Μια παρτίδα καλαμποκιού μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογική και παρ' όλα αυτά να περιέχει αφλατοξίνες. Όταν μια προβατίνα καταναλώσει ζωοτροφή μολυσμένη με αφλατοξίνη B1, μέρος της μπορεί να μεταβολιστεί σε αφλατοξίνη M1 και να εμφανιστεί στο γάλα. Πρόκειται για έναν κίνδυνο που ξεκινά από την τροφή και μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια του παραγόμενου πρόβειου γάλακτος.
Οι αφλατοξίνες είναι μυκοτοξίνες, δηλαδή τοξικές ουσίες που παράγονται από ορισμένους μύκητες, κυρίως του γένους Aspergillus.
Η αφλατοξίνη B1 μπορεί να εμφανιστεί σε καλαμπόκι και άλλες πρώτες ύλες ζωοτροφών, όταν οι συνθήκες κατά την καλλιέργεια, τη συγκομιδή ή την αποθήκευση ευνοούν την ανάπτυξη των κατάλληλων μυκήτων και την παραγωγή τοξινών.
Το ιδιαίτερο πρόβλημα στις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις είναι ότι η αφλατοξίνη B1 που καταναλώνεται με την τροφή μπορεί να μεταβολιστεί στον οργανισμό του ζώου και μέρος της να αποβληθεί με το γάλα ως αφλατοξίνη M1.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική παραγωγή πρόβειου γάλακτος, το οποίο χρησιμοποιείται τόσο για άμεση εμπορία όσο και για την παρασκευή τυροκομικών προϊόντων.
Επομένως, ένα πρόβλημα στις ζωοτροφές μπορεί να έχει συνέπειες όχι μόνο για τη μονάδα αλλά και για την ασφάλεια της πρώτης ύλης που παραδίδεται στο τυροκομείο ή στη γαλακτοβιομηχανία.
Η αφλατοξίνη M1 δεν μπορεί να αναγνωριστεί από τη γεύση, τη μυρωδιά ή το χρώμα του γάλακτος. Ακόμη και γάλα που φαίνεται φυσιολογικό μπορεί να χρειάζεται εργαστηριακό έλεγχο.
Η μεταφορά αφλατοξίνης από τη ζωοτροφή στο γάλα έχει μελετηθεί και σε πρόβατα. Η ποσότητα που μεταφέρεται επηρεάζεται από παράγοντες όπως η έκθεση του ζώου, η γαλακτοπαραγωγή και τα χαρακτηριστικά της εκτροφής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα αφλατοξινών για συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων και ζωοτροφών.
Πηγές: Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 για τα τρόφιμα και Οδηγία 2002/32/ΕΚ για τις ανεπιθύμητες ουσίες στις ζωοτροφές. Τα όρια των ζωοτροφών εκφράζονται για περιεκτικότητα υγρασίας 12%. Άλλες κατηγορίες ζωοτροφών ενδέχεται να υπάγονται σε διαφορετικά όρια.
Προσοχή στις μονάδες: το μg είναι μικρογραμμάριο, ενώ το mg είναι χιλιοστόγραμμο. Ένα χιλιοστόγραμμο αντιστοιχεί σε 1.000 μικρογραμμάρια.
Τα παραπάνω είναι ανώτατα κανονιστικά επίπεδα και όχι στόχοι που πρέπει να πλησιάζει ο παραγωγός. Η πρόληψη αποσκοπεί στον περιορισμό της έκθεσης όσο είναι εφικτό.
Ναι. Η απουσία ορατής μούχλας δεν αποδεικνύει ότι μια παρτίδα είναι απαλλαγμένη από αφλατοξίνες.
Αντίστοιχα, η παρουσία μούχλας δεν αποδεικνύει από μόνη της την παρουσία συγκεκριμένης αφλατοξίνης. Αποτελεί όμως σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι.
Οι αφλατοξίνες μπορεί να κατανέμονται ανομοιόμορφα μέσα σε μια παρτίδα. Για τον λόγο αυτό η σωστή δειγματοληψία είναι εξίσου σημαντική με την εργαστηριακή ανάλυση.
Προτιμούμε προμηθευτές που μπορούν να τεκμηριώσουν την προέλευση και την παρτίδα των ζωοτροφών.
Όταν απαιτείται ή υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, ζητάμε κατάλληλα αποτελέσματα ελέγχων για αφλατοξίνη B1.
Το καλαμπόκι και τα μίγματα πρέπει να αποθηκεύονται σε καθαρούς, στεγνούς χώρους, προστατευμένους από βροχή, εισροή νερού και συμπύκνωση υγρασίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι γωνίες αποθηκών, τα σιλό, οι παλέτες και τα σημεία όπου παραμένει παλιό υλικό.
Ελέγχουμε για υγρασία, συσσωματώσεις, ασυνήθιστη οσμή, αλλοίωση, έντομα και σημάδια εισροής νερού.
Τα σημάδια αυτά δεν αποτελούν διάγνωση αφλατοξινών, αλλά δικαιολογούν περαιτέρω έλεγχο.
Αν μια παρτίδα είναι ύποπτη ή έχει διαπιστωθεί υπέρβαση των επιτρεπτών ορίων, δεν την αναμειγνύουμε με καθαρή ζωοτροφή για να μειώσουμε τη συγκέντρωση της τοξίνης.
Η αραίωση μη συμμορφούμενων ζωοτροφών δεν αποτελεί αποδεκτή λύση.
Καταγράφουμε ημερομηνία αγοράς, προμηθευτή, είδος ζωοτροφής, ποσότητα και αριθμό παρτίδας.
Έτσι, αν προκύψει πρόβλημα, μπορούμε να εντοπίσουμε γρήγορα ποια τροφή χρησιμοποιήθηκε και σε ποια ζώα.
Ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα που δείχνει παρουσία αφλατοξίνης M1 χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση. Η ανίχνευση δεν σημαίνει αυτομάτως υπέρβαση του νόμιμου ορίου, αλλά κάθε υπέρβαση απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Αν το αποτέλεσμα δείχνει υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπτού επιπέδου:
Η διακοπή της έκθεσης σε μολυσμένη ζωοτροφή αποτελεί βασικό μέτρο αντιμετώπισης.
Η συγκέντρωση αφλατοξίνης M1 στο γάλα μπορεί να μειωθεί μετά την απομάκρυνση της πηγής B1, αλλά ο χρόνος και ο βαθμός μείωσης δεν είναι ίδιοι σε όλες τις περιπτώσεις.
Για αυτό δεν πρέπει να θεωρούμε ότι το γάλα είναι αυτομάτως κατάλληλο την επόμενη ημέρα. Η καταλληλότητα πρέπει να επιβεβαιώνεται με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η οργανωμένη παρακολούθηση των ζωοτροφών δεν αφορά μόνο μεγάλες μονάδες. Ακόμη και ένα απλό αρχείο σε τετράδιο ή υπολογιστή μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Η ασφάλεια του πρόβειου γάλακτος ξεκινά πριν από το άρμεγμα. Ξεκινά από την επιλογή των ζωοτροφών, τις συνθήκες αποθήκευσης και τον έλεγχο των παρτίδων.
Το καλαμπόκι αποτελεί χρήσιμη πρώτη ύλη στη διατροφή των προβάτων, αλλά χρειάζεται σωστή διαχείριση. Δεν είναι κάθε παρτίδα επικίνδυνη, ούτε μπορεί να διαπιστωθεί η παρουσία αφλατοξινών μόνο με οπτική εξέταση.
Η πρόληψη, η ιχνηλασιμότητα και ο εργαστηριακός έλεγχος όπου απαιτείται προστατεύουν τον παραγωγό, τη μονάδα και την ποιότητα του γάλακτος.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά κτηνιατρική συμβουλή, εργαστηριακή διάγνωση ή τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών. Τα κανονιστικά όρια πρέπει να ελέγχονται στην εκάστοτε ισχύουσα ενοποιημένη νομοθεσία.
Τελευταίος έλεγχος: 11 Οκτωβρίου 2026.
Τι είναι οι αφλατοξίνες;
Μολυσμένη ζωοτροφή με αφλατοξίνη B1 → κατανάλωση από την προβατίνα → μεταβολισμός στον οργανισμό → πιθανή παρουσία αφλατοξίνης M1 στο γάλα.
Γιατί αφορά ιδιαίτερα το πρόβειο γάλα;
Ποια είναι τα ευρωπαϊκά όρια;
Προϊόν
Αφλατοξίνη
Ανώτατο επίπεδο
Νωπό γάλα
M1
0,050 μg/kg
Πρώτες ύλες ζωοτροφών, όπως καλαμπόκι
B1
0,020 mg/kg
Σύνθετες ζωοτροφές για γαλακτοπαραγωγά πρόβατα
B1
0,005 mg/kg
Μπορεί να φαίνεται καθαρό το καλαμπόκι και να είναι μολυσμένο;
Πέντε πρακτικά μέτρα πρόληψης στη μονάδα
1. Αγορά ζωοτροφών με ιχνηλασιμότητα
2. Σωστή αποθήκευση
3. Τακτικός έλεγχος των αποθεμάτων
4. Δεν αναμειγνύουμε ύποπτες παρτίδες
5. Κρατάμε απλό αρχείο αγορών
Τι κάνω αν βρεθεί αφλατοξίνη M1 στο γάλα μου;
Μειώνεται η αφλατοξίνη αν αλλάξουμε ζωοτροφή;
Τι ζητάμε από τον προμηθευτή ζωοτροφών;
Το συμπέρασμα
Διαβάστε επίσης
Πηγές και τεκμηρίωση
Με απλά λόγια:
Σημαντικό: Δεν αρκεί να αφαιρέσουμε τους εμφανώς μουχλιασμένους κόκκους. Ούτε η συνηθισμένη θερμική επεξεργασία εγγυάται την απομάκρυνση των αφλατοξινών.
Για τον Έλληνα κτηνοτρόφο: Αν προκύψει πρόβλημα σε παραδιδόμενο γάλα, η πρώτη πρακτική κίνηση είναι η άμεση επικοινωνία με τον αγοραστή ή το τυροκομείο και τον κτηνίατρο. Η επαναδιάθεση γάλακτος δεν αποφασίζεται μόνο επειδή αλλάξαμε ζωοτροφή. Χρειάζεται τεκμηριωμένη συμμόρφωση και τήρηση των ισχυουσών διαδικασιών.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου