Τα κτηνοτροφικά φυτά δεν είναι μόνο ο βίκος, το ρόβι ή η μηδική. Στην πράξη περιλαμβάνουν ψυχανθή, αγρωστώδη, κτηνοτροφικά σιτηρά, θερινές καλλιέργειες, ριζώδη και σταυρανθή φυτά, καθώς και μίγματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για βόσκηση, σανό, χλωρή νομή, ενσίρωση ή παραγωγή καρπού.
Ο στόχος αυτού του οδηγού είναι να λειτουργεί ως κεντρικός χάρτης των κτηνοτροφικών φυτών για πρόβατα: τι υπάρχει, πού χρησιμοποιείται κάθε ομάδα και ποια φυτά αξίζει να γνωρίζει ο Έλληνας προβατοτρόφος πριν αποφασίσει τι θα καλλιεργήσει ή τι θα αγοράσει.
Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο» κτηνοτροφικό φυτό για όλες τις εκμεταλλεύσεις. Η επιλογή εξαρτάται από το έδαφος, το νερό, το κλίμα, τον χρόνο σποράς, τον τρόπο συγκομιδής και κυρίως από το αν θέλουμε βόσκηση, σανό, ενσίρωμα ή καρπό.
Το άρθρο αυτό είναι sub-hub του κεντρικού οδηγού Τι τρώνε τα πρόβατα – πλήρης οδηγός ζωοτροφών .
Τι εννοούμε με τον όρο «κτηνοτροφικά φυτά»;
Κτηνοτροφικό φυτό είναι μια καλλιέργεια που προορίζεται ολικά ή κατά κύριο λόγο για τη διατροφή των ζώων. Μπορεί να αξιοποιηθεί:
- με άμεση βόσκηση,
- ως χλωρή νομή,
- ως σανός,
- ως ενσίρωμα,
- ως καρπός,
- ή ως μέρος μίγματος με άλλα φυτά.
Για αυτό τα κτηνοτροφικά φυτά δεν πρέπει να ταυτίζονται μόνο με τα ψυχανθή. Στην ίδια μεγάλη οικογένεια χρήσεων ανήκουν επίσης αγρωστώδη, σιτηρά, θερινά φυτά και ορισμένα ριζώδη ή σταυρανθή.
1. Ψυχανθή: η βασική ομάδα για πρωτεΐνη και αμειψισπορά
Τα ψυχανθή έχουν μεγάλη αξία επειδή μπορούν να δώσουν ζωοτροφή με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και ταυτόχρονα να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο μέσω των συμβιωτικών βακτηρίων στις ρίζες.
Ρόβι – Vicia ervilia
Παλιό μεσογειακό ψυχανθές, προσαρμοσμένο σε ξηρικές συνθήκες. Χρησιμοποιείται κυρίως για καρπό και ζωοτροφή μηρυκαστικών και έχει ενδιαφέρον όπου ζητείται παραγωγή πρωτεΐνης μέσα στην ίδια την εκμετάλλευση.
Βίκος – Vicia sativa
Ένα από τα σημαντικότερα κτηνοτροφικά ψυχανθή στην Ελλάδα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χλωρή νομή, βόσκηση, σανό, ενσίρωση ή παραγωγή σπόρου. Συχνά καλλιεργείται σε μίγμα με βρώμη, κριθάρι ή τριτικάλε.
Κτηνοτροφικό μπιζέλι
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καρπό, χλωρή μάζα ή σε μίγμα με σιτηρό. Έχει ενδιαφέρον ως εγχώρια πηγή πρωτεΐνης και ενέργειας.
Κτηνοτροφικό κουκί
Χρησιμοποιείται κυρίως για τον καρπό και μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός σχεδίου παραγωγής πρωτεϊνούχων ζωοτροφών στην εκμετάλλευση.
Λούπινο
Ο καρπός του μπορεί να έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη. Για ζωοτροφή όμως χρησιμοποιούνται κατάλληλες «γλυκές» ποικιλίες με χαμηλά επίπεδα αλκαλοειδών.
Μηδική
Από τα σημαντικότερα πολυετή κτηνοτροφικά φυτά. Χρησιμοποιείται κυρίως για σανό, χλωρή νομή και, σε ορισμένα συστήματα, για βόσκηση. Έχει υψηλή πρωτεΐνη και ασβέστιο και αποτελεί βασική χονδροειδή ζωοτροφή για γαλακτοπαραγωγές προβατίνες.
Δείτε αναλυτικά: Μηδική στη διατροφή των προβάτων .
Τριφύλλια
Στα κτηνοτροφικά τριφύλλια περιλαμβάνονται πολλά είδη, όπως λευκό, ερυθρό/κόκκινο, αλεξανδρινό, υπόγειο και άλλα. Μπορούν να συμμετέχουν σε καθαρές καλλιέργειες ή σε μίγματα με αγρωστώδη και να αυξήσουν την πρωτεΐνη της βοσκήσιμης ύλης.
Άλλα ψυχανθή που αξίζει να γνωρίζουμε
- Σούλα – μεσογειακό πολυετές ψυχανθές με ενδιαφέρον για χορτονομή και βόσκηση.
- Ονοβρυχίδα (sainfoin) – ενδιαφέρουσα για ξηρικά και ασβεστούχα εδάφη.
- Λωτός (Lotus) – χρήσιμος σε ορισμένα μίγματα λειμώνων.
- Μελίλωτος – ψυχανθές με ειδικές απαιτήσεις και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χρήσης.
- Λαθούρι – παλιό μεσογειακό ψυχανθές με πιθανή χρήση για καρπό.
- Τριγωνέλλα – μπορεί να αξιοποιηθεί ως κτηνοτροφικό ψυχανθές σε κατάλληλα συστήματα.
Η υψηλή πρωτεΐνη ενός ψυχανθούς δεν σημαίνει ότι μπορεί να αντικαταστήσει κιλό προς κιλό τη σόγια ή άλλη πρωτεϊνούχα ζωοτροφή. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πρωτεΐνη, ενέργεια, ίνες, υγρασία, αντιδιατροφικούς παράγοντες και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.
2. Κτηνοτροφικά αγρωστώδη
Τα αγρωστώδη είναι βασικό συστατικό λειμώνων και χορτονομής. Δίνουν κυρίως ξηρά ουσία και ίνες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή μαζί με ψυχανθή.
Λόλιο / Ryegrass
Υπάρχουν ετήσιοι και πολυετείς τύποι. Χρησιμοποιείται ευρέως για βόσκηση, κοπή και σε μίγματα λειμώνων.
Φεστούκα
Ανθεκτικό αγρωστώδες με ενδιαφέρον για μόνιμους ή πολυετείς λειμώνες, ιδιαίτερα όπου χρειάζεται αντοχή σε δυσκολότερες συνθήκες.
Δακτυλίδα
Πολυετές αγρωστώδες με καλή παραγωγικότητα και χρήση σε λειμώνες και μίγματα με ψυχανθή.
Φλέως
Χρησιμοποιείται κυρίως σε ψυχρότερες και υγρότερες συνθήκες, συχνά σε μίγματα για σανό και βόσκηση.
Βρόμος
Ορισμένα είδη βρόμου μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως χειμερινή χορτονομή ή σε μίγματα με ψυχανθή.
Για εγκατάσταση, μίγματα και διαχείριση δείτε: Λειμώνες για πρόβατα: σπορά, διαχείριση και βόσκηση .
3. Κτηνοτροφικά σιτηρά
Τα σιτηρά μπορούν να αξιοποιηθούν με δύο διαφορετικούς τρόπους: ως καρπός στο σιτηρέσιο ή ως ολόκληρο φυτό για βόσκηση, σανό ή ενσίρωση.
Βρώμη
Χρησιμοποιείται ως καρπός αλλά και ως χλωρή νομή, σανός ή συστατικό μιγμάτων με βίκο και άλλα ψυχανθή.
Κριθάρι
Σημαντικό ενεργειακό δημητριακό και ταυτόχρονα χρήσιμο σε μίγματα χορτονομής με ψυχανθή.
Δείτε: Κριθάρι στα πρόβατα .
Τριτικάλε
Συνδυάζει χαρακτηριστικά σιταριού και σίκαλης και χρησιμοποιείται τόσο για καρπό όσο και σε χορτονομικά μίγματα.
Σίκαλη
Ανθεκτικό χειμερινό σιτηρό που μπορεί να αξιοποιηθεί για πρώιμη βόσκηση ή χλωρή νομή σε κατάλληλες συνθήκες.
Καλαμπόκι
Χρησιμοποιείται κυρίως ως καρπός υψηλής ενεργειακής αξίας ή ως ολόκληρο φυτό για ενσίρωση.
Δείτε: Καλαμπόκι στα πρόβατα και Ενσίρωμα για πρόβατα .
Σόργο
Θερινό σιτηρό με ενδιαφέρον για ξηροθερμικές περιοχές. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χλωρή νομή, βόσκηση, σανό, ενσίρωση ή καρπό, ανάλογα με τον τύπο.
Δείτε: Σόργο στη διατροφή των προβάτων .
4. Θερινές και ξηροθερμικές καλλιέργειες
Η αύξηση των περιόδων ξηρασίας κάνει όλο και πιο ενδιαφέρουσες τις καλλιέργειες που μπορούν να παράγουν χορτονομή μέσα στο καλοκαίρι με μικρότερες απαιτήσεις νερού από κλασικές επιλογές.
- Σόργο
- Κεχρί / millet
- Moha / Setaria italica
- Teff
Δεν είναι όλες οι καλλιέργειες δοκιμασμένες στον ίδιο βαθμό για κάθε ελληνική περιοχή. Η επιλογή τους πρέπει να βασίζεται σε τοπικά δεδομένα, διαθεσιμότητα σπόρου, νερό και τρόπο αξιοποίησης.
5. Σταυρανθή και ριζώδεις ζωοτροφές
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποιούνται φυτά που μπορούν να προσφέρουν μεγάλη ποσότητα χλωρής βιομάζας ή ρίζας για άμεση βόσκηση ή συμπληρωματική διατροφή.
- Κτηνοτροφικό τεύτλο
- Κτηνοτροφικό γογγύλι
- Κτηνοτροφικό ραπανάκι
- Κτηνοτροφική ελαιοκράμβη / forage rape
- Κτηνοτροφικό λάχανο / kale
Οι καλλιέργειες αυτές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτόματη λύση. Η μεγάλη περιεκτικότητα σε νερό, η γρήγορη κατανάλωση και τα ιδιαίτερα συστατικά ορισμένων σταυρανθών απαιτούν σωστή προσαρμογή των ζώων και ισορροπία με ξηρή χονδροειδή τροφή.
6. Μίγματα σιτηρών–ψυχανθών και πολυειδικοί λειμώνες
Σε πολλές περιπτώσεις το καλύτερο αποτέλεσμα δεν προέρχεται από ένα φυτό, αλλά από συνδυασμό ειδών.
Κλασικά μίγματα
- βίκος–βρώμη,
- βίκος–κριθάρι,
- βίκος–τριτικάλε,
- μπιζέλι–τριτικάλε,
- μπιζέλι–βρώμη,
- πολυειδικά μίγματα με 2–4 ή περισσότερα είδη.
Το σιτηρό μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ξηρής ουσίας και να λειτουργήσει ως στήριγμα για το ψυχανθές, ενώ το ψυχανθές αυξάνει την πρωτεΐνη και τη βιολογική δέσμευση αζώτου.
Πολυειδικοί λειμώνες
Σύγχρονα συστήματα λειμώνων μπορούν να συνδυάζουν αγρωστώδη, ψυχανθή και άλλα πλατύφυλλα φυτά, όπως κτηνοτροφικό ραδίκι (chicory) ή πεντάνευρο (plantain), ώστε να αυξάνεται η ανθεκτικότητα του λειμώνα και να βελτιώνεται η εποχική κατανομή της παραγωγής.
Πώς επιλέγουμε ποιο φυτό ταιριάζει στην εκμετάλλευση;
Πριν επιλεγεί καλλιέργεια, πρέπει να απαντηθούν μερικά απλά ερωτήματα.
| Στόχος | Ομάδες που αξίζει να εξεταστούν |
|---|---|
| Σανός | Μηδική, βίκος, τριφύλλια, αγρωστώδη, μίγματα βίκου–σιτηρών |
| Καρπός / πρωτεΐνη | Ρόβι, μπιζέλι, κουκί, λούπινο, βίκος |
| Βόσκηση | Λόλιο, φεστούκα, δακτυλίδα, τριφύλλια, πολυειδικά μίγματα |
| Ενσίρωμα | Καλαμπόκι, σόργο, βίκος–βρώμη, μίγματα ψυχανθών–σιτηρών |
| Ξηρικές συνθήκες | Ρόβι, ονοβρυχίδα, σόργο, επιλεγμένα ετήσια ψυχανθή |
| Θερινή χορτονομή | Σόργο, millet, moha, teff |
Πότε ένα φυτό γίνεται πραγματικά καλή ζωοτροφή;
Η ονομασία του φυτού δεν αρκεί. Η ίδια καλλιέργεια μπορεί να δώσει πολύ διαφορετική ζωοτροφή ανάλογα με:
- ποικιλία,
- στάδιο συγκομιδής,
- αναλογία φύλλων και βλαστών,
- υγρασία,
- συνθήκες ξήρανσης ή ενσίρωσης,
- αποθήκευση,
- και πραγματική θρεπτική σύσταση.
Για αυτό, όταν μια ιδιοπαραγόμενη ζωοτροφή θα χρησιμοποιηθεί σε σημαντική ποσότητα, η καλύτερη πρακτική είναι να προηγείται ανάλυση ζωοτροφής .
Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε το «πιο πρωτεϊνούχο» ή το «πιο φθηνό» φυτό. Το ζητούμενο είναι να παράγουμε τη σωστή ζωοτροφή για το δικό μας χωράφι και να τη χρησιμοποιούμε μέσα σε σωστά ισορροπημένο σιτηρέσιο.
Πώς συνδέεται αυτός ο οδηγός με το υπόλοιπο δίκτυο ζωοτροφών;
- Για χρήση στον λειμώνα: Λειμώνες και βοσκότοποι .
- Για παραγωγή και συντήρηση ενσιρώματος: Ενσίρωμα για πρόβατα .
- Για βασικές ζωοτροφές και συνολική διατροφή: Τι τρώνε τα πρόβατα – πλήρης οδηγός ζωοτροφών .
- Για πραγματική θρεπτική αξία: Ανάλυση ζωοτροφών .
Συμπέρασμα
Τα κτηνοτροφικά φυτά αποτελούν πολύ μεγαλύτερη κατηγορία από τα κλασικά ψυχανθή. Από ρόβι, βίκο και μηδική μέχρι λόλιο, φεστούκα, σόργο, κτηνοτροφικά τεύτλα και πολυειδικά μίγματα, κάθε ομάδα μπορεί να έχει διαφορετικό ρόλο μέσα στην εκμετάλλευση.
Η σωστή επιλογή δεν ξεκινά από το «ποιο φυτό δίνει περισσότερο», αλλά από το τι χρειάζεται το κοπάδι, τι μπορεί να παράγει το χωράφι και με ποιον τρόπο θα αξιοποιηθεί η τελική ζωοτροφή.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου