Ο λειμώνας μπορεί να γίνει μία από τις φθηνότερες πηγές τροφής για ένα κοπάδι προβάτων, αρκεί να έχει σχεδιαστεί και να χρησιμοποιείται σωστά. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρχει πράσινο χορτάρι. Χρειάζεται να έχουμε φυτά που ταιριάζουν στο έδαφος και στο κλίμα, καλή παραγωγή βοσκήσιμης ύλης και σωστή διαχείριση ώστε ο λειμώνας να μην εξαντλείται.
Τι είναι ο λειμώνας
Με τον όρο λειμώνας εννοούμε μια έκταση που καλλιεργείται ή διαχειρίζεται με σκοπό την παραγωγή χορτονομής για βόσκηση ή συγκομιδή.
Σε αντίθεση με έναν φυσικό βοσκότοπο, στον λειμώνα ο παραγωγός μπορεί να επέμβει περισσότερο:
- να επιλέξει τα φυτικά είδη,
- να κάνει σπορά ή επανασπορά,
- να λιπάνει,
- να αρδεύσει όπου υπάρχει δυνατότητα,
- να οργανώσει τη βόσκηση σε τμήματα,
- και να χρησιμοποιήσει μέρος της παραγωγής για σανό ή ενσίρωση.
Στο μεσογειακό περιβάλλον η βροχή και η ξηρή θερινή περίοδος παίζουν καθοριστικό ρόλο. Μελέτη σε λειμώνες της Μακεδονίας έδειξε ότι η βλάστηση χαρακτηρίζεται συχνά από ετήσια αγρωστώδη και ψυχανθή, τα οποία αξιοποιούν τις φθινοπωρινές και χειμερινές βροχές και ολοκληρώνουν τον κύκλο τους πριν από την έντονη καλοκαιρινή ξηρασία.
Αγρωστώδη ή ψυχανθή;
Στην πράξη δεν χρειάζεται απαραίτητα να διαλέξουμε το ένα ή το άλλο.
Τα αγρωστώδη, όπως διάφορα είδη ryegrass, παρέχουν μεγάλη ποσότητα βοσκήσιμης ύλης και αντέχουν σχετικά καλά στη βόσκηση όταν διαχειρίζονται σωστά.
Τα ψυχανθή, όπως τα τριφύλλια και οι μηδικές, έχουν συνήθως υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη και μπορούν να δεσμεύουν άζωτο μέσω των ριζών τους.
Γι' αυτό και τα μίγματα αγρωστωδών και ψυχανθών παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Γιατί τα μίγματα έχουν ενδιαφέρον
Έρευνα της Teagasc σε λειμώνες που βόσκονταν από πρόβατα έδειξε ότι η προσθήκη λευκού τριφυλλιού σε perennial ryegrass μπορεί να διατηρήσει υψηλή παραγωγή χορτονομής με μικρότερη χρήση αζωτούχου λίπανσης, ενώ τα αρνιά παρουσίασαν καλύτερη απόδοση σε σχέση με λειμώνα μόνο με ryegrass.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια σύνθεση είναι κατάλληλη για κάθε ελληνική περιοχή. Το κλίμα, το ύψος βροχής, το έδαφος και το αν υπάρχει άρδευση αλλάζουν εντελώς την επιλογή των φυτών.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει ένας λειμώνας για πρόβατα
Ανάλογα με την περιοχή και τη χρήση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν φυτά όπως:
- ryegrass,
- διάφορα αγρωστώδη προσαρμοσμένα στην περιοχή,
- λευκό ή άλλα τριφύλλια,
- μηδική όπου οι συνθήκες είναι κατάλληλες,
- ετήσια μεσογειακά ψυχανθή,
- μίγματα αγρωστωδών και ψυχανθών.
Σε μεσογειακές συνθήκες έχει επίσης μελετηθεί η χρήση μιγμάτων ryegrass με berseem clover. Πρόσφατη μελέτη σε μεσογειακό κλίμα έδειξε ότι τα μίγματα αγρωστώδους και ψυχανθούς μπορούσαν να δώσουν υψηλότερη παραγωγή χορτονομής από τις μονοκαλλιέργειες, ενώ η μεγαλύτερη συμμετοχή του ψυχανθούς βελτίωνε ορισμένους δείκτες ποιότητας της τροφής.
Δεν υπάρχει ένα μίγμα για όλη την Ελλάδα
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Άλλες συνθήκες υπάρχουν:
- στη Μακεδονία,
- στη Θεσσαλία,
- στην Πελοπόννησο,
- σε πεδινή αρδευόμενη έκταση,
- και σε ξηρικό ορεινό χωράφι.
Η επιλογή πρέπει να γίνει με βάση:
- βροχόπτωση,
- θερμοκρασία,
- τύπο και pH εδάφους,
- στράγγιση,
- διαθεσιμότητα νερού,
- διάρκεια που θέλουμε να διατηρηθεί ο λειμώνας,
- και εποχή που χρειαζόμαστε περισσότερο χόρτο.
Το φθινόπωρο είναι κρίσιμη περίοδος
Στις μεσογειακές περιοχές οι πρώτες ουσιαστικές βροχές του φθινοπώρου είναι αυτές που επανεκκινούν μεγάλο μέρος της φυτικής ανάπτυξης.
Γι' αυτό το φθινόπωρο είναι σημαντική περίοδος τόσο για την εγκατάσταση όσο και για τη διαχείριση πολλών λειμώνων.
Η Teagasc επίσης επισημαίνει ότι οι αποφάσεις του φθινοπώρου επηρεάζουν άμεσα πόσο χόρτο θα υπάρχει αργότερα τον χειμώνα και την άνοιξη.
Το μεγάλο λάθος: συνεχής βόσκηση χωρίς ανάπαυση
Ένας παραγωγικός λειμώνας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν έκταση όπου αφήνουμε συνεχώς τα ζώα μέχρι να εξαφανιστεί το χόρτο.
Όταν τα πρόβατα έχουν συνεχώς πρόσβαση σε ολόκληρη την επιφάνεια:
- επιλέγουν ξανά και ξανά τα πιο εύγευστα φυτά,
- ορισμένα φυτά εξαντλούνται,
- άλλα ανεπιθύμητα είδη αυξάνονται,
- και μειώνεται η παραγωγικότητα του λειμώνα.
Έρευνα σε μεσογειακό λειμώνα της Βόρειας Ελλάδας έχει δείξει ότι η ένταση των επεμβάσεων και της βόσκησης μπορεί να αλλάξει σημαντικά τη σύνθεση της βλάστησης και, όταν η πίεση γίνεται υπερβολική, να ευνοήσει ανεπιθύμητα είδη.
Περιστροφική βόσκηση
Μια πρακτική λύση είναι η διαίρεση της έκτασης σε μικρότερα τμήματα.
Το κοπάδι βόσκει για περιορισμένο χρονικό διάστημα σε ένα τμήμα και στη συνέχεια μετακινείται στο επόμενο.
Έτσι το προηγούμενο τμήμα έχει χρόνο να:
- αναπτύξει ξανά φύλλα,
- αναπληρώσει τα αποθέματα του φυτού,
- και δώσει ξανά ποιοτική βοσκήσιμη ύλη.
Ο χρόνος ανάπαυσης δεν είναι σταθερός. Εξαρτάται από την εποχή, την υγρασία, τη θερμοκρασία και την ταχύτητα ανάπτυξης των φυτών.
Μην αφήνετε τα πρόβατα να ξυρίζουν τον λειμώνα
Η υπερβολικά χαμηλή βόσκηση επιβραδύνει την αναβλάστηση και μπορεί να μειώσει τη διάρκεια ζωής ορισμένων φυτών.
Παράλληλα, όταν τα ζώα αναγκάζονται να βόσκουν πολύ κοντά στο έδαφος, αυξάνεται και η έκθεσή τους σε προνύμφες γαστρεντερικών παρασίτων που βρίσκονται στα χαμηλότερα τμήματα της βλάστησης.
Στόχος λοιπόν δεν είναι να «καθαρίσει» απολύτως το χωράφι, αλλά να βρεθεί ισορροπία μεταξύ αξιοποίησης και δυνατότητας αναβλάστησης.
Το νερό παραμένει ο μεγάλος περιοριστικός παράγοντας
Στις μεσογειακές συνθήκες η παραγωγή ενός λειμώνα μπορεί να αλλάξει δραματικά από χρονιά σε χρονιά.
Η βροχόπτωση είναι ένας από τους σημαντικότερους περιοριστικούς παράγοντες. Γι' αυτό δύο συνεχόμενες χρονιές στον ίδιο λειμώνα μπορεί να δώσουν εντελώς διαφορετική ποσότητα χορτονομής.
Αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των ζώων που μπορεί να υποστηρίξει μια έκταση δεν πρέπει να θεωρείται σταθερός.
Χρειάζεται λίπανση;
Η απάντηση πρέπει να ξεκινά από ανάλυση εδάφους.
Η τυφλή εφαρμογή λιπάσματος μπορεί να είναι οικονομικά ασύμφορη και να αλλάξει ανεπιθύμητα τη σύνθεση του λειμώνα.
Σε ελληνική έρευνα στη Μακεδονία, η φωσφορική λίπανση επηρέασε θετικά την παρουσία ψυχανθών σε ορισμένες συνθήκες, αλλά η απόκριση επηρεάστηκε σημαντικά από το έτος και τις καιρικές συνθήκες.
Επομένως δεν υπάρχει μία γενική δόση που να μπορεί να δοθεί για όλους τους λειμώνες.
Λειμώνας και κόστος ζωοτροφών
Ο σωστά διαχειριζόμενος λειμώνας μπορεί να μειώσει τις ημέρες κατά τις οποίες το κοπάδι εξαρτάται αποκλειστικά από αγοραζόμενες ζωοτροφές.
Η οικονομική αξία του λοιπόν δεν είναι μόνο το πόσο χόρτο παράγει.
Μπορεί να σημαίνει:
- λιγότερο αγοραζόμενο σανό,
- λιγότερη χρήση συμπυκνωμένων σε ορισμένες περιόδους,
- μικρότερο κόστος συγκομιδής και μεταφοράς τροφής,
- και καλύτερη αξιοποίηση της γης της εκμετάλλευσης.
Λειμώνας μόνο για βόσκηση ή και για σανό;
Ένας λειμώνας μπορεί να έχει περισσότερες από μία χρήσεις.
Σε περιόδους μεγάλης ανάπτυξης, όταν η παραγωγή ξεπερνά τις ανάγκες των ζώων, μέρος της έκτασης μπορεί να αφαιρεθεί προσωρινά από τη βόσκηση και να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή σανού ή ενσιρώματος.
Έτσι η πλεονάζουσα ανοιξιάτικη παραγωγή μπορεί να μετατραπεί σε χειμερινό απόθεμα.
Τι πρέπει να εξετάσει ένας κτηνοτρόφος πριν σπείρει
- Σε ποια εποχή χρειάζομαι περισσότερο χόρτο;
- Το χωράφι είναι ξηρικό ή αρδευόμενο;
- Τι έδαφος έχω;
- Θέλω ετήσιο ή πολυετή λειμώνα;
- Θα χρησιμοποιηθεί μόνο για βόσκηση ή και για σανό;
- Πόσα ζώα πρέπει να υποστηρίξει;
- Μπορώ να εφαρμόσω περιστροφική βόσκηση;
Ένας καλός λειμώνας δεν είναι απλώς ένα χωράφι με χόρτο. Είναι μια καλλιέργεια που χρειάζεται επιλογή φυτών, σωστή εγκατάσταση, έλεγχο της βόσκησης και χρόνο ανάπαυσης.
Συμπέρασμα
Για τις ελληνικές εκτροφές, ιδιαίτερα εκεί όπου υπάρχει διαθέσιμη γη, οι λειμώνες μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο μείωσης του κόστους διατροφής.
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να αντιγράφουμε ένα μίγμα σπόρων ή μια πρακτική από άλλη περιοχή χωρίς να εξετάζουμε τις δικές μας συνθήκες.
Ο κατάλληλος λειμώνας για τα πρόβατα πρέπει να σχεδιάζεται με βάση το κλίμα, το χωράφι, το κοπάδι και την περίοδο κατά την οποία χρειαζόμαστε την τροφή.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου