογραφία μπορεί να αναφέρει διαφορετική ονομασία για τον μικροοργανισμό. Σήμερα ο αιτιολογικός παράγοντας της κλασικής ενζωοτικής αποβολής των προβάτων αναφέρεται ως Chlamydia abortus.

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της νόσου είναι ότι ένα ζώο μπορεί να μολυνθεί χωρίς να εμφανίσει αμέσως συμπτώματα. Σε μη έγκυες προβατίνες η λοίμωξη μπορεί να παραμείνει λανθάνουσα και να εκδηλωθεί όταν το ζώο κυοφορήσει.

Πώς μεταδίδεται στο κοπάδι

Η μεγαλύτερη ποσότητα του μικροοργανισμού απελευθερώνεται κατά την αποβολή ή τον τοκετό μολυσμένης προβατίνας. Ο πλακούντας, οι εμβρυϊκές μεμβράνες, τα υγρά του τοκετού και οι κολπικές εκκρίσεις μπορούν να μολύνουν έντονα το περιβάλλον.

Άλλα ζώα μπορεί να μολυνθούν όταν έρθουν σε επαφή με μολυσμένα υλικά ή με τροφή και χώρους που έχουν επιμολυνθεί. Γι' αυτό ένα περιστατικό αποβολής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως απώλεια ενός αρνιού: μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή διασποράς μέσα στην εκτροφή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η μόλυνση και η εμφάνιση της αποβολής μπορεί να απέχουν χρονικά. Ζώα που μολύνονται εκτός κύησης ή σε ορισμένες φάσεις της εγκυμοσύνης μπορεί να εκδηλώσουν το πρόβλημα σε μεταγενέστερη κύηση.

Πότε πρέπει να υποψιαστώ χλαμυδιακή αποβολή

Η ενζωοτική αποβολή συχνά δεν δίνει έντονα προειδοποιητικά σημεία στη μητέρα. Η προβατίνα μπορεί να φαίνεται σχετικά φυσιολογική μέχρι λίγο πριν από την αποβολή.

Τι μπορεί να παρατηρηθεί	Γιατί έχει σημασία
Αποβολή προς το τέλος της κύησης	Είναι από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της ενζωοτικής αποβολής.
Θνησιγενή αρνιά	Η λοίμωξη δεν οδηγεί πάντοτε σε εμφανή αποβολή.
Πρόωρα ή αδύναμα αρνιά	Ορισμένα μολυσμένα αρνιά γεννιούνται ζωντανά αλλά είναι αδύναμα.
Αλλοιωμένος πλακούντας	Η πλακουντίτιδα αποτελεί πολύ σημαντικό διαγνωστικό εύρημα.
Πολλαπλές αποβολές στην εκτροφή	Όταν εμφανίζονται αποβολές σε περισσότερες προβατίνες απαιτείται άμεση διερεύνηση της αιτίας.

Ο πλακούντας και τα υγρά μιας μολυσμένης αποβολής μπορούν να επιμολύνουν το περιβάλλον και να εκθέσουν άλλες προβατίνες στο Chlamydia abortus.

Ο πλακούντας δίνει σημαντικές πληροφορίες

Η νόσος προκαλεί χαρακτηριστική πλακουντίτιδα. Μπορεί να παρατηρηθούν νεκρωτικές και φλεγμονώδεις αλλοιώσεις στις κοτυληδόνες και πάχυνση των περιοχών μεταξύ τους, οι οποίες μπορεί να καλύπτονται από καστανόχρωμο ή ερυθροκάστανο εξίδρωμα.

Το έμβρυο αντίθετα μπορεί να μην παρουσιάζει εντυπωσιακές εξωτερικές αλλοιώσεις. Γι' αυτό ο πλακούντας έχει μεγάλη διαγνωστική αξία και δεν πρέπει να απορρίπτεται πριν δοθούν οδηγίες από τον κτηνίατρο για τη δειγματοληψία.

Προσοχή: Η εμφάνιση του πλακούντα μπορεί να δημιουργήσει υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση. Και άλλα λοιμώδη αίτια μπορούν να προκαλέσουν αποβολές στα πρόβατα.

Τι κάνω όταν αποβάλει μία προβατίνα

Κάθε αποβολή πρέπει να αντιμετωπίζεται αρχικά ως πιθανό λοιμώδες περιστατικό μέχρι να διερευνηθεί η αιτία.

1. Απομονώστε την προβατίνα που απέβαλε. Περιορίστε την επαφή της με τις υπόλοιπες έγκυες προβατίνες.
2. Επικοινωνήστε με τον κτηνίατρο. Η σωστή δειγματοληψία αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες να βρεθεί η αιτία της αποβολής.
3. Μην αφήνετε τον πλακούντα και τα υπολείμματα της αποβολής στον χώρο. Εμποδίστε την πρόσβαση άλλων ζώων και ακολουθήστε τις οδηγίες του κτηνιάτρου για ασφαλή διαχείριση και δειγματοληψία.
4. Χρησιμοποιήστε γάντια και κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας. Αποφύγετε την άμεση επαφή με πλακούντες, έμβρυα και υγρά.
5. Καθαρίστε και απολυμάνετε τον μολυσμένο χώρο και τον εξοπλισμό.
6. Καταγράψτε το περιστατικό. Σημειώστε ποιο ζώο απέβαλε, το στάδιο της κύησης και αν εμφανίζονται παρόμοια περιστατικά.

Η σωστή διαχείριση της πρώτης αποβολής μπορεί να περιορίσει τη διασπορά και να βοηθήσει σημαντικά στην εργαστηριακή διάγνωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν είναι ασφαλές να αποδίδεται μια αποβολή στα χλαμύδια μόνο από την εποχή της κύησης ή την εμφάνιση του πλακούντα. Στα πρόβατα υπάρχουν αρκετές λοιμώδεις αιτίες αποβολών, όπως τοξοπλάσμωση, καμπυλοβακτηρίωση, λιστερίωση, σαλμονέλλωση και άλλες λοιμώξεις.

Για την επιβεβαίωση του Chlamydia abortus χρησιμοποιούνται εργαστηριακές μέθοδοι. Η PCR αποτελεί σημαντική μέθοδο άμεσης ανίχνευσης του μικροοργανισμού, ενώ ανάλογα με την περίπτωση μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες εργαστηριακές τεχνικές.

Ο πλακούντας αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο διαγνωστικό υλικό. Ο κτηνίατρος ή το εργαστήριο πρέπει να καθοδηγήσει τον παραγωγό σχετικά με τα κατάλληλα δείγματα, τη συσκευασία και τη μεταφορά τους.

Θεραπεία και διαχείριση του κοπαδιού

Όταν εμφανιστεί ενζωοτική αποβολή, η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στο ζώο που ήδη απέβαλε. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι και άλλες έγκυες προβατίνες μπορεί να έχουν εκτεθεί στη μόλυνση.

Οι τετρακυκλίνες, μεταξύ των οποίων η οξυτετρακυκλίνη, έχουν χρησιμοποιηθεί σε εκτεθειμένες προβατίνες για τη μείωση των αναπαραγωγικών απωλειών. Η απόφαση όμως για το αν χρειάζεται αντιμικροβιακή αγωγή, ποιο φάρμακο θα χρησιμοποιηθεί, σε ποια δόση και για πόσο χρόνο πρέπει να λαμβάνεται από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Η θεραπεία δεν αντικαθιστά την απομόνωση, την υγιεινή, τη σωστή διαχείριση των υλικών αποβολής και το μακροχρόνιο πρόγραμμα ελέγχου της νόσου.

Πρόληψη και εμβολιασμός

Η πρόληψη βασίζεται στον συνδυασμό βιοασφάλειας, ελέγχου των ζώων που εισέρχονται στην εκτροφή, σωστής διαχείρισης των αποβολών και, όπου ενδείκνυται, εμβολιασμού.

Υπάρχουν εμβόλια κατά του Chlamydia abortus. Ο εμβολιασμός μπορεί να μειώσει τις αποβολές και την αποβολή του μικροοργανισμού στο περιβάλλον, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται ότι εξαλείφει από μόνος του τη λοίμωξη από ένα μολυσμένο κοπάδι.

• Αγοράζετε ζώα από εκτροφές γνωστού υγειονομικού ιστορικού.
• Διερευνάτε κάθε ασυνήθιστη αύξηση αποβολών.
• Διαχωρίζετε άμεσα τις προβατίνες που αποβάλλουν.
• Απομακρύνετε με ασφάλεια πλακούντες και μολυσμένα υλικά.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε τους χώρους τοκετού.
• Σχεδιάστε με τον κτηνίατρο πρόγραμμα εμβολιασμού κατάλληλο για την εκτροφή.

Προσοχή: μεταδίδεται στον άνθρωπο

Το Chlamydia abortus είναι ζωονοσογόνος μικροοργανισμός. Η έκθεση ανθρώπων σε μολυσμένους πλακούντες, έμβρυα, εμβρυϊκές μεμβράνες και υγρά αποβολής ή τοκετού πρέπει να αποφεύγεται.

Οι έγκυες γυναίκες αποτελούν ιδιαίτερη ομάδα κινδύνου. Δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή με προβατίνες που αποβάλλουν ή γεννούν, ούτε με νεογέννητα, πλακούντες, εμβρυϊκές μεμβράνες, μολυσμένο ρουχισμό ή υλικά από τον χώρο τοκετού όταν υπάρχει πιθανότητα έκθεσης.

Όποιος χειρίζεται ύποπτα υλικά πρέπει να χρησιμοποιεί κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας και να εφαρμόζει σχολαστική υγιεινή. Σε περίπτωση ανθρώπινης έκθεσης ή εμφάνισης συμπτωμάτων πρέπει να ενημερώνεται επαγγελματίας υγείας για την πιθανή επαφή με αιγοπρόβατα και υλικά αποβολής.

Checklist για την περίοδο των τοκετών

• Παρακολουθώ και καταγράφω όλες τις αποβολές.
• Έχω διαθέσιμο ξεχωριστό χώρο για ζώα που αποβάλλουν.
• Χρησιμοποιώ γάντια όταν χειρίζομαι υλικά τοκετού.
• Δεν αφήνω πλακούντες και εμβρυϊκά υλικά προσβάσιμα στα ζώα.
• Καθαρίζω και απολυμαίνω τον χώρο μετά από αποβολή.
• Επικοινωνώ με τον κτηνίατρο όταν εμφανιστεί αποβολή, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν περισσότερα περιστατικά.
• Κρατώ έγκυες γυναίκες μακριά από χώρους τοκετών και υλικά αποβολής.
• Συζητώ με τον κτηνίατρο το πρόγραμμα πρόληψης και εμβολιασμού της εκτροφής.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε συμβαίνουν συνήθως οι αποβολές;

Η κλασική εικόνα είναι αποβολή προς το τέλος της κύησης. Μπορούν επίσης να γεννηθούν θνησιγενή, πρόωρα ή αδύναμα αρνιά.

Η προβατίνα φαίνεται άρρωστη πριν αποβάλει;

Συχνά όχι. Μπορεί να υπάρχουν ελάχιστα προειδοποιητικά σημεία, γεγονός που κάνει την πρώτη αποβολή στην εκτροφή ιδιαίτερα σημαντική για έγκαιρη διερεύνηση.

Αν μία προβατίνα αποβάλει μία φορά, θα αποβάλει ξανά;

Οι προβατίνες συνήθως δεν παρουσιάζουν επανειλημμένες χλαμυδιακές αποβολές σε κάθε κύηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρηθούν αυτόματα απαλλαγμένες από τη λοίμωξη ή ότι παύει να υπάρχει κίνδυνος διασποράς.

Μπορώ να καταλάβω ότι είναι χλαμύδια κοιτάζοντας τον πλακούντα;

Όχι με βεβαιότητα. Οι αλλοιώσεις του πλακούντα μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρή υποψία, αλλά απαιτείται εργαστηριακή διερεύνηση για να προσδιοριστεί η αιτία.

Υπάρχει εμβόλιο;

Ναι, υπάρχουν εμβόλια κατά του Chlamydia abortus. Η επιλογή του κατάλληλου εμβολιαστικού προγράμματος πρέπει να γίνεται με τον κτηνίατρο της εκτροφής και σύμφωνα με τα εγκεκριμένα διαθέσιμα κτηνιατρικά προϊόντα.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος;

Ναι. Η λοίμωξη από Chlamydia abortus είναι ζωονόσος. Ιδιαίτερα οι έγκυες γυναίκες πρέπει να αποφεύγουν την επαφή με πρόβατα και αίγες που γεννούν ή αποβάλλουν και με τα αντίστοιχα υλικά τοκετού.

Συμπέρασμα

Η ενζωοτική αποβολή δεν είναι απλώς πρόβλημα μιας προβατίνας που έχασε το αρνί της. Μία αποβολή μπορεί να μολύνει έντονα τον χώρο και να εκθέσει πολλές άλλες προβατίνες. Γι' αυτό η γρήγορη απομόνωση, η σωστή διαχείριση του πλακούντα και των υγρών, η εργαστηριακή διάγνωση και η συνεργασία με τον κτηνίατρο έχουν καθοριστική σημασία.

Σε επίπεδο εκτροφής, ο αποτελεσματικός έλεγχος βασίζεται στην πρόληψη: βιοασφάλεια, έλεγχος εισερχόμενων ζώων, υγιεινή των χώρων τοκετού, καταγραφή των αποβολών και κατάλληλο πρόγραμμα εμβολιασμού όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• World Organisation for Animal Health (WOAH) – Ovine chlamydiosis.
• WOAH Terrestrial Code – Infection with Chlamydia abortus.
• MSD Veterinary Manual – Abortion in Sheep.
• UK Health Security Agency – Chlamydia abortus: epidemiology, transmission and prevention.

Read more »

Ασθένειες Προβάτων: Εντεροτοξιναιμία (Στρουμπάρα)

Σύνοψη: Η εντεροτοξιναιμία των προβάτων είναι σοβαρή και συχνά ταχύτατα εξελισσόμενη νόσος που προκαλείται από τοξίνες στελεχών του βακτηρίου Clostridium perfringens. Ιδιαίτερη σημασία στα πρόβατα έχουν οι τύποι B, C και D. Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί από τις πρώτες ημέρες ζωής μέχρι και σε ενήλικα ζώα και σε ορισμένες περιπτώσεις το πρώτο εύρημα είναι ένα ζώο που βρίσκεται ξαφνικά νεκρό. Επειδή η θεραπεία των βαριά προσβεβλημένων ζώων συχνά έχει περιορισμένα αποτελέσματα, η πρόληψη με σωστή διατροφή, εμβολιασμό και επαρκή πρόσληψη πρωτογάλακτος έχει καθοριστική σημασία.

Εντεροτοξιναιμία – τα βασικά σε 30 δευτερόλεπτα

• Προκαλείται από τοξίνες του Clostridium perfringens.
• Στα πρόβατα ιδιαίτερη σημασία έχουν οι τύποι B, C και D.
• Ο αιφνίδιος θάνατος μπορεί να είναι το πρώτο και μοναδικό εμφανές σημάδι.
• Ο τύπος D συνδέεται συχνά με καλά αναπτυσσόμενα ζώα, πλούσια σιτηρέσια και απότομες διατροφικές αλλαγές.
• Όταν εμφανιστούν βαριά συμπτώματα, η θεραπεία μπορεί να έχει περιορισμένα αποτελέσματα.
• Εμβολιασμός, σωστή πρόσληψη πρωτογάλακτος και σταδιακές αλλαγές στη διατροφή αποτελούν τους βασικούς άξονες πρόληψης.

Τι είναι η εντεροτοξιναιμία

Το Clostridium perfringens είναι βακτήριο που βρίσκεται ευρέως στο περιβάλλον και ορισμένοι τύποι του μπορούν να υπάρχουν και στον γαστρεντερικό σωλήνα υγιών ζώων. Το πρόβλημα αρχίζει όταν δημιουργηθούν συνθήκες που επιτρέπουν σε συγκεκριμένα στελέχη να πολλαπλασιαστούν έντονα και να παράγουν μεγάλες ποσότητες ισχυρών τοξινών.

Οι τοξίνες αυτές μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στο έντερο ή, αφού απορροφηθούν, να προκαλέσουν συστηματική τοξιναιμία και βλάβες σε άλλα όργανα. Αυτό εξηγεί γιατί ένα ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και λίγες ώρες αργότερα να παρουσιάσει βαριά συμπτώματα ή ακόμη και να βρεθεί νεκρό.

Δεν είναι όλες οι εντεροτοξιναιμίες ίδιες

Ο όρος «εντεροτοξιναιμία» χρησιμοποιείται για διαφορετικά σύνδρομα που προκαλούνται από διαφορετικούς τύπους του Clostridium perfringens. Στα πρόβατα είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε ιδιαίτερα τη δυσεντερία των νεογέννητων αρνιών από την εντεροτοξιναιμία τύπου D.

Μορφή	Ποια ζώα αφορά περισσότερο	Χαρακτηριστική εικόνα
Δυσεντερία των αρνιών – τύπος B	Πολύ νεαρά αρνιά, συνήθως κάτω των 3 εβδομάδων	Αιφνίδιος θάνατος ή έντονη κατάπτωση, κοιλιακό άλγος και συχνά αιματηρή διάρροια.
Εντεροτοξιναιμία τύπου C	Μπορεί να προσβάλει νεαρά αλλά και ενήλικα ζώα	Σοβαρή εντερίτιδα και τοξιναιμία με ταχεία εξέλιξη.
Εντεροτοξιναιμία τύπου D	Συχνά καλά αναπτυγμένα αρνιά και ζώα που καταναλώνουν πλούσιο σιτηρέσιο	Αιφνίδιος θάνατος ή νευρολογικά συμπτώματα, ιδιαίτερα μετά από υψηλή πρόσληψη υδατανθράκων.

Γιατί η διατροφή παίζει τόσο μεγάλο ρόλο

Ιδιαίτερα στην εντεροτοξιναιμία τύπου D, η διατροφή αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου. Η απότομη πρόσληψη μεγάλων ποσοτήτων γάλακτος, δημητριακών ή άλλων τροφών πλούσιων σε εύκολα ζυμώσιμους υδατάνθρακες μπορεί να δημιουργήσει κατάλληλες συνθήκες για έντονο πολλαπλασιασμό του C. perfringens και παραγωγή της ε-τοξίνης.

Γι' αυτό η νόσος μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και στα καλύτερα αναπτυσσόμενα ζώα του κοπαδιού. Ένα αρνί που τρέφεται πολύ καλά δεν είναι απαραίτητα προστατευμένο· σε συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να βρίσκεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο.

Αυξημένη προσοχή χρειάζεται όταν γίνεται απότομη αλλαγή από φτωχότερο σε πλούσιο σιτηρέσιο, όταν αυξάνονται γρήγορα τα συμπυκνώματα ή όταν τα ζώα αποκτούν ξαφνικά πρόσβαση σε άφθονη πλούσια βλάστηση.

Δυσεντερία των νεογέννητων αρνιών

Η δυσεντερία των αρνιών που σχετίζεται με C. perfringens τύπου B αφορά κυρίως πολύ νεαρά αρνιά. Η εξέλιξη μπορεί να είναι εξαιρετικά γρήγορη και ορισμένα αρνιά πεθαίνουν πριν προλάβουν να εμφανίσουν χαρακτηριστικά συμπτώματα.

Όταν υπάρχουν κλινικά σημεία μπορεί να παρατηρηθούν διακοπή του θηλασμού, έντονη κατάπτωση, αδυναμία, κοιλιακό άλγος και διάρροια που μπορεί να περιέχει αίμα. Η νόσος προκαλεί σοβαρή βλάβη του εντέρου και ο θάνατος μπορεί να επέλθει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Εντεροτοξιναιμία τύπου D – τι μπορεί να δει ο κτηνοτρόφος

Στην υπεροξεία μορφή μπορεί να μην υπάρχει χρόνος για παρατήρηση συμπτωμάτων. Ο παραγωγός μπορεί απλώς να βρει ένα καλά αναπτυγμένο αρνί νεκρό.

Τι παρατηρώ	Τι σημαίνει
Αιφνίδιος θάνατος	Μπορεί να αποτελεί την πρώτη ένδειξη της νόσου.
Απώλεια συντονισμού	Η ε-τοξίνη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές διαταραχές.
Σπασμοί	Παρατηρούνται σε ορισμένες οξείες περιπτώσεις.
Κυκλικές κινήσεις ή πίεση του κεφαλιού	Μπορούν να εμφανιστούν λόγω της επίδρασης της τοξίνης στο νευρικό σύστημα.
Διάρροια	Μπορεί να εμφανιστεί, αλλά δεν υπάρχει σε κάθε περιστατικό.

Τι κάνω αν υποψιαστώ εντεροτοξιναιμία

Η ταχύτητα εξέλιξης της νόσου σημαίνει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε να εμφανιστούν περισσότερα περιστατικά πριν ζητήσουμε κτηνιατρική βοήθεια.

1. Επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο. Ο αιφνίδιος θάνατος έχει πολλές πιθανές αιτίες και απαιτεί διερεύνηση.
2. Μην αλλάζετε αυθαίρετα θεραπεία ή φάρμακα. Η επιλογή αγωγής εξαρτάται από τη μορφή της νόσου και την κατάσταση του κοπαδιού.
3. Ελέγξτε το πρόσφατο ιστορικό διατροφής. Σημειώστε τυχόν αύξηση συμπυκνωμένων, αλλαγή σιτηρεσίου ή πρόσβαση σε πολύ πλούσια τροφή.
4. Ελέγξτε το εμβολιαστικό ιστορικό. Είναι σημαντικό να γνωρίζει ο κτηνίατρος ποια ζώα έχουν εμβολιαστεί και πότε.
5. Μην κάνετε απότομες αλλαγές στο σιτηρέσιο των υπόλοιπων ζώων. Οι διορθώσεις πρέπει να γίνονται οργανωμένα.
6. Καταγράψτε τα περιστατικά. Ηλικία, διατροφή, ημερομηνία, συμπτώματα και εμβολιαστική κατάσταση βοηθούν στη διερεύνηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο αιφνίδιος θάνατος ή τα νευρολογικά συμπτώματα δεν αρκούν για να επιβεβαιωθεί εντεροτοξιναιμία. Υπάρχουν αρκετές άλλες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα.

Πότε δημιουργείται ισχυρή υποψία; Ιδιαίτερα στην εντεροτοξιναιμία τύπου D, υποψία δημιουργείται όταν ένα καλά αναπτυγμένο αρνί ή άλλο ζώο που καταναλώνει πλούσιο σιτηρέσιο βρεθεί ξαφνικά νεκρό ή παρουσιάσει οξεία νευρολογικά συμπτώματα, ειδικά αν έχει προηγηθεί απότομη αύξηση δημητριακών, συμπυκνωμένων ζωοτροφών ή άλλη σημαντική αλλαγή στη διατροφή. Η εικόνα αυτή όμως δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση.

Πώς επιβεβαιώνεται; Ο κτηνίατρος συνεκτιμά το ιστορικό της εκτροφής, τη διατροφή, το εμβολιαστικό ιστορικό, την κλινική εικόνα, τα νεκροτομικά ευρήματα και την εργαστηριακή διερεύνηση. Στην εντεροτοξιναιμία τύπου D ιδιαίτερη σημασία έχει η ανίχνευση της ε-τοξίνης στο υγρό του λεπτού εντέρου.

Επειδή η ποιότητα του δείγματος επηρεάζεται από τον χρόνο που περνά μετά τον θάνατο, ο παραγωγός πρέπει να επικοινωνεί γρήγορα με τον κτηνίατρο όταν εμφανίζονται αιφνίδιοι θάνατοι, ώστε να κριθεί αν χρειάζεται άμεση νεκροτομή και λήψη κατάλληλων δειγμάτων.

Πρακτικά: Αν βρεθεί ξαφνικά νεκρό ένα καλά αναπτυγμένο αρνί, ιδιαίτερα μετά από αλλαγή ή ενίσχυση του σιτηρεσίου, η εντεροτοξιναιμία πρέπει να βρίσκεται στις πιθανές αιτίες. Μην θεωρήσετε όμως ότι «είναι σίγουρα στρουμπάρα» χωρίς κτηνιατρική διερεύνηση.

Υπάρχει θεραπεία;

Ναι, μπορεί να γίνει θεραπευτική προσπάθεια, αλλά ο χρόνος είναι κρίσιμος. Στις υπεροξείες μορφές η νόσος μπορεί να εξελιχθεί τόσο γρήγορα ώστε το ζώο να πεθάνει πριν προλάβει να εφαρμοστεί αποτελεσματική θεραπεία. Γι' αυτό η αντιμετώπιση έχει μεγαλύτερες πιθανότητες όταν ο κτηνίατρος κληθεί στα πρώτα ύποπτα περιστατικά.

Ανάλογα με τον τύπο της εντεροτοξιναιμίας, την κλινική εικόνα και το στάδιο της νόσου, η κτηνιατρική αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ειδική αντιτοξίνη ή υπεράνοσο ορό όπου ενδείκνυται και είναι διαθέσιμος, κατάλληλη αντιμικροβιακή αγωγή και υποστηρικτική θεραπεία. Παράλληλα πρέπει να αξιολογείται άμεσα η διατροφή και η κατάσταση των υπόλοιπων ζώων του κοπαδιού.

Δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται προληπτικά αντιβιοτική αγωγή σε ολόκληρο το κοπάδι ή να χορηγούνται αυθαίρετα φάρμακα χωρίς κτηνιατρική αξιολόγηση. Η αντιμετώπιση πρέπει να βασίζεται στη διάγνωση, στην επιδημιολογική εικόνα και στις ανάγκες της συγκεκριμένης εκτροφής.

Μην περιμένετε δεύτερο περιστατικό. Η εντεροτοξιναιμία μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Αν υπάρχει ζωντανό ζώο με ύποπτα συμπτώματα ή εμφανίζονται αιφνίδιοι θάνατοι, επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο.

Ο εμβολιασμός είναι το βασικό όπλο πρόληψης

Ο εμβολιασμός αποτελεί τον σημαντικότερο ειδικό τρόπο πρόληψης των κλωστηριδιακών εντεροτοξιναιμιών. Διατίθενται συνδυασμένα κλωστηριδιακά εμβόλια που περιλαμβάνουν αντιγόνα έναντι διαφορετικών τύπων του Clostridium perfringens και άλλων κλωστηριδίων.

Τι εμβόλιο πρέπει να αναζητήσει ο κτηνοτρόφος; Για την πρόληψη της εντεροτοξιναιμίας χρειάζεται κλωστηριδιακό εμβόλιο που να παρέχει την κατάλληλη κάλυψη έναντι των σημαντικών τύπων του C. perfringens. Το ακριβές προϊόν και το πρόγραμμα πρέπει να επιλέγονται μαζί με τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Παράδειγμα εμβολίου που είναι εγκεκριμένο στην Ελλάδα: Covexin 10

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα είναι το Covexin 10, κτηνιατρικό εμβόλιο με ελληνική άδεια κυκλοφορίας για πρόβατα και βοοειδή. Σύμφωνα με το επίσημο ελληνικό φύλλο οδηγιών, προορίζεται για ενεργητική ανοσοποίηση έναντι νοσημάτων που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με Clostridium perfringens τύπους A, B, C και D, καθώς και έναντι άλλων κλωστηριδίων και του τετάνου.

Τι αναφέρει το επίσημο φύλλο οδηγιών για τα πρόβατα	Covexin 10
Ηλικία από την οποία αναφέρεται χρήση	Από 2 εβδομάδων
Δόση	1 ml, υποδόρια
Βασικός εμβολιασμός	2 δόσεις με μεσοδιάστημα 4–6 εβδομάδων
Αναμνηστικός εμβολιασμός	1 δόση ανά 6–12 μήνες
Προβατίνες πριν τον τοκετό	Για παθητική ανοσοποίηση των νεογέννητων μέσω του πρωτογάλακτος, αναμνηστική δόση 8–2 εβδομάδες πριν τον τοκετό, εφόσον έχει προηγηθεί πλήρης βασικός εμβολιασμός πριν την εγκυμοσύνη

Προσοχή στα νεαρά αρνιά: Το ίδιο επίσημο φύλλο οδηγιών αναφέρει ότι υψηλά επίπεδα μητρικών αντισωμάτων μπορούν να μειώσουν την ανοσολογική ανταπόκριση των νεαρών αρνιών σε ορισμένα συστατικά του εμβολίου, μεταξύ αυτών και στον τύπο D. Για τον λόγο αυτό αναφέρει ότι, όταν υπάρχουν υψηλά επίπεδα μητρικών αντισωμάτων, ο βασικός εμβολιασμός πρέπει να καθυστερεί μέχρι να μειωθούν, κάτι που συνήθως συμβαίνει μετά την ηλικία των 8–12 εβδομάδων.

Οι προβατίνες εμβολιάζονται πριν τον τοκετό ώστε να αναπτύξουν υψηλά επίπεδα αντισωμάτων, τα οποία μπορούν να μεταφερθούν στο νεογέννητο μέσω του πρωτογάλακτος. Η προστασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τις πρώτες εβδομάδες ζωής.

Σημαντικό: Το παραπάνω πρόγραμμα παρατίθεται ως παράδειγμα από το επίσημο ελληνικό φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και δεν αποτελεί εξατομικευμένη σύσταση εμβολιασμού. Το κατάλληλο εμβόλιο, ο χρόνος έναρξης και οι αναμνηστικές δόσεις πρέπει να καθορίζονται με τον κτηνίατρο της εκτροφής και σύμφωνα με το ισχύον φύλλο οδηγιών του προϊόντος.

Το πρωτόγαλα προστατεύει το νεογέννητο

Ο εμβολιασμός της μητέρας έχει αξία για το νεογέννητο μόνο όταν το αρνί λάβει επαρκή ποσότητα καλής ποιότητας πρωτογάλακτος εγκαίρως. Μέσω του πρωτογάλακτος μεταφέρονται τα μητρικά αντισώματα που παρέχουν παθητική προστασία κατά την ευαίσθητη πρώτη περίοδο της ζωής.

Γι' αυτό ο έλεγχος ότι τα νεογέννητα θηλάζουν σωστά αποτελεί ουσιαστικό μέρος της πρόληψης και όχι απλώς θέμα διατροφής.

Διατροφική πρόληψη

• Κάνετε τις αλλαγές του σιτηρεσίου σταδιακά.
• Αποφεύγετε απότομη υπερκατανάλωση δημητριακών και συμπυκνωμένων ζωοτροφών.
• Προσέχετε ιδιαίτερα τα ταχέως αναπτυσσόμενα και πολύ καλά τρεφόμενα αρνιά.
• Μην αφήνετε πεινασμένα ζώα να αποκτούν ξαφνικά απεριόριστη πρόσβαση σε πλούσια τροφή.
• Οργανώστε κάθε σημαντική αλλαγή διατροφής πριν εφαρμοστεί στο κοπάδι.

Checklist πρόληψης

• Γνωρίζω το εμβολιαστικό πρόγραμμα των προβατίνων.
• Προγραμματίζω εγκαίρως τον εμβολιασμό πριν από τις γέννες.
• Ελέγχω ότι τα νεογέννητα λαμβάνουν επαρκές πρωτόγαλα.
• Δεν αλλάζω απότομα το σιτηρέσιο.
• Αυξάνω σταδιακά τις συμπυκνωμένες ζωοτροφές.
• Παρακολουθώ ιδιαίτερα τα γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά.
• Καταγράφω κάθε αιφνίδιο θάνατο.
• Σε ασυνήθιστους αιφνίδιους θανάτους επικοινωνώ με τον κτηνίατρο για διερεύνηση.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί ένα υγιές και πολύ καλά αναπτυγμένο αρνί να πεθάνει από εντεροτοξιναιμία;

Ναι. Ιδιαίτερα η εντεροτοξιναιμία τύπου D μπορεί να εμφανιστεί σε καλά αναπτυγμένα ζώα που καταναλώνουν πλούσια τροφή. Ο αιφνίδιος θάνατος μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι.

Η διάρροια υπάρχει πάντα;

Όχι. Ανάλογα με τον τύπο του C. perfringens, την ηλικία και τη μορφή της νόσου, η διάρροια μπορεί να είναι έντονη ή να απουσιάζει εντελώς.

Γιατί κινδυνεύουν τα ζώα μετά από απότομη αύξηση των καρπών;

Η μεγάλη πρόσληψη εύκολα ζυμώσιμων υδατανθράκων μπορεί να δημιουργήσει στο έντερο συνθήκες που ευνοούν τον έντονο πολλαπλασιασμό του C. perfringens τύπου D και την παραγωγή τοξίνης.

Αρκεί να εμβολιάσω τις προβατίνες;

Ο εμβολιασμός των μητέρων αποτελεί βασικό μέτρο, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με σωστή πρόσληψη πρωτογάλακτος από τα νεογέννητα και στη συνέχεια με το κατάλληλο εμβολιαστικό πρόγραμμα των νεαρών ζώων.

Πόσες φορές τον χρόνο πρέπει να εμβολιάζω;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός δόσεων που να εφαρμόζεται σε κάθε εμβόλιο και κάθε εκτροφή. Το αρχικό σχήμα και οι αναμνηστικές δόσεις καθορίζονται από το εγκεκριμένο προϊόν, την ηλικία και το προηγούμενο εμβολιαστικό ιστορικό των ζώων και τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Μπορώ να προλάβω την εντεροτοξιναιμία μόνο με σωστή διατροφή;

Όχι. Η σωστή διαχείριση της διατροφής μειώνει σημαντικά ορισμένους παράγοντες κινδύνου, ιδιαίτερα για τον τύπο D, αλλά δεν αντικαθιστά τον εμβολιασμό.

Συμπέρασμα

Η εντεροτοξιναιμία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου στην οποία η πρόληψη έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από την προσπάθεια θεραπείας αφού εμφανιστούν βαριά συμπτώματα. Η ταχύτητα με την οποία δρουν οι κλωστηριδιακές τοξίνες μπορεί να αφήσει ελάχιστο χρόνο αντίδρασης.

Ένα οργανωμένο πρόγραμμα εμβολιασμού, επαρκές πρωτόγαλα στα νεογέννητα και σταδιακές αλλαγές στη διατροφή αποτελούν τους βασικούς άξονες προστασίας του κοπαδιού.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, τη νεκροτομική και εργαστηριακή διερεύνηση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• MSD Veterinary Manual – Enterotoxemias in Animals.
• MSD Veterinary Manual – Intestinal Diseases in Sheep and Goats.
• MSD Veterinary Manual – Nutritional Diseases of Sheep.
• Colorado State University Extension – Enterotoxemia (Overeating Disease) .
• Mississippi State University Extension – CD&T Vaccination in Sheep and Goats .
• Zoetis Hellas – Covexin 10, επίσημο ελληνικό φύλλο οδηγιών χρήσης.

Read more »

Ασθένειες Προβάτων: Ψευδοφυματίωση (τυρώδης λεµφαδενίτιδα)

Σύνοψη: Η ψευδοφυματίωση ή τυρώδης λεμφαδενίτιδα είναι χρόνια λοιμώδης νόσος των προβάτων και των αιγών που προκαλείται από το βακτήριο Corynebacterium pseudotuberculosis. Χαρακτηρίζεται κυρίως από τη δημιουργία αποστημάτων στους λεμφαδένες, αλλά μπορεί να προσβάλει και εσωτερικά όργανα χωρίς εμφανή εξωτερικά σημεία. Μόλις εγκατασταθεί σε ένα κοπάδι είναι δύσκολο να εξαλειφθεί. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η έγκαιρη αναγνώριση των ύποπτων ζώων, η απομόνωσή τους, η αποφυγή διασποράς του περιεχομένου των αποστημάτων και η σχολαστική υγιεινή κατά το κούρεμα.

Η τυρώδης λεμφαδενίτιδα είναι χρόνια νόσος και μπορεί να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα σε ένα κοπάδι.

Τι είναι η ψευδοφυματίωση

Η ψευδοφυματίωση, γνωστή διεθνώς ως caseous lymphadenitis (CL), προκαλείται από το βακτήριο Corynebacterium pseudotuberculosis. Προσβάλλει κυρίως πρόβατα και αίγες και χαρακτηρίζεται από τον σχηματισμό αποστημάτων στους λεμφαδένες ή και στα εσωτερικά όργανα.

Το βακτήριο παράγει, μεταξύ άλλων παραγόντων λοιμογόνου δύναμης, την εξωτοξίνη φωσφολιπάση D, η οποία διευκολύνει τη διασπορά του μέσα στον οργανισμό. Μετά την είσοδό του από το δέρμα ή τους βλεννογόνους μπορεί να μεταφερθεί μέσω του λεμφικού συστήματος και να εγκατασταθεί στους λεμφαδένες.

Η περίοδος επώασης μπορεί να είναι μεγάλη. Αυτό δημιουργεί ιδιαίτερο πρόβλημα κατά την αγορά ζώων, επειδή ένα φαινομενικά υγιές ζώο μπορεί να βρίσκεται ακόμη στο στάδιο επώασης της λοίμωξης.

Πώς μεταδίδεται

Η σημαντικότερη πηγή μόλυνσης είναι το πυώδες υλικό από αποστήματα μολυσμένων ζώων. Όταν ένα απόστημα ανοίξει, πολύ μεγάλος αριθμός βακτηρίων μπορεί να περάσει στο περιβάλλον και να μολύνει εγκαταστάσεις, στρωμνή, εργαλεία και εξοπλισμό.

Το βακτήριο εισέρχεται συχνά στον οργανισμό μέσα από μικρούς τραυματισμούς του δέρματος. Για τον λόγο αυτό το κούρεμα αποτελεί κρίσιμο σημείο για τη μετάδοση: μία μολυσμένη λεπίδα ή κουρευτική μηχανή μπορεί να μεταφέρει μολυσμένο υλικό από ζώο σε ζώο.

Το C. pseudotuberculosis παρουσιάζει επίσης σημαντική αντοχή στο περιβάλλον. Έχει αναφερθεί επιβίωση περίπου δύο μηνών σε υλικά όπως στρωμνή και ξύλο και έως περίπου οκτώ μήνες στο έδαφος υπό κατάλληλες συνθήκες.

Οι δύο μορφές της νόσου

Μορφή	Τι συμβαίνει	Τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος
Εξωτερική	Δημιουργούνται αποστήματα σε επιφανειακούς λεμφαδένες.	Διογκώσεις ή αποστήματα, συνήθως κοντά σε περιοχές όπου βρίσκονται λεμφαδένες.
Εσωτερική	Δημιουργούνται αποστήματα σε εσωτερικούς λεμφαδένες και όργανα.	Μπορεί να μην υπάρχει εμφανές απόστημα. Παρατηρούνται ενδεχομένως χρόνια απώλεια βάρους και μειωμένη ανάπτυξη ή παραγωγικότητα.

Πού εμφανίζονται τα εξωτερικά αποστήματα

Τα αποστήματα συνδέονται συχνά με τους επιφανειακούς λεμφαδένες και μπορούν να εμφανιστούν σε χαρακτηριστικά σημεία του σώματος, όπως γύρω από το κεφάλι και την κάτω γνάθο, στον τράχηλο και την περιοχή των ώμων, μπροστά από τους μηρούς και σε άλλες περιοχές όπου βρίσκονται επιφανειακοί λεμφαδένες.

Κατά τον έλεγχο ενός ζώου δίνουμε προσοχή σε ασυνήθιστες διογκώσεις στις περιοχές των επιφανειακών λεμφαδένων.

Τι συμβαίνει μέσα στο απόστημα

Το περιεχόμενο των αποστημάτων είναι χαρακτηριστικά παχύρρευστο και συνήθως άοσμο. Στα πρόβατα μπορεί σταδιακά να αποκτήσει πολύ πυκνή, τυρώδη σύσταση και χαρακτηριστική διαστρωμάτωση.

Δεν πρέπει όμως ο παραγωγός να ανοίγει ένα ύποπτο απόστημα μέσα στον στάβλο ή ανάμεσα στα υπόλοιπα ζώα. Αν το περιεχόμενο διασκορπιστεί, μπορεί να μολύνει τον χώρο και να δημιουργήσει νέες εστίες μόλυνσης.

Συμπτώματα

Στην εξωτερική μορφή, το συχνότερο εύρημα είναι μία ή περισσότερες διογκώσεις ή αποστήματα στις περιοχές των λεμφαδένων. Πέρα από αυτά, το ζώο μπορεί να μη δείχνει εμφανώς άρρωστο.

Η εσωτερική μορφή είναι περισσότερο ύπουλη. Τα αποστήματα μπορεί να βρίσκονται στους πνεύμονες, στο ήπαρ ή σε άλλους εσωτερικούς λεμφαδένες και όργανα. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρούνται χρόνια απώλεια βάρους, κακή σωματική κατάσταση και μειωμένη απόδοση.

Όταν υπάρχει προσβολή των πνευμόνων μπορεί επίσης να εμφανιστούν χρόνιος βήχας, ρινικό έκκριμα ή άλλα αναπνευστικά συμπτώματα.

Γιατί είναι δύσκολο να φύγει από μια εκτροφή

Η ψευδοφυματίωση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου στην οποία η πρόληψη είναι πολύ ευκολότερη από την εκρίζωση. Τα μολυσμένα ζώα μπορούν να παρουσιάσουν νέα αποστήματα μήνες αργότερα, ενώ ζώα με εσωτερική μορφή μπορεί να αποτελούν πηγή μόλυνσης χωρίς να έχουν εμφανείς εξωτερικές αλλοιώσεις.

Παράλληλα, το βακτήριο μπορεί να επιβιώνει για μήνες στο περιβάλλον. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος μετάδοσης μεταξύ μολυσμένων ζώων, περιβάλλοντος και νέων μικροτραυματισμών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η παρουσία αποστήματος σε περιοχή επιφανειακού λεμφαδένα δημιουργεί ισχυρή υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση. Αποστήματα μπορούν να προκαλέσουν και άλλα βακτήρια.

Η οριστική επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακή απομόνωση και καλλιέργεια του Corynebacterium pseudotuberculosis από κατάλληλο δείγμα του αποστήματος. Υπάρχουν επίσης ορολογικές εξετάσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο ελέγχου μιας εκτροφής.

Τι κάνω όταν εντοπίσω ύποπτο απόστημα

1. Απομονώνω το ύποπτο ζώο.
2. Δεν ανοίγω το απόστημα μέσα στον χώρο του κοπαδιού.
3. Επικοινωνώ με τον κτηνίατρο για εξέταση και κατάλληλη δειγματοληψία.
4. Αποφεύγω το κούρεμα του ύποπτου ζώου μαζί με τα υπόλοιπα.
5. Καθαρίζω και απολυμαίνω σχολαστικά εξοπλισμό και επιφάνειες που ενδέχεται να έχουν μολυνθεί.
6. Ελέγχω τα υπόλοιπα ζώα για παρόμοιες διογκώσεις.

Θεραπεύεται;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η ψευδοφυματίωση δεν θεωρείται νόσος που θεραπεύεται αξιόπιστα με μια απλή αντιβίωση. Τα αποστήματα περιβάλλονται από κάψα, γεγονός που δυσκολεύει τη διείσδυση πολλών αντιμικροβιακών ουσιών, ενώ οι υποτροπές είναι συχνές.

Σε ορισμένα ζώα ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει χειρουργική αντιμετώπιση ενός προσβάσιμου αποστήματος ή συγκεκριμένη αντιμικροβιακή αγωγή. Ακόμη και τότε όμως δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι το ζώο έχει απαλλαγεί οριστικά από τη λοίμωξη.

Σε ένα πρόγραμμα εξυγίανσης της εκτροφής, η απομάκρυνση των επιβεβαιωμένα μολυσμένων ζώων αποτελεί συχνά την αποτελεσματικότερη στρατηγική για τη σταδιακή μείωση της νόσου στο κοπάδι.

Κούρεμα: ένα από τα σημαντικότερα σημεία πρόληψης

Το κούρεμα μπορεί να δημιουργήσει μικροσκοπικούς τραυματισμούς στο δέρμα και ταυτόχρονα να μεταφέρει μολυσμένο υλικό μέσω των λεπίδων και του εξοπλισμού. Για αυτό απαιτείται ιδιαίτερη οργάνωση.

• Ελέγξτε τα ζώα για αποστήματα πριν αρχίσει το κούρεμα.
• Τα ύποπτα ή μολυσμένα ζώα δεν πρέπει να κουρεύονται μαζί με τα υγιή.
• Τα ζώα με γνωστές αλλοιώσεις κουρεύονται τελευταία, εφόσον αυτό κριθεί κατάλληλο.
• Οι λεπίδες και ο εξοπλισμός καθαρίζονται και απολυμαίνονται μεταξύ των ζώων.
• Οι τραυματισμοί αντιμετωπίζονται άμεσα και σύμφωνα με τις οδηγίες του κτηνιάτρου.
• Αποφεύγεται η διασπορά υλικού από τυχόν απόστημα στον χώρο κουρέματος.

Το κούρεμα είναι κρίσιμο σημείο βιοασφάλειας. Ο σωστός έλεγχος των ζώων και η απολύμανση του εξοπλισμού μειώνουν τον κίνδυνο μετάδοσης.

Αγορά νέων ζώων

Η είσοδος νέων ζώων είναι ένας από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους η νόσος μπορεί να εισαχθεί σε ένα καθαρό κοπάδι.

• Επιλέγουμε ζώα από εκτροφές με γνωστό υγειονομικό ιστορικό.
• Εξετάζουμε προσεκτικά τις περιοχές των επιφανειακών λεμφαδένων.
• Αναζητούμε όχι μόνο ενεργά αποστήματα αλλά και ουλές από παλαιότερες αλλοιώσεις.
• Τα νεοεισερχόμενα ζώα παραμένουν σε καραντίνα πριν ενωθούν με το κοπάδι.
• Σε οργανωμένο πρόγραμμα ελέγχου μπορεί να χρησιμοποιηθεί και εργαστηριακός ή ορολογικός έλεγχος σε συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Εμβολιασμός

Υπάρχουν εμβόλια κατά της τυρώδους λεμφαδενίτιδας σε ορισμένες χώρες και μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός οργανωμένου προγράμματος ελέγχου. Ο εμβολιασμός όμως δεν θεραπεύει ήδη μολυσμένα ζώα και δεν παρέχει 100% προστασία.

Η διαθεσιμότητα, η αδειοδότηση και το κατάλληλο πρόγραμμα εμβολιασμού διαφέρουν ανά χώρα και προϊόν. Για τον λόγο αυτό ο εμβολιασμός πρέπει να αποφασίζεται μαζί με τον κτηνίατρο και με βάση τα διαθέσιμα εγκεκριμένα κτηνιατρικά προϊόντα.

Checklist πρόληψης στην εκτροφή

• Ελέγχω τακτικά τα ζώα για διογκώσεις κοντά στους λεμφαδένες.
• Απομονώνω αμέσως κάθε ύποπτο ζώο.
• Δεν ανοίγω αποστήματα μέσα στον στάβλο.
• Απολυμαίνω σχολαστικά τον εξοπλισμό κουρέματος.
• Περιορίζω τραυματισμούς από αιχμηρά σύρματα, καρφιά και ακατάλληλες ταΐστρες.
• Εφαρμόζω καραντίνα στα νεοεισερχόμενα ζώα.
• Δεν αγοράζω ζώα με ανεξήγητες διογκώσεις ή ύποπτες ουλές.
• Συνεργάζομαι με τον κτηνίατρο για εργαστηριακή επιβεβαίωση ύποπτων περιστατικών.

Συχνές ερωτήσεις

Αν ένα πρόβατο έχει απόστημα, έχει σίγουρα ψευδοφυματίωση;

Όχι. Και άλλα βακτήρια μπορούν να δημιουργήσουν αποστήματα. Η θέση και η μορφή του αποστήματος δημιουργούν υποψία, αλλά η επιβεβαίωση γίνεται εργαστηριακά.

Μπορώ να ανοίξω μόνος μου το απόστημα;

Δεν πρέπει να ανοίγεται ανεξέλεγκτα μέσα στην εκτροφή. Το περιεχόμενο μπορεί να περιέχει μεγάλη ποσότητα βακτηρίων και να μολύνει το περιβάλλον, τον εξοπλισμό και άλλα ζώα.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό το κούρεμα;

Επειδή δημιουργούνται μικροτραυματισμοί στο δέρμα και ο ίδιος εξοπλισμός χρησιμοποιείται διαδοχικά σε πολλά ζώα. Αν μολυνθεί με υλικό από ένα προσβεβλημένο ζώο, μπορεί να συμβάλει στη μετάδοση.

Ένα ζώο χωρίς εξωτερικό απόστημα μπορεί να είναι μολυσμένο;

Ναι. Η εσωτερική μορφή μπορεί να προκαλεί αποστήματα σε λεμφαδένες και όργανα χωρίς εμφανείς εξωτερικές αλλοιώσεις.

Μεταδίδεται στον άνθρωπο;

Η λοίμωξη στον άνθρωπο είναι σπάνια, αλλά το Corynebacterium pseudotuberculosis έχει ζωονοσογόνο δυναμικό. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται προσοχή κατά τον χειρισμό μολυσμένων ζώων και ιδιαίτερα πυώδους υλικού από αποστήματα.

Αν μπει στο κοπάδι, μπορεί να εξαφανιστεί;

Μπορεί να ελεγχθεί και να μειωθεί σημαντικά, αλλά απαιτεί συστηματικό πρόγραμμα. Απομόνωση και απομάκρυνση μολυσμένων ζώων, έλεγχος νέων ζώων, σωστό κούρεμα, απολύμανση και συνεχής επιτήρηση είναι πολύ σημαντικότερα από την αντιμετώπιση ενός μεμονωμένου αποστήματος.

Συμπέρασμα

Η ψευδοφυματίωση είναι περισσότερο πρόβλημα διαχείρισης ολόκληρου του κοπαδιού παρά ενός μεμονωμένου αποστήματος. Ένα απόστημα που ανοίγει ανεξέλεγκτα μπορεί να μολύνει το περιβάλλον και να βοηθήσει τη νόσο να εγκατασταθεί στην εκτροφή για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η καλύτερη στρατηγική είναι να εμποδίσουμε την είσοδο της νόσου και, όταν εμφανιστεί ύποπτο περιστατικό, να το εντοπίσουμε γρήγορα: καραντίνα νέων ζώων, συστηματικός έλεγχος, απομόνωση των ύποπτων ζώων και πολύ αυστηρή υγιεινή κατά το κούρεμα.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει ενημερωτικές πληροφορίες και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπείας από κτηνίατρο. Η διάνοιξη αποστήματος και η χρήση αντιμικροβιακών σε παραγωγικά ζώα πρέπει να γίνονται μόνο στο πλαίσιο κτηνιατρικής καθοδήγησης.

Πηγές

• Merck Veterinary Manual – Caseous Lymphadenitis of Sheep and Goats.
• MSD Veterinary Manual – Caseous Lymphadenitis of Sheep and Goats.

Read more »