Η σούλα (Hedysarum coronarium) είναι ένα μεσογειακό κτηνοτροφικό ψυχανθές με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα πρόβατα, επειδή συνδυάζει καλή πρωτεΐνη, υψηλή γευστικότητα, αντοχή σε ξηρότερες συνθήκες και δυνατότητα χρήσης για βόσκηση, σανό ή ενσίρωση. Είναι διετές ή βραχύβιο πολυετές φυτό και χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε περιοχές της Μεσογείου, ιδιαίτερα στην Ιταλία και τη Σικελία.
Για την ελληνική προβατοτροφία η σούλα αξίζει να εξεταστεί κυρίως ως επιλογή για μεσογειακά, ξηρικά ή χαμηλών εισροών συστήματα. Δεν είναι όμως καλλιέργεια που ταιριάζει παντού και η εγκατάστασή της εξαρτάται από το έδαφος, τις βροχοπτώσεις, τη διαθεσιμότητα κατάλληλου σπόρου και την παρουσία του σωστού ριζοβίου.
Η σούλα είναι ποιοτική χορτονομή για μηρυκαστικά και έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε γαλακτοπαραγωγές προβατίνες και αρνιά. Η θρεπτική της αξία είναι υψηλότερη πριν και γύρω από την άνθηση και μειώνεται όσο ωριμάζουν και ξυλοποιούνται οι βλαστοί.
Τι είναι η σούλα;
Η σούλα ανήκει στα ψυχανθή και έχει βαθύ πασσαλώδες ριζικό σύστημα. Μπορεί να φτάσει σε μεγάλο ύψος, να παράγει άφθονη χορτομάζα και να αξιοποιήσει καλά μεσογειακές συνθήκες όπου η άνοιξη είναι παραγωγική αλλά το καλοκαίρι ξηρό.
Στη Μεσόγειο χρησιμοποιείται κυρίως:
- για άμεση βόσκηση,
- για κοπή και χλωρή νομή,
- για σανό,
- για ενσίρωση,
- και ως ψυχανθές σε αμειψισπορές με σιτηρά.
Γιατί ενδιαφέρει τα πρόβατα;
Η σούλα είναι πολύ εύγευστη και έχει καλή θρεπτική αξία. Μεσογειακά δεδομένα δείχνουν ότι ολόκληρο το φυτό γύρω στο 50% της άνθησης μπορεί να έχει περίπου 19,5–21,6% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας, ανάλογα με τις συνθήκες και το στάδιο ανάπτυξης.
Το Feedipedia τη χαρακτηρίζει υψηλής ποιότητας χορτονομή για μηρυκαστικά και αναφέρει ότι έχουν πραγματοποιηθεί πολλές δοκιμές σε πρόβατα για παραγωγή γάλακτος, κρέατος και μαλλιού.
Σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι μπορεί να δώσει ποιοτική βοσκή την άνοιξη και να ενταχθεί σε συστήματα χαμηλών εισροών.
Η αξία της για γαλακτοπαραγωγές προβατίνες
Η σούλα έχει μελετηθεί ιδιαίτερα στη Σαρδηνία, όπου τα γαλακτοπαραγωγά πρόβατα αποτελούν σημαντικό μέρος της κτηνοτροφίας.
Έρευνες σε προβατίνες που έβοσκαν σούλα έδειξαν ότι η καλλιέργεια μπορεί να υποστηρίξει καλή παραγωγική απόδοση. Η επίδραση όμως εξαρτάται από το στάδιο ανάπτυξης του φυτού και από τη συγκέντρωση συμπυκνωμένων ταννινών.
Οι ταννίνες δεν είναι απλώς «καλές» ή «κακές». Σε μέτριες συγκεντρώσεις μπορούν να έχουν θετικές επιδράσεις, αλλά σε υψηλότερες συγκεντρώσεις ή σε προχωρημένο στάδιο άνθησης μπορούν να μειώσουν την πεπτικότητα της ξηράς ουσίας και της πρωτεΐνης.
Τι είναι οι συμπυκνωμένες ταννίνες;
Η σούλα περιέχει φυσικά συμπυκνωμένες ταννίνες. Αυτές δεσμεύονται με πρωτεΐνες και αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο η πρωτεΐνη αποδομείται στη μεγάλη κοιλία.
Σε μέτρια επίπεδα μπορούν:
- να μειώσουν την υπερβολική αποδόμηση πρωτεΐνης στη μεγάλη κοιλία,
- να αυξήσουν την ποσότητα πρωτεΐνης που φτάνει στο λεπτό έντερο,
- και να επηρεάσουν θετικά ορισμένα χαρακτηριστικά της παραγωγής.
Σε υπερβολικές συγκεντρώσεις όμως μπορούν να μειώσουν την πεπτικότητα και την πρόσληψη.
Οι ταννίνες της σούλας δεν σημαίνουν ότι η ζωοτροφή είναι επικίνδυνη. Σημαίνουν ότι η αξία της εξαρτάται από το στάδιο βλάστησης, τη συνολική διατροφή και την ποσότητα που καταναλώνεται.
Σούλα και εντερικά παράσιτα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της σούλας είναι ότι οι συμπυκνωμένες ταννίνες έχουν μελετηθεί για πιθανή επίδραση στα γαστρεντερικά παράσιτα των μηρυκαστικών.
Υπάρχουν πειραματικά δεδομένα που δείχνουν μείωση ορισμένων παρασιτικών δεικτών σε ζώα που κατανάλωναν ταννινούχες χορτονομές όπως η σούλα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η σούλα αντικαθιστά την αποπαρασίτωση ή την κτηνιατρική παρακολούθηση.
Πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανό συμπληρωματικό εργαλείο μέσα σε ολοκληρωμένη διαχείριση παρασίτων και όχι ως θεραπεία.
Πότε είναι καλύτερη για βόσκηση;
Η ποιότητα είναι υψηλότερη πριν και γύρω από την άνθηση. Καθώς προχωρά η ωρίμανση:
- οι βλαστοί γίνονται πιο ινώδεις,
- μειώνεται η πεπτικότητα,
- και σταδιακά μειώνεται η γευστικότητα.
Το Feedipedia αναφέρει ότι η πεπτικότητα της οργανικής ουσίας μπορεί να φτάνει περίπου το 75% σε νεαρό υλικό, ενώ μειώνεται σημαντικά όσο προχωρά η άνθηση και η ωρίμανση.
Για αυτό η διαχείριση της βόσκησης πρέπει να στοχεύει στη χρήση της καλλιέργειας πριν υπερωριμάσει.
Σούλα για σανό
Η σούλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή σανού. Όπως και στη μηδική, στόχος είναι να διατηρηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα φύλλα, επειδή εκεί βρίσκεται σημαντικό μέρος της πρωτεΐνης.
Έχει ένα πλεονέκτημα σε σχέση με τη μηδική: σύμφωνα με το Feedipedia, μπορεί να διατηρεί καλύτερα τα φύλλα της κατά την ξήρανση. Παρ' όλα αυτά χρειάζεται προσεκτικός χειρισμός για να περιορίζονται οι απώλειες.
Η κοπή δεν πρέπει να γίνεται υπερβολικά χαμηλά, ώστε το κομμένο υλικό να στηρίζεται πάνω στα στελέχη και να στεγνώνει καλύτερα χωρίς άμεση επαφή με το έδαφος.
Σούλα για ενσίρωση
Η σούλα μπορεί επίσης να ενσιρωθεί. Όπως συμβαίνει με πολλά ψυχανθή, απαιτεί σωστή ξηρά ουσία και πολύ καλή συμπίεση ώστε να επιτευχθεί ασφαλής ζύμωση.
Η ποιότητα του ενσιρώματος εξαρτάται από:
- το στάδιο κοπής,
- την ξηρά ουσία,
- την ταχύτητα γεμίσματος του σιρού,
- την καλή συμπίεση,
- και την πλήρη απομόνωση από τον αέρα.
Δείτε επίσης: Ενσίρωμα για πρόβατα: ποια φυτά χρησιμοποιούνται και πώς γίνεται.
Πόσο αποδίδει;
Οι αποδόσεις εξαρτώνται πολύ από το κλίμα, το έδαφος, την ηλικία της φυτείας και τη διαχείριση.
Το Feedipedia αναφέρει ότι σε ξηρικές συνθήκες της νότιας Ιταλίας και της Σαρδηνίας λειμώνες σούλας που βόσκονταν από γαλακτοπαραγωγά πρόβατα έφτασαν περίπου 6–7 τόνους ξηρής ουσίας ανά εκτάριο. Σε άλλες ιταλικές δοκιμές αναφέρθηκαν περίπου 6,6 t DM/ha σε ξηρική και 9,6 t DM/ha σε αρδευόμενη καλλιέργεια.
Αυτά είναι ενδεικτικά μεσογειακά δεδομένα και όχι εγγυημένες αποδόσεις για την Ελλάδα.
Αντοχή στην ξηρασία
Η σούλα έχει βαθύ ριζικό σύστημα και θεωρείται αρκετά ανθεκτική στην ξηρασία. Έχει καλλιεργηθεί σε μεσογειακές περιοχές με βροχοπτώσεις πάνω από περίπου 300 mm ετησίως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδίδει χωρίς νερό. Η παραγωγή εξαρτάται έντονα από την κατανομή των βροχών και την υγρασία του εδάφους κατά την εγκατάσταση και την κύρια περίοδο ανάπτυξης.
Έδαφος και εγκατάσταση
Η σούλα προτιμά μεσογειακά εδάφη με καλή στράγγιση. Ένα κρίσιμο σημείο είναι ότι χρειάζεται συμβίωση με συγκεκριμένο ριζόβιο (Rhizobium sullae) για καλή αζωτοδέσμευση.
Σε περιοχές όπου το κατάλληλο ριζόβιο δεν υπάρχει φυσικά στο έδαφος, μπορεί να απαιτείται εμβολιασμός του σπόρου. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η εγκατάσταση της σούλας εκτός παραδοσιακών περιοχών καλλιέργειας δεν είναι πάντα εύκολη.
Σούλα ή μηδική;
Και οι δύο είναι πρωτεϊνούχα ψυχανθή, αλλά έχουν διαφορετική συμπεριφορά.
| Χαρακτηριστικό | Σούλα | Μηδική |
|---|---|---|
| Κύρια χρήση | Βόσκηση, σανός, ενσίρωμα | Σανός, χλωρή νομή, βόσκηση |
| Πρωτεΐνη | Υψηλή | Υψηλή |
| Συμπυκνωμένες ταννίνες | Ναι, μέτρια επίπεδα | Πολύ χαμηλότερα |
| Μεσογειακή ξηρασία | Καλή προσαρμογή | Εξαρτάται από ποικιλία και νερό |
| Διάρκεια | Διετής / βραχύβια πολυετής | Πολυετής |
Δεν υπάρχει λόγος να θεωρούνται ανταγωνιστικές επιλογές. Σε διαφορετικά χωράφια ή συστήματα μπορούν να έχουν διαφορετικό ρόλο.
Έχει νόημα για την Ελλάδα;
Ναι, αλλά όχι ως γενική λύση για όλη τη χώρα.
Η σούλα έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε περιοχές με:
- μεσογειακό κλίμα,
- ήπιους χειμώνες,
- ξηρή άνοιξη και καλοκαίρι,
- κτηνοτροφικά συστήματα που βασίζονται στη βόσκηση,
- και ανάγκη για ψυχανθές χαμηλών εισροών.
Πριν εγκατασταθεί σε μεγάλη έκταση, είναι προτιμότερο να εξετάζεται τοπικά η καταλληλότητα εδάφους, η διαθεσιμότητα πιστοποιημένου σπόρου και το κατάλληλο ριζόβιο.
Τι πρέπει να προσέξει ο παραγωγός
- να γνωρίζει την προέλευση και την ποικιλία του σπόρου,
- να ελέγξει αν απαιτείται εμβολιασμός με κατάλληλο ριζόβιο,
- να μην αφήνει την καλλιέργεια να υπερωριμάζει πριν τη βόσκηση ή την κοπή,
- να προσαρμόζει σταδιακά τα ζώα σε νέα βοσκή,
- να μην θεωρεί τις ταννίνες φαρμακευτικό υποκατάστατο,
- και να αξιολογεί τη ζωοτροφή μέσα στο συνολικό σιτηρέσιο.
Πού εντάσσεται στο δίκτυο ζωοτροφών
Η σούλα είναι ένα από τα μεσογειακά ψυχανθή του οδηγού: Κτηνοτροφικά φυτά για πρόβατα.
Συνδέεται επίσης άμεσα με:
- Λειμώνες και βοσκότοποι,
- Ενσίρωμα για πρόβατα,
- Ανάλυση ζωοτροφών,
- και το κεντρικό hub Τι τρώνε τα πρόβατα.
Συμπέρασμα
Η σούλα είναι ένα πολύ ενδιαφέρον μεσογειακό ψυχανθές για τα πρόβατα. Συνδυάζει καλή παραγωγή χορτομάζας, υψηλή πρωτεΐνη, καλή γευστικότητα και αντοχή σε ξηρότερες συνθήκες, ενώ οι φυσικές της ταννίνες προσθέτουν ένα ιδιαίτερο διατροφικό χαρακτηριστικό.
Δεν είναι όμως «μαγικό φυτό» ούτε έτοιμη λύση για κάθε ελληνικό χωράφι. Η αξία της εξαρτάται από την περιοχή, το έδαφος, το ριζόβιο, το στάδιο βόσκησης ή κοπής και τον τρόπο με τον οποίο εντάσσεται στη συνολική διατροφή του κοπαδιού.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου