Το κριθάρι είναι μία από τις σημαντικότερες δημητριακές ζωοτροφές στην προβατοτροφία. Χρησιμοποιείται κυρίως ως πηγή ενέργειας και αμύλου και μπορεί να αποτελέσει βασικό συστατικό σιτηρεσίων για προβατίνες στην εγκυμοσύνη και τη γαλουχία, καθώς και για αρνιά ανάπτυξης και πάχυνσης.
Σε σχέση με το καλαμπόκι, το κριθάρι έχει συνήθως λίγο περισσότερη πρωτεΐνη και περισσότερη ίνα, αλλά το άμυλό του ζυμώνεται πιο γρήγορα στη μεγάλη κοιλία. Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ χρήσιμο, αλλά χρειάζεται προσοχή στη χορήγηση, ιδιαίτερα όταν οι ποσότητες αυξάνονται.
Η λανθασμένη χρήση του μπορεί να οδηγήσει σε οξέωση, πτώση της όρεξης, διάρροια, φούσκωμα, χωλότητες και απότομη μείωση της απόδοσης. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε το κριθάρι, αλλά να το χρησιμοποιούμε σωστά.
Τι προσφέρει το κριθάρι στα πρόβατα;
Το βασικό πλεονέκτημα του κριθαριού είναι η υψηλή του περιεκτικότητα σε άμυλο και ενέργεια. Γι' αυτό χρησιμοποιείται όταν οι ανάγκες του ζώου δεν μπορούν να καλυφθούν μόνο με χονδροειδείς ζωοτροφές.
Έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα:
- στο τελευταίο στάδιο της εγκυμοσύνης,
- στην έναρξη και κορύφωση της γαλουχίας,
- σε προβατίνες χαμηλής σωματικής κατάστασης,
- σε αρνιά ανάπτυξης και πάχυνσης,
- όταν η διαθέσιμη βοσκή ή ο σανός έχουν χαμηλή ενεργειακή αξία.
Το κριθάρι είναι εύγευστο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα της βασικής χονδροειδούς τροφής ή ως σημαντικό μέρος ενός ισορροπημένου μίγματος συμπυκνωμένων ζωοτροφών.
Τι περιέχει διατροφικά;
Οι παρακάτω τιμές είναι ενδεικτικές για ξηρό καρπό κριθαριού. Η πραγματική σύσταση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία, την παρτίδα, την υγρασία και τις συνθήκες καλλιέργειας και αποθήκευσης.
| Συστατικό | Ενδεικτική τιμή | Τι σημαίνει πρακτικά |
|---|---|---|
| Ξηρά ουσία | περίπου 87% | Τυπική τιμή για ξηρό αποθηκευμένο καρπό. |
| Ακατέργαστη πρωτεΐνη | περίπου 11–12% της ξηράς ουσίας | Λίγο υψηλότερη από το καλαμπόκι, αλλά όχι αρκετή για να θεωρείται πρωτεϊνούχα ζωοτροφή. |
| Άμυλο | περίπου 55–63% | Η κύρια πηγή της υψηλής ενεργειακής αξίας. |
| NDF | περίπου 18–24% | Περισσότερη ίνα από το καλαμπόκι, αλλά όχι αρκετή ώστε να αντικαταστήσει τη χονδροειδή τροφή. |
| ADF | περίπου 5–7% | Σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα. |
| Λίπος | περίπου 2% | Χαμηλότερο από το καλαμπόκι. |
| Μεταβολίσιμη ενέργεια | περίπου 12,4 MJ/kg ξηράς ουσίας | Υψηλή ενεργειακή αξία. |
| Ασβέστιο | περίπου 0,8 g/kg ξηράς ουσίας | Πολύ χαμηλό – απαιτείται σωστή εξισορρόπηση του σιτηρεσίου. |
| Φώσφορος | περίπου 3,9 g/kg ξηράς ουσίας | Σημαντικά υψηλότερος από το ασβέστιο, επομένως η σχέση Ca:P χρειάζεται προσοχή. |
Οι παραπάνω τιμές είναι μέσες τιμές. Όταν το κριθάρι αποτελεί σημαντικό μέρος του σιτηρεσίου, η εργαστηριακή ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας δίνει ασφαλέστερη εικόνα για αυτό που πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα.
Κριθάρι ή καλαμπόκι;
| Χαρακτηριστικό | Κριθάρι | Καλαμπόκι |
|---|---|---|
| Ενέργεια | Υψηλή | Πολύ υψηλή |
| Πρωτεΐνη | Συνήθως λίγο υψηλότερη | Συνήθως χαμηλότερη |
| Ίνα | Περισσότερη | Λιγότερη |
| Άμυλο | Υψηλό και γρήγορα ζυμώσιμο | Υψηλό, αλλά μέρος του αμύλου διασπάται πιο αργά |
| Κίνδυνος οξέωσης | Μεγαλύτερος όταν δίνεται υπερβολικά ή πολύ ψιλοαλεσμένο | Υπάρχει επίσης, αλλά γενικά το άμυλο ζυμώνεται πιο αργά |
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «ποιο είναι καλύτερο;». Είναι ποιο ταιριάζει καλύτερα στο συγκεκριμένο σιτηρέσιο, στις ανάγκες των ζώων και στην τιμή αγοράς.
Ολόκληρο, σπασμένο ή αλεσμένο κριθάρι;
Η μορφή του καρπού επηρεάζει πόσο γρήγορα απελευθερώνεται το άμυλο στη μεγάλη κοιλία.
| Μορφή | Πλεονέκτημα | Προσοχή |
|---|---|---|
| Ολόκληρο κριθάρι | Πιο αργή απελευθέρωση του αμύλου. | Τα πρόβατα άνω των περίπου δύο μηνών μπορούν γενικά να αξιοποιήσουν καλά ολόκληρους καρπούς. |
| Σπασμένο / πλακωμένο | Καλή πεπτικότητα και πρακτική χρήση σε μίγματα. | Η ζύμωση γίνεται ταχύτερη σε σχέση με τον ολόκληρο καρπό. |
| Πολύ ψιλοαλεσμένο | Μεγάλη επιφάνεια πέψης. | Αυξάνει τον κίνδυνο ταχείας ζύμωσης και οξέωσης. |
Στα πρόβατα ο ολόκληρος καρπός μπορεί να αξιοποιηθεί πολύ καλά. Δεν είναι επομένως απαραίτητο το πολύ ψιλό άλεσμα για να θεωρηθεί το κριθάρι κατάλληλη ζωοτροφή.
Πόσο κριθάρι δίνουμε;
Δεν υπάρχει μία σωστή ποσότητα που να ταιριάζει σε όλα τα πρόβατα. Η ποσότητα εξαρτάται από:
- το σωματικό βάρος,
- τη σωματική κατάσταση,
- την ποιότητα της χονδροειδούς τροφής,
- το στάδιο εγκυμοσύνης,
- τον αριθμό εμβρύων,
- τη γαλακτοπαραγωγή,
- τον ρυθμό ανάπτυξης των αρνιών,
- και τα υπόλοιπα συστατικά του σιτηρεσίου.
Δεν πρέπει λοιπόν να μετατρέπουμε ένα ενδεικτικό νούμερο σε καθολική «συνταγή».
Ένα πρακτικό όριο ανά γεύμα
Όταν τα δημητριακά δίνονται χωριστά από τη βασική τροφή, καλό είναι να αποφεύγονται πολύ μεγάλες ποσότητες σε ένα μόνο γεύμα. Σε υψηλότερη ημερήσια χορήγηση συμπυκνωμένων ζωοτροφών, η ποσότητα πρέπει να μοιράζεται σε περισσότερα γεύματα.
Ως πρακτικός οδηγός, ποσότητες της τάξης των 0,5 kg δημητριακών σε ένα μόνο γεύμα θεωρούνται ήδη σημαντικές και απαιτούν σωστή προσαρμογή και επαρκή χονδροειδή τροφή.
Κριθάρι στο τέλος της εγκυμοσύνης
Στο τελευταίο στάδιο της εγκυμοσύνης οι ανάγκες σε ενέργεια αυξάνονται, ενώ η μήτρα καταλαμβάνει περισσότερο χώρο και μειώνεται η δυνατότητα κατανάλωσης μεγάλου όγκου χονδροειδούς τροφής.
Το κριθάρι μπορεί να προσφέρει συμπυκνωμένη ενέργεια, ιδιαίτερα σε:
- προβατίνες με δίδυμα ή τρίδυμα,
- προβατίνες χαμηλής σωματικής κατάστασης,
- ζώα που καταναλώνουν χονδροειδή τροφή μέτριας ποιότητας.
Η ποσότητα πρέπει να αυξάνεται σταδιακά και να υπολογίζεται πάντα μαζί με την ποιότητα της χονδροειδούς τροφής και τις συνολικές ανάγκες του ζώου.
Κριθάρι στη γαλουχία
Κατά τη γαλουχία οι ενεργειακές ανάγκες αυξάνονται σημαντικά, ιδιαίτερα στις υψηλής παραγωγής προβατίνες.
Το κριθάρι μπορεί να προσφέρει σημαντικό μέρος αυτής της ενέργειας, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με:
- καλή χονδροειδή τροφή,
- κατάλληλη πρωτεϊνούχα πηγή,
- σωστά μέταλλα και βιταμίνες,
- άφθονο καθαρό νερό.
Η υπερβολική αντικατάσταση της ίνας από δημητριακά μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία της μεγάλης κοιλίας και τελικά να μειώσει αντί να αυξήσει την απόδοση.
Κριθάρι στα αρνιά ανάπτυξης και πάχυνσης
Το κριθάρι είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε αρνιά ανάπτυξης και πάχυνσης, επειδή προσφέρει υψηλή ενεργειακή πυκνότητα.
Το σημαντικότερο όμως είναι η σταδιακή προσαρμογή.
Τα αρνιά που αποκτούν ξαφνικά ελεύθερη πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες κριθαριού μπορούν να υπερκαταναλώσουν πριν προσαρμοστεί η μικροχλωρίδα της μεγάλης κοιλίας.
Η σταδιακή αύξηση της ποσότητας και η μόνιμη πρόσβαση σε κατάλληλη χονδροειδή τροφή μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Με τι συνδυάζεται το κριθάρι;
| Ζωοτροφή | Ρόλος στον συνδυασμό |
|---|---|
| Σανός / μηδική / βοσκή | Παρέχουν δομική ίνα και στηρίζουν τον μηρυκασμό. |
| Σογιάλευρο | Συμπληρώνει το σχετικά χαμηλό επίπεδο και την ποιότητα της πρωτεΐνης του κριθαριού. |
| Ηλιόπιτα / βαμβακόπιτα | Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρωτεϊνούχες πηγές ανάλογα με το συνολικό σιτηρέσιο. |
| Μεταλλικό μίγμα | Βοηθά στη διόρθωση ελλείψεων, ιδιαίτερα του χαμηλού ασβεστίου. |
| Καλαμπόκι | Μπορεί να συνδυαστεί με το κριθάρι ώστε να διαφοροποιείται η πηγή αμύλου και η ταχύτητα ζύμωσης. |
Κριθάρι και οξέωση: το σημαντικότερο λάθος
Το κριθάρι περιέχει μεγάλο ποσοστό αμύλου, μεγάλο μέρος του οποίου αποδομείται γρήγορα στη μεγάλη κοιλία. Αν καταναλωθεί πολύ μεγάλη ποσότητα σε σύντομο χρόνο, η παραγωγή οξέων αυξάνεται γρήγορα και το pH της μεγάλης κοιλίας πέφτει.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει οξέωση της μεγάλης κοιλίας.
Τι μπορεί να δει ο κτηνοτρόφος;
- πτώση της όρεξης,
- μειωμένο μηρυκασμό,
- μαλακά κόπρανα ή διάρροια,
- φούσκωμα,
- κατάπτωση,
- αφυδάτωση,
- χωλότητα σε μεταγενέστερο στάδιο,
- σε βαριές περιπτώσεις ακόμη και θάνατο.
Πώς μειώνουμε τον κίνδυνο;
- Δεν αυξάνουμε απότομα την ποσότητα.
- Δεν αφήνουμε πεινασμένα ζώα να αποκτήσουν ξαφνικά πρόσβαση σε μεγάλη ποσότητα καρπού.
- Δίνουμε επαρκή χονδροειδή τροφή.
- Αποφεύγουμε το υπερβολικά ψιλό άλεσμα.
- Χωρίζουμε μεγάλες ημερήσιες ποσότητες σε περισσότερα γεύματα.
- Εξασφαλίζουμε επαρκή χώρο ταΐσματος ώστε να μη γίνεται υπερκατανάλωση από τα κυρίαρχα ζώα.
Κριθάρι και εντεροτοξιναιμία
Η απότομη αύξηση εύπεπτων υδατανθράκων στο έντερο μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες που ευνοούν την υπερανάπτυξη κλωστηριδίων σε ευαίσθητα ζώα.
Σε εντατικά συστήματα πάχυνσης και σε ζώα που λαμβάνουν σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών, το σωστό πρόγραμμα εμβολιασμού κατά των κλωστηριδιακών νοσημάτων αποτελεί σημαντικό μέρος της πρόληψης.
Κριθάρι και ουρολιθίαση στα αρσενικά αρνιά
Όπως και άλλα δημητριακά, το κριθάρι περιέχει πολύ περισσότερο φώσφορο από ασβέστιο.
Αν ένα σιτηρέσιο πάχυνσης βασίζεται υπερβολικά σε δημητριακά και δεν διορθωθεί η συνολική σχέση ασβεστίου προς φώσφορο, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος σχηματισμού ουρόλιθων στα αρσενικά.
Η λύση δεν είναι απλώς να «κόψουμε το κριθάρι», αλλά να γίνει σωστή εξισορρόπηση ολόκληρου του σιτηρεσίου.
Πώς πρέπει να είναι το κριθάρι που αγοράζουμε;
Ο καρπός πρέπει να είναι:
- καθαρός,
- στεγνός,
- χωρίς μούχλα,
- χωρίς δυσάρεστη ή ταγγή οσμή,
- χωρίς υπερβολικές ξένες ύλες,
- χωρίς έντονη προσβολή από έντομα.
Η παρουσία μυκήτων μπορεί να συνδέεται και με μυκοτοξίνες. Η εμφάνιση του καρπού από μόνη της δεν αρκεί πάντα για να αποκλείσει το πρόβλημα. Σε ύποπτη παρτίδα ή όταν το κριθάρι αποτελεί μεγάλο ποσοστό του σιτηρεσίου, αξίζει εργαστηριακός έλεγχος.
Πότε αξίζει να κάνουμε ανάλυση;
- όταν αγοράζεται μεγάλη ποσότητα,
- όταν αλλάζει προμηθευτής,
- όταν το κριθάρι παράγεται στην ίδια την εκμετάλλευση,
- όταν αποτελεί βασικό μέρος του μίγματος,
- όταν θέλουμε να συγκρίνουμε πραγματικά την οικονομική του αξία με άλλες ζωοτροφές.
Η εργαστηριακή ανάλυση επιτρέπει να υπολογίζεται η ζωοτροφή με βάση αυτό που πραγματικά περιέχει και όχι μόνο από μέσους πίνακες.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να δίνω ολόκληρο κριθάρι στα πρόβατα;
Ναι. Σε πρόβατα άνω των περίπου δύο μηνών ο ολόκληρος καρπός μπορεί γενικά να αξιοποιηθεί καλά και έχει το πλεονέκτημα της βραδύτερης απελευθέρωσης αμύλου.
Είναι καλύτερο να το αλέθω πολύ ψιλά;
Όχι απαραίτητα. Το πολύ ψιλό άλεσμα αυξάνει την επιφάνεια που είναι διαθέσιμη για ταχεία ζύμωση και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο οξέωσης.
Κριθάρι ή καλαμπόκι για πάχυνση;
Και τα δύο μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Το κριθάρι έχει συνήθως λίγο περισσότερη πρωτεΐνη και ίνα, ενώ το καλαμπόκι περισσότερη συνολική ενέργεια και βραδύτερη ζύμωση μέρους του αμύλου. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το υπόλοιπο σιτηρέσιο και την τιμή αγοράς.
Μπορώ να δίνω μόνο κριθάρι και άχυρο;
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα συστήματα πάχυνσης, αλλά δεν αποτελεί αυτόματα ισορροπημένο σιτηρέσιο. Πρέπει να καλύπτονται οι ανάγκες σε πρωτεΐνη, μέταλλα και βιταμίνες και να υπάρχει σωστή διαχείριση της ποσότητας και της ίνας.
Το κριθάρι παχαίνει;
Επειδή είναι ενεργειακά πυκνό, μπορεί να αυξήσει την ενεργειακή πρόσληψη και την αύξηση βάρους. Αν όμως δίνεται σε ζώα που δεν έχουν τέτοια ανάγκη, μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική σωματική κατάσταση.
Πόσο γρήγορα μπορώ να αυξήσω την ποσότητα;
Σταδιακά. Κάθε σημαντική αύξηση δημητριακών πρέπει να γίνεται σε βάθος ημερών και όχι απότομα. Σε συστήματα υψηλής συγκέντρωσης δημητριακών απαιτείται οργανωμένο πρόγραμμα προσαρμογής.
Συμπέρασμα
Το κριθάρι είναι μία από τις πιο χρήσιμες ενεργειακές ζωοτροφές για τα πρόβατα. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε άμυλο, καλή ενεργειακή αξία και συνήθως λίγο περισσότερη πρωτεΐνη από το καλαμπόκι.
Το βασικό σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι ότι το άμυλό του ζυμώνεται γρήγορα. Αυτό σημαίνει ότι απαιτεί σωστή διαχείριση της ποσότητας, του αλέσματος και της μετάβασης από ένα φτωχό σε ένα πλούσιο σε δημητριακά σιτηρέσιο.
Οι βασικοί κανόνες είναι:
- σταδιακή προσαρμογή,
- επαρκής χονδροειδής τροφή,
- όχι υπερβολικά μεγάλες ποσότητες σε ένα γεύμα,
- σωστή εξισορρόπηση πρωτεΐνης και μετάλλων,
- έλεγχος της ποιότητας του καρπού.
Όταν αυτά τηρούνται, το κριθάρι μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική και οικονομική ζωοτροφή για πολλές κατηγορίες προβάτων.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Feedipedia – Barley grain.
- AHDB – Feeding cereal grains to livestock: barley.
- AHDB – Processing cereal grains for livestock feed.
- Teagasc – Feed Ingredient Options for Sheep Rations.
- Teagasc – Diet Formulation for Sheep.
- Teagasc – Management and Feeding of Ewes Pre-Lambing.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου