Το κτηνοτροφικό κουκί (Vicia faba) είναι ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά ψυχανθή για παραγωγή πρωτεϊνούχου καρπού και μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη ζωοτροφή για τα πρόβατα. Ο καρπός του συνδυάζει υψηλή πρωτεΐνη και άμυλο, ενώ ολόκληρο το φυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως χορτονομή ή ενσίρωμα.
Για τον Έλληνα προβατοτρόφο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μπορεί να ενταχθεί σε αμειψισπορές με σιτηρά και, όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, να μειώσει μέρος της εξάρτησης από αγοραζόμενες πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες. Δεν είναι όμως «σόγια του χωραφιού» και δεν πρέπει να αντικαθιστά άλλες ζωοτροφές κιλό προς κιλό χωρίς σωστή διαμόρφωση του σιτηρεσίου.
Ο καρπός του κτηνοτροφικού κουκιού περιέχει συνήθως περίπου 25–33% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας και περίπου 40–48% άμυλο. Είναι επομένως ταυτόχρονα πηγή πρωτεΐνης και ενέργειας. Στα πρόβατα μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά, αρκεί η ποσότητα να προσαρμόζεται στο συνολικό σιτηρέσιο.
Τι είναι το κτηνοτροφικό κουκί
Το Vicia faba είναι ετήσιο ψυχανθές. Στην πράξη υπάρχουν τύποι με μεγάλους σπόρους που χρησιμοποιούνται περισσότερο για ανθρώπινη κατανάλωση και μικρόσπερμοι τύποι, γνωστοί διεθνώς ως field bean ή horse bean, που χρησιμοποιούνται κυρίως για ζωοτροφή.
Το φυτό μπορεί να αξιοποιηθεί με περισσότερους από έναν τρόπους:
- για παραγωγή ώριμου καρπού,
- ως χλωρή χορτονομή,
- για ενσίρωση,
- ως μέρος μίγματος με άλλα φυτά,
- και ως ψυχανθές μέσα σε αμειψισπορά με σιτηρά.
Γιατί ενδιαφέρει τον προβατοτρόφο
Η μεγαλύτερη αξία του είναι ο καρπός. Σύμφωνα με το Feedipedia, οι σπόροι του κουκιού έχουν συνήθως 25–33% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας και 40–48% άμυλο. Έτσι προσφέρουν ταυτόχρονα πρωτεΐνη και ενέργεια.
Σε σύγκριση με το κτηνοτροφικό μπιζέλι, το κουκί τείνει να έχει περισσότερη πρωτεΐνη αλλά κάπως λιγότερο άμυλο. Σε σύγκριση με το σογιάλευρο, έχει χαμηλότερη συγκέντρωση πρωτεΐνης αλλά πολύ περισσότερο άμυλο.
Αυτό σημαίνει ότι η αντικατάσταση σογιάλευρου με κουκί απαιτεί νέα ισορροπία στο σιτηρέσιο και όχι απλή αντικατάσταση βάρους προς βάρος.
Καρπός κουκιού στη διατροφή των προβάτων
Ο καρπός είναι ιδιαίτερα εύγευστος στα αρνιά και έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε σιτηρέσια ανάπτυξης και πάχυνσης.
Μελέτες σε πρόβατα που συνοψίζονται στο Feedipedia αναφέρουν ότι η ένταξη κουκιού σε ισοενεργειακά και ισοπρωτεϊνικά σιτηρέσια μπορεί να αντικαταστήσει μέρος άλλων πρωτεϊνούχων ζωοτροφών χωρίς να μειώνεται η πρόσληψη ή η ανάπτυξη των ζώων. Σε συγκεκριμένες δοκιμές χρησιμοποιήθηκαν μάλιστα πολύ υψηλές συμμετοχές, χωρίς αρνητική επίδραση στην ποιότητα του κρέατος.
Τα υψηλά ποσοστά που χρησιμοποιούνται σε ελεγχόμενες ερευνητικές δοκιμές δεν αποτελούν αυτόματα πρακτική σύσταση για κάθε ελληνικό κοπάδι. Η ποσότητα πρέπει να καθορίζεται από τη σύσταση του καρπού και το συνολικό σιτηρέσιο.
Κουκί ή σογιάλευρο;
| Χαρακτηριστικό | Κτηνοτροφικό κουκί | Σογιάλευρο |
|---|---|---|
| Πρωτεΐνη | Υψηλή | Πολύ υψηλή |
| Άμυλο | Υψηλό | Χαμηλό |
| Δυνατότητα ιδιοπαραγωγής | Ναι, όπου ταιριάζει η καλλιέργεια | Συνήθως αγοράζεται |
| Αντικατάσταση 1:1 | Όχι — απαιτείται επανασχεδιασμός του σιτηρεσίου | |
Πρέπει ο καρπός να είναι ολόκληρος ή σπασμένος;
Τα κουκιά μπορούν να χορηγηθούν ολόκληρα ή επεξεργασμένα, ανάλογα με το μέγεθος του σπόρου και το είδος του ζώου. Το σπάσιμο ή η άλεση αυξάνει την επιφάνεια που είναι διαθέσιμη στη μεγάλη κοιλία, αλλά η πολύ λεπτή άλεση δεν είναι επιθυμητή.
Σε γαλλικές δοκιμές με αρνιά έχουν χρησιμοποιηθεί τόσο ολόκληρα όσο και σπασμένα κουκιά μαζί με κριθάρι.
Όπως και με τα δημητριακά, στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί λεπτή σκόνη αλλά ένα προϊόν που καταναλώνεται ομοιόμορφα και ενσωματώνεται σωστά στο μίγμα.
Αντιδιατροφικοί παράγοντες
Οι σπόροι του κουκιού περιέχουν ουσίες όπως ταννίνες, vicine, convicine, αναστολείς πρωτεασών, λεκτίνες και φυτικό οξύ.
Στα μηρυκαστικά το πρόβλημα είναι μικρότερο σε σχέση με τα χοιρινά και τα πουλερικά, επειδή η μικροχλωρίδα της μεγάλης κοιλίας αποδομεί σημαντικό μέρος αυτών των ουσιών. Παρ' όλα αυτά, η ποικιλία έχει σημασία.
Για ζωοτροφή προτιμώνται ποικιλίες με χαμηλότερες συγκεντρώσεις ταννινών, vicine/convicine και αναστολέων τρυψίνης.
Η πρωτεΐνη του κουκιού στη μεγάλη κοιλία
Η πρωτεΐνη του ωμού κουκιού είναι σε μεγάλο βαθμό αποδομήσιμη στη μεγάλη κοιλία. Αυτό σημαίνει ότι αποτελεί καλή πηγή αζώτου για τους μικροοργανισμούς της μεγάλης κοιλίας, αλλά σε ζώα υψηλής παραγωγής μπορεί να χρειάζεται σωστός συνδυασμός με άλλες πηγές πρωτεΐνης και ενέργειας.
Κουκί ως χορτονομή
Δεν αξιοποιείται μόνο ο καρπός. Ολόκληρο το φυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως χλωρή ζωοτροφή ή να συντηρηθεί.
Η φρέσκια χορτονομή κουκιού έχει σχετικά καλή ποιότητα και μπορεί να περιέχει περίπου 14% έως πάνω από 20% πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας. Η υψηλότερη πρωτεΐνη παρατηρείται περίπου στο στάδιο της πλήρους άνθησης και μειώνεται όσο το φυτό ωριμάζει.
Αυτό σημαίνει ότι, όπως και στον βίκο ή το μπιζέλι, η ημερομηνία συγκομιδής επηρεάζει αποφασιστικά την ποιότητα.
Κουκί για ενσίρωση
Το ολόκληρο φυτό μπορεί να δώσει καλής ποιότητας ενσίρωμα όταν συγκομίζεται και συντηρείται σωστά. Υπάρχουν ειδικές μελέτες σε πρόβατα που έχουν αξιολογήσει ολόκληρο το φυτό τόσο χλωρό όσο και ενσιρωμένο.
Όπως συμβαίνει γενικά με τα ψυχανθή, η επιτυχία της ενσίρωσης εξαρτάται πολύ από:
- την κατάλληλη ξηρά ουσία,
- το στάδιο κοπής,
- τη σωστή συμπίεση,
- τον αποκλεισμό του αέρα,
- και τη διαχείριση μετά το άνοιγμα του σιρού.
Για τη συνολική διαδικασία δείτε: Ενσίρωμα για πρόβατα: ποια φυτά χρησιμοποιούνται και πώς γίνεται.
Το άχυρο του κουκιού έχει αξία;
Μετά τη συγκομιδή του καρπού παραμένει το άχυρο. Μπορεί να αξιοποιηθεί από μηρυκαστικά, αλλά δεν έχει την ίδια θρεπτική αξία με το πράσινο φυτό ή τον καρπό.
Στοιχεία του Feedipedia δείχνουν ότι το άχυρο του κουκιού έχει κατά μέσο όρο περίπου 7% πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας και πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες.
Άρα πρέπει να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως χαμηλής έως μέτριας ποιότητας χονδροειδής ζωοτροφή και όχι ως κύρια πρωτεϊνούχα πηγή.
Καλλιέργεια και αμειψισπορά
Το κτηνοτροφικό κουκί είναι ψυχανθές και μπορεί να δεσμεύει σημαντικές ποσότητες ατμοσφαιρικού αζώτου. Για αυτό έχει μεγάλη αξία σε αμειψισπορές με σιτηρά.
Μπορεί να βελτιώσει το σύστημα όχι μόνο μέσω του αζώτου αλλά και διακόπτοντας ορισμένους κύκλους ασθενειών που συνδέονται με τη συνεχή καλλιέργεια σιτηρών.
Προτιμά εδάφη με καλή υδατική κατάσταση αλλά πρέπει να αποφεύγονται πολύ κακώς στραγγιζόμενα και ιδιαίτερα όξινα εδάφη, επειδή αυξάνονται προβλήματα στο ριζικό σύστημα.
Πότε έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον
- όταν η εκμετάλλευση θέλει να παράγει περισσότερο δικό της πρωτεϊνούχο καρπό,
- όταν υπάρχει κατάλληλο χωράφι για χειμερινό ψυχανθές,
- όταν χρειάζεται αμειψισπορά με σιτηρά,
- όταν υπάρχει δυνατότητα αποθήκευσης και σωστής επεξεργασίας του καρπού,
- και όταν μπορεί να γίνει πραγματική ανάλυση της παραγόμενης ζωοτροφής.
Τι πρέπει να ελέγξει ο παραγωγός
- ποια ποικιλία καλλιεργείται,
- αν προορίζεται για καρπό ή χορτονομή,
- την υγρασία του καρπού κατά την αποθήκευση,
- την πραγματική πρωτεΐνη και το άμυλο,
- αν απαιτείται σπάσιμο ή άλλη επεξεργασία,
- και πόσο κουκί μπορεί να ενταχθεί χωρίς να χαλάσει η ισορροπία του σιτηρεσίου.
Όταν ο καρπός πρόκειται να χρησιμοποιείται συστηματικά, είναι σημαντικό να προηγείται ανάλυση ζωοτροφής.
Πού εντάσσεται στο δίκτυο ζωοτροφών
Το κτηνοτροφικό κουκί είναι ένα από τα βασικά ψυχανθή του οδηγού: Κτηνοτροφικά φυτά για πρόβατα.
Συνδέεται επίσης με:
- Ενσίρωμα για πρόβατα,
- Ανάλυση ζωοτροφών,
- και το κεντρικό hub Τι τρώνε τα πρόβατα.
Συμπέρασμα
Το κτηνοτροφικό κουκί είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εγχώριες πηγές φυτικής πρωτεΐνης για τα μηρυκαστικά. Ο καρπός του προσφέρει υψηλή πρωτεΐνη μαζί με άμυλο, ενώ το ίδιο φυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως χορτονομή ή ενσίρωμα.
Η πραγματική του αξία δεν είναι ότι «αντικαθιστά τη σόγια», αλλά ότι μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη εργαλείο για πιο αυτάρκη και καλύτερα ισορροπημένη παραγωγή ζωοτροφών.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου