Ασβέστιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το ασβέστιο (Ca) είναι ένα από τα σημαντικότερα μακροστοιχεία στη διατροφή των προβάτων. Είναι περισσότερο γνωστό για τον ρόλο του στην κατασκευή και διατήρηση των οστών, αλλά η λειτουργία του οργανισμού εξαρτάται από αυτό πολύ περισσότερο απ’ όσο δείχνει αυτή η απλή περιγραφή.

Το ασβέστιο συμμετέχει στη μυϊκή συστολή, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στην πήξη του αίματος, σε κυτταρικές λειτουργίες και στην παραγωγή γάλακτος.

Οι ανάγκες ενός προβάτου δεν είναι σταθερές. Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την ανάπτυξη, προς το τέλος της εγκυμοσύνης και κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν εξετάζουμε μόνο πόσο ασβέστιο υπάρχει στο σιτηρέσιο. Εξετάζουμε ταυτόχρονα τον φώσφορο, τη σχέση Ca:P, τη βιταμίνη D, την ποσότητα τροφής που πραγματικά καταναλώνει το ζώο και το παραγωγικό του στάδιο. Η αξιολόγηση του Ca πρέπει να εντάσσεται στον συνολικό οδηγό μετάλλων και βιταμινών, επειδή εξαρτάται και από τον φώσφορο, τη βιταμίνη D και το παραγωγικό στάδιο.

Γιατί χρειάζονται ασβέστιο τα πρόβατα;

Το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου του σώματος βρίσκεται στον σκελετό και στα δόντια. Τα οστά όμως δεν αποτελούν απλώς μια στατική «αποθήκη».

Ο οργανισμός μπορεί να κινητοποιεί ασβέστιο από τον σκελετό όταν οι ανάγκες αυξάνονται και η ποσότητα που απορροφάται από τη διατροφή δεν επαρκεί άμεσα.

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για:

• την ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• την πήξη του αίματος,
• τη λειτουργία πολλών κυτταρικών μηχανισμών,
• την ανάπτυξη του σκελετού των εμβρύων,
• και την παραγωγή γάλακτος.

Πόσο ασβέστιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική τιμή που να καλύπτει όλα τα πρόβατα.

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με:

• το σωματικό βάρος,
• την ηλικία,
• τον ρυθμό ανάπτυξης,
• το στάδιο εγκυμοσύνης,
• τον αριθμό των εμβρύων,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κατηγορία	Τι πρέπει να γνωρίζουμε
Συντήρηση	Οι ανάγκες είναι σχετικά χαμηλότερες.
Αναπτυσσόμενα αρνιά	Το Ca είναι κρίσιμο για τη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού.
Τελευταία εγκυμοσύνη	Οι ανάγκες αυξάνονται λόγω της έντονης ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων.
Γαλακτοπαραγωγή	Σημαντική ποσότητα Ca αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των διαφορετικών κατηγοριών προβάτων μπορεί να κυμαίνονται περίπου από 0,20% έως 0,82% Ca στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το εύρος 0,20–0,82% δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο πρέπει να παίρνει «κάπου μέσα σε αυτό το ποσοστό». Οι πραγματικές απαιτήσεις καθορίζονται από την κατηγορία και το παραγωγικό στάδιο του ζώου.

Ποιες ζωοτροφές είναι πλούσιες σε ασβέστιο;

Η περιεκτικότητα μιας ζωοτροφής σε ασβέστιο μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος του φυτού, το έδαφος, το στάδιο συγκομιδής και την παρτίδα.

Γενικά, καλές πηγές ασβεστίου αποτελούν οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική.

Αντίθετα, οι καρποί των δημητριακών είναι συνήθως σχετικά φτωχοί σε ασβέστιο και πλουσιότεροι σε φώσφορο.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή δημητριακών χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ισορροπία Ca και P.

Όταν απαιτείται συμπλήρωση ασβεστίου, μπορούν να χρησιμοποιούνται κατάλληλες ορυκτές πηγές, όπως ανθρακικό ασβέστιο, ενώ το φωσφορικό διασβέστιο παρέχει τόσο ασβέστιο όσο και φώσφορο.

Η επιλογή και η ποσότητα όμως πρέπει να βασίζονται στο συνολικό σιτηρέσιο και όχι στην αυθαίρετη προσθήκη ενός συμπληρώματος.

Ασβέστιο και φώσφορος: γιατί έχει σημασία η σχέση Ca:P;

Το ασβέστιο και ο φώσφορος λειτουργούν στενά μαζί, ιδιαίτερα στον σχηματισμό και τη διατήρηση του σκελετού.

Για αυτό δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τη συγκέντρωση του καθενός. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τη σχέση ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P) στο συνολικό σιτηρέσιο.

Πρακτικός κανόνας:

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος μια σχέση Ca:P περίπου 1,5:1 έως 2:1.

Η κατάλληλη σχέση όμως εξαρτάται από την κατηγορία των ζώων και το συνολικό σιτηρέσιο.

Η σχέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε κριάρια, αρσενικά αρνιά και ευνουχισμένα αρσενικά που καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

Τα δημητριακά περιέχουν συνήθως περισσότερο φώσφορο σε σχέση με το ασβέστιο. Όταν το Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου γίνει πολύ χαμηλό, αυξάνεται ο κίνδυνος σχηματισμού ορισμένων τύπων ουρόλιθων.

Η πρόληψη της ουρολιθίασης δεν εξαρτάται μόνο από το Ca:P. Σημαντικά είναι επίσης η συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου, η επαρκής πρόσληψη νερού και η σωστή διαχείριση της διατροφής.

Ποιος είναι ο ρόλος της βιταμίνης D;

Η βιταμίνη D έχει στενή σχέση με τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου.

Συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση και χρησιμοποίηση των δύο στοιχείων και επομένως στη διατήρηση της ομοιόστασης του ασβεστίου και στην ανάπτυξη του σκελετού.

Για αυτό μια ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ακόμη και όταν το σιτηρέσιο περιέχει φαινομενικά αρκετό Ca και P.

Έλλειψη ασβεστίου και προβλήματα στα οστά

Μακροχρόνια ανεπαρκής παροχή ή σοβαρή ανισορροπία ασβεστίου, φωσφόρου και βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη μεταλλοποίηση του σκελετού.

Στα αναπτυσσόμενα ζώα μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα όπως ραχίτιδα, ενώ στα ενήλικα μπορεί να διαταραχθεί η φυσιολογική κατάσταση των οστών.

Δεν πρέπει όμως κάθε χωλότητα ή πρόβλημα ανάπτυξης να αποδίδεται αυτόματα σε έλλειψη ασβεστίου. Απαιτείται αξιολόγηση του συνολικού σιτηρεσίου και, όπου χρειάζεται, κτηνιατρική διερεύνηση.

Υπασβεστιαιμία στην προβατίνα

Ένα διαφορετικό και πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι η υπασβεστιαιμία, δηλαδή η παθολογική πτώση της συγκέντρωσης ασβεστίου στο αίμα.

Στις προβατίνες εμφανίζεται συχνότερα κατά την τελευταία περίοδο της εγκυμοσύνης, όταν οι ανάγκες για τον σχηματισμό του σκελετού των εμβρύων αυξάνονται σημαντικά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί γύρω από τον τοκετό ή κατά τη γαλακτοπαραγωγή. Η διατροφική διαχείριση αυτής της κρίσιμης φάσης αναλύεται στη διατροφή κατά την όψιμη κύηση.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος ιδιαίτερα όταν:

• η προβατίνα κυοφορεί περισσότερα από ένα έμβρυα,
• οι ανάγκες αυξηθούν απότομα,
• μειωθεί η πρόσληψη τροφής,
• το σιτηρέσιο δεν παρέχει επαρκές διαθέσιμο ασβέστιο,
• ή ο οργανισμός δεν προλάβει να κινητοποιήσει αρκετό Ca από τα αποθέματα των οστών.

Σημαντική διευκρίνιση:

Η υπασβεστιαιμία σημαίνει χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Δεν είναι το ίδιο με την υπογλυκαιμία, που σημαίνει χαμηλή γλυκόζη στο αίμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπασβεστιαιμίας;

Τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα και περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη βαρύτητα:

• μειωμένη όρεξη,
• αδυναμία,
• μυϊκό τρόμο ή τρέμουλο,
• αστάθεια ή δυσκολία στο περπάτημα,
• κατάκλιση και αδυναμία του ζώου να σηκωθεί,
• καταστολή,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα και θάνατο.

Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες μεταβολικές παθήσεις της τελευταίας εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα με την τοξιναιμία της εγκυμοσύνης. Οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν.

Επείγον:

Προβατίνα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη ή γύρω από τον τοκετό που εμφανίζει έντονη αδυναμία, νευρομυϊκά συμπτώματα ή δεν μπορεί να σηκωθεί χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί αυτόματα ότι «της λείπει ασβέστιο», επειδή υπάρχουν και άλλες σοβαρές παθήσεις με παρόμοια εικόνα.

Θεραπεύεται η υπασβεστιαιμία;

Όταν η διάγνωση είναι υπασβεστιαιμία, η ανταπόκριση στη σωστή και έγκαιρη θεραπεία μπορεί να είναι γρήγορη.

Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση κατάλληλων σκευασμάτων ασβεστίου και στην αντιμετώπιση των διατροφικών ή άλλων παραγόντων που προκάλεσαν το πρόβλημα.

Η χορήγηση ασβεστίου, ιδιαίτερα όταν γίνεται ενδοφλέβια, δεν είναι διαδικασία για αυθαίρετη εφαρμογή. Απαιτεί σωστή διάγνωση και κτηνιατρική καθοδήγηση, επειδή λανθασμένη ή υπερβολικά γρήγορη χορήγηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές καρδιακές διαταραχές.

Πρόληψη: τι μπορεί να κάνει ο παραγωγός;

Η πρόληψη δεν σημαίνει απλώς «δίνω περισσότερο ασβέστιο».

Χρειάζεται:

• σωστό σιτηρέσιο κατά την εγκυμοσύνη,
• ιδιαίτερη προσοχή στις τελευταίες εβδομάδες πριν από τον τοκετό,
• κάλυψη των αναγκών σε ενέργεια και πρωτεΐνη ώστε να διατηρείται η πρόσληψη τροφής,
• επαρκές Ca και P,
• σωστή σχέση Ca:P,
• επαρκής βιταμίνη D,
• αποφυγή απότομων αλλαγών της διατροφής,
• και, όπου είναι δυνατόν, ανάλυση των βασικών ζωοτροφών.

Ιδιαίτερα οι προβατίνες που κυοφορούν δίδυμα ή τρίδυμα χρειάζονται αυξημένη προσοχή, επειδή κατά την τελευταία εγκυμοσύνη η ανάπτυξη των εμβρύων αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για ασβέστιο.

Πρέπει να δίνουμε μαρμαρόσκονη ή ανθρακικό ασβέστιο;

Το ανθρακικό ασβέστιο αποτελεί κοινή πηγή συμπληρωματικού Ca στα σιτηρέσια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να προστίθεται μηχανικά σε κάθε σιτηρέσιο.

Πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι Ca παρέχουν ήδη οι χονδροειδείς ζωοτροφές,
• πόσο P παρέχουν τα δημητριακά και οι υπόλοιπες τροφές,
• ποια είναι η σχέση Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου,
• και ποιες είναι οι ανάγκες της συγκεκριμένης κατηγορίας ζώων.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικά πολύ ασβέστιο;

Ναι. Το γεγονός ότι το ασβέστιο είναι απαραίτητο δεν σημαίνει ότι η υπερβολική χορήγηση είναι ωφέλιμη.

Πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία και την αξιοποίηση άλλων ανόργανων στοιχείων και να διαταράξουν τη συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου.

Επιπλέον, σε ορισμένες κατηγορίες ζώων δεν εξετάζουμε μόνο τη συνολική ποσότητα Ca αλλά και τον τύπο των ουρόλιθων που μπορεί να σχηματιστούν. Επομένως, ούτε η αυθαίρετη αύξηση της σχέσης Ca:P αποτελεί ασφαλή γενικό κανόνα.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε προβατίνα που πέφτει πριν τον τοκετό έχει υπασβεστιαιμία.
• Να συγχέουμε την υπασβεστιαιμία με την υπογλυκαιμία ή την τοξιναιμία εγκυμοσύνης.
• Να εξετάζουμε μόνο το Ca και να αγνοούμε τον φώσφορο.
• Να χρησιμοποιούμε μία σταθερή σχέση Ca:P για όλα τα ζώα και όλα τα σιτηρέσια.
• Να προσθέτουμε ασβέστιο χωρίς να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές.
• Να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο Ca δίνουμε τόσο καλύτερα.
• Να χρησιμοποιούμε τις θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς να εξετάζουμε την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν αρκετό ασβέστιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική, είναι γενικά πλουσιότερες σε Ca από τους καρπούς δημητριακών. Η πραγματική συγκέντρωση όμως μπορεί να διαφέρει σημαντικά και η ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας είναι πολύ πιο αξιόπιστη από μία τυπική τιμή πίνακα.

Πότε είναι μεγαλύτερες οι ανάγκες μιας προβατίνας σε ασβέστιο;

Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την τελευταία εγκυμοσύνη, λόγω της ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων, και κατά τη γαλακτοπαραγωγή, επειδή σημαντική ποσότητα ασβεστίου αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Η υπασβεστιαιμία προκαλείται πάντα επειδή η τροφή έχει λίγο ασβέστιο;

Όχι. Μπορεί να εμφανιστεί όταν η ζήτηση για ασβέστιο αυξάνεται ταχύτερα από όσο μπορεί να καλυφθεί μέσω της απορρόφησης από το έντερο και της κινητοποίησης από τα οστά. Για αυτό το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν η αιτία δεν είναι απλώς «χαμηλό Ca στην τροφή».

Ποια πρέπει να είναι η σχέση ασβεστίου προς φώσφορο;

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος σχέση περίπου 1,5:1 έως 2:1. Δεν αποτελεί όμως έναν απόλυτο αριθμό για όλες τις περιπτώσεις. Η κατηγορία των ζώων και η σύνθεση ολόκληρου του σιτηρεσίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Μπορώ να αντιμετωπίσω μόνος μου μια προβατίνα με υποψία υπασβεστιαιμίας;

Η υπασβεστιαιμία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και έχει συμπτώματα που μοιάζουν με άλλες σοβαρές μεταβολικές παθήσεις. Για αυτό χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία.

Συμπέρασμα

Το ασβέστιο είναι πολύ περισσότερο από ένα «μέταλλο για τα οστά».

Η σωστή διατροφή πρέπει να εξασφαλίζει:

• επαρκή ποσότητα ασβεστίου,
• σωστή ισορροπία με τον φώσφορο,
• επαρκή βιταμίνη D,
• καλή πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και προσαρμογή του σιτηρεσίου στις αυξημένες ανάγκες εγκυμοσύνης και γαλακτοπαραγωγής.

Κρατήστε αυτό:

Δεν διορθώνουμε ένα σιτηρέσιο απλώς προσθέτοντας περισσότερο ασβέστιο.

Εξετάζουμε Ca, P, σχέση Ca:P, βιταμίνη D, πραγματική πρόσληψη και παραγωγικό στάδιο ως ένα ενιαίο σύστημα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου ή θεραπευτική οδηγία.