Το κτηνοτροφικό μπιζέλι (Pisum sativum) είναι ένα ετήσιο ψυχανθές που μπορεί να δώσει τόσο χορτονομή όσο και καρπό με σημαντική περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη. Για μια προβατοτροφική εκμετάλλευση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μίγματα με σιτηρά, για σανό ή ενσίρωση, αλλά και ως καρπός μέσα σε σωστά ισορροπημένο σιτηρέσιο.
Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται σαν μία ζωοτροφή με σταθερή αξία. Άλλο είναι ολόκληρο το φυτό που κόβεται για σανό ή ενσίρωση και άλλο ο ώριμος καρπός. Η θρεπτική αξία αλλάζει σημαντικά ανάλογα με την ποικιλία, το στάδιο συγκομιδής, την περιεκτικότητα σε σπόρο και τον τρόπο συντήρησης.
Το κτηνοτροφικό μπιζέλι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως χορτονομή, σανός, ενσίρωμα ή καρπός. Ο καρπός προσφέρει ταυτόχρονα πρωτεΐνη και άμυλο, ενώ η ολόκληρη καλλιέργεια μπορεί να συνδυαστεί πολύ καλά με σιτηρά όπως βρώμη ή τριτικάλε.
Τι είναι το κτηνοτροφικό μπιζέλι
Το κτηνοτροφικό ή πρωτεϊνούχο μπιζέλι ανήκει στο είδος Pisum sativum. Στη διεθνή βιβλιογραφία συναντάται ως field pea, feed pea, protein pea ή forage pea, ανάλογα με τον τύπο και τον τρόπο αξιοποίησης.
Υπάρχουν ποικιλίες που καλλιεργούνται κυρίως για ώριμο καρπό και άλλες που επιλέγονται περισσότερο για παραγωγή χορτομάζας. Ορισμένες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και με τους δύο τρόπους.
Γιατί ενδιαφέρει την προβατοτροφία
Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι μπορεί να προσφέρει πρωτεΐνη που παράγεται στο ίδιο το χωράφι. Ο καρπός του έχει συνήθως περισσότερη πρωτεΐνη από τα δημητριακά και ταυτόχρονα σημαντική ποσότητα αμύλου, άρα δεν είναι μόνο πρωτεϊνούχα αλλά και ενεργειακή πρώτη ύλη.
Σύμφωνα με το Feedipedia, οι σπόροι μπιζελιού έχουν συνήθως περίπου 22–24% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας, με ευρύτερο εύρος περίπου 16–32% ανάλογα με ποικιλία και συνθήκες παραγωγής. Η τιμή αυτή είναι χαμηλότερη από το σογιάλευρο, αλλά σαφώς υψηλότερη από τα περισσότερα δημητριακά.
Για αυτό μπορεί να έχει θέση σε σιτηρέσια όπου θέλουμε να μειώσουμε μέρος της εξάρτησης από αγοραζόμενες πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες.
Καρπός μπιζελιού: πρωτεΐνη και ενέργεια μαζί
Ο ώριμος καρπός αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση επειδή συνδυάζει:
- πρωτεΐνη,
- άμυλο,
- υψηλή γευστικότητα για τα μηρυκαστικά,
- και σχετικά καλή ενεργειακή αξία.
Στα μηρυκαστικά το άμυλο του μπιζελιού ζυμώνεται γενικά πιο αργά από το άμυλο του κριθαριού. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να δίνεται χωρίς περιορισμό, αλλά μπορεί να βοηθήσει ώστε η παροχή ενέργειας να μην είναι τόσο απότομα ζυμώσιμη όσο σε ορισμένα δημητριακά.
Το Feedipedia αναφέρει επίσης ότι σε αρνιά πάχυνσης ο καρπός μπιζελιού έχει ενεργειακή αξία παρόμοια με εκείνη του καλαμποκιού σε ορισμένα σιτηρέσια.
Το μπιζέλι δεν αντικαθιστά αυτόματα τη σόγια κιλό προς κιλό. Έχει μικρότερη συγκέντρωση πρωτεΐνης και διαφορετική αποδόμηση στο πεπτικό σύστημα. Η σωστή ποσότητα εξαρτάται από ολόκληρο το σιτηρέσιο.
Ολόκληρο το φυτό για χορτονομή
Το κτηνοτροφικό μπιζέλι μπορεί να καλλιεργηθεί και για ολόκληρη τη χορτομάζα. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί:
- ως χλωρή νομή,
- για σανό,
- για ενσίρωση,
- ή σε μίγμα με αγρωστώδες ή σιτηρό.
Η ποιότητα της χορτονομής επηρεάζεται έντονα από το στάδιο συγκομιδής. Στα πρώιμα στάδια υπάρχει μεγαλύτερη συμμετοχή φύλλων και υψηλότερη πρωτεΐνη. Καθώς σχηματίζονται και γεμίζουν οι λοβοί αυξάνεται η συμμετοχή του σπόρου και του αμύλου, αλλά αλλάζει και η ινώδης σύσταση του φυτού.
Μπιζέλι για σανό
Ο σανός από ολόκληρο φυτό μπορεί να είναι καλή πρωτεϊνούχα χονδροειδής ζωοτροφή. Το Feedipedia αναφέρει για σανό μπιζελιού περίπου 15–20% ακατέργαστη πρωτεΐνη επί ξηράς ουσίας, με μεγάλες διαφοροποιήσεις ανάλογα με το στάδιο ωρίμανσης.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι το φυτό μπορεί να πλαγιάσει και να δυσκολέψει η κοπή και η ξήρανση. Για αυτό συχνά συνδυάζεται με ένα σιτηρό που λειτουργεί σαν στήριγμα.
Μπιζέλι μαζί με βρώμη, κριθάρι ή τριτικάλε
Τα μίγματα ψυχανθών και σιτηρών έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ελληνικές εκμεταλλεύσεις.
Το κτηνοτροφικό μπιζέλι μπορεί να συνδυαστεί με:
- βρώμη,
- κριθάρι,
- τριτικάλε,
- και άλλα χειμερινά σιτηρά.
Ο ρόλος των δύο ομάδων είναι συμπληρωματικός:
- το μπιζέλι αυξάνει κυρίως την πρωτεϊνική αξία,
- το σιτηρό αυξάνει την παραγωγή ξηράς ουσίας, προσφέρει περισσότερους υδατάνθρακες και λειτουργεί σαν φυσικό στήριγμα.
Έτσι μπορούμε να πάρουμε ζωοτροφή με καλύτερη ισορροπία ανάμεσα σε πρωτεΐνη, ενέργεια και ίνες από ό,τι με μία καθαρή καλλιέργεια σιτηρού.
Μπιζέλι για ενσίρωση
Το ολόκληρο φυτό μπορεί να ενσιρωθεί, όμως όπως και άλλα ψυχανθή δεν είναι πάντα η ευκολότερη καλλιέργεια για ενσίρωση όταν χρησιμοποιείται μόνο του.
Τα μίγματα μπιζελιού με σιτηρό μπορούν να βοηθήσουν επειδή το σιτηρό:
- αυξάνει την ξηρά ουσία,
- προσθέτει ζυμώσιμους υδατάνθρακες,
- και μπορεί να βελτιώσει τη συνολική διαδικασία ζύμωσης.
Η ποιότητα του τελικού ενσιρώματος εξαρτάται από το στάδιο κοπής, την ξηρά ουσία, τη συμπίεση και την πλήρη απομόνωση από τον αέρα.
Για περισσότερα δείτε: Ενσίρωμα για πρόβατα: ποια φυτά χρησιμοποιούνται και πώς γίνεται.
Μπορούν να το βοσκήσουν τα πρόβατα;
Ναι, τα μηρυκαστικά μπορούν να βοσκήσουν καλλιέργεια μπιζελιού, αλλά ισχύουν οι γενικές προφυλάξεις που απαιτούνται όταν τα ζώα περνούν σε νεαρή και πλούσια σε πρωτεΐνη χλωρή νομή.
Η προσαρμογή πρέπει να γίνεται σταδιακά και η βόσκηση να εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα διατροφής του κοπαδιού. Η υπερβολική παραμονή σε καθαρή καλλιέργεια ψυχανθούς δεν είναι καλή πρακτική.
Πότε συγκομίζεται;
Δεν υπάρχει ένα στάδιο που να είναι καλύτερο για όλες τις χρήσεις.
Για ποιοτικό σανό, συνήθως θέλουμε να διατηρήσουμε υψηλή αναλογία φύλλων και καλή πεπτικότητα.
Για ενσίρωση, μας ενδιαφέρει εκτός από την πρωτεΐνη και η επαρκής ξηρά ουσία και η συμμετοχή του σπόρου.
Για καρπό, η καλλιέργεια αφήνεται να ωριμάσει ώστε να συγκομιστούν οι ξηροί σπόροι.
Άρα η σωστή ημερομηνία συγκομιδής εξαρτάται πρώτα από το πώς σκοπεύουμε να χρησιμοποιήσουμε την καλλιέργεια.
Συνθήκες καλλιέργειας
Το μπιζέλι προτιμά σχετικά δροσερές συνθήκες και καλά στραγγιζόμενα εδάφη. Αντέχει το ψύχος σε πρώιμα στάδια περισσότερο από πολλές ανοιξιάτικες καλλιέργειες, αλλά η έντονη ζέστη και η ξηρασία γύρω από την άνθηση μπορούν να μειώσουν σημαντικά την παραγωγή.
Σε θερμότερες περιοχές μπορεί να καλλιεργηθεί ως χειμερινή καλλιέργεια, ενώ σε ψυχρότερες περιοχές υπάρχουν και ανοιξιάτικοι τύποι.
Αμειψισπορά
Όπως και τα άλλα ψυχανθή, το κτηνοτροφικό μπιζέλι έχει ιδιαίτερη αξία στην αμειψισπορά με σιτηρά.
Η βιολογική δέσμευση αζώτου βοηθά το σύστημα καλλιέργειας και μπορεί να μειώσει την ανάγκη για αζωτούχο λίπανση σε σχέση με μία συνεχή ακολουθία σιτηρών.
Δεν πρέπει όμως να καλλιεργείται συνεχώς στο ίδιο χωράφι χωρίς εναλλαγή, επειδή έτσι αυξάνεται η πίεση από ασθένειες και άλλους εχθρούς των ψυχανθών.
Αντιδιατροφικοί παράγοντες
Οι σπόροι του μπιζελιού περιέχουν ορισμένους αντιδιατροφικούς παράγοντες, όπως αναστολείς τρυψίνης και λεκτίνες. Η συγκέντρωση εξαρτάται σημαντικά από την ποικιλία.
Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές «protein pea» ποικιλίες έχουν επιλεγεί ώστε να έχουν χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων από αυτούς τους παράγοντες. Τα μηρυκαστικά επίσης τους αντιμετωπίζουν καλύτερα από τα μονογαστρικά λόγω της δράσης της μεγάλης κοιλίας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε καρπός μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς γνώση της ποικιλίας και της σύνθεσής του.
Μπιζέλι ή σόγια;
Η σύγκριση δεν πρέπει να γίνεται μόνο στο ποσοστό πρωτεΐνης.
| Χαρακτηριστικό | Κτηνοτροφικό μπιζέλι | Σογιάλευρο |
|---|---|---|
| Πρωτεΐνη | Μέτρια έως υψηλή | Πολύ υψηλή |
| Άμυλο / ενέργεια | Υψηλότερο | Χαμηλότερο |
| Δυνατότητα ιδιοπαραγωγής | Ναι, όπου ταιριάζει η καλλιέργεια | Συνήθως αγοράζεται |
| Αντικατάσταση 1:1 | Όχι — χρειάζεται αναδιαμόρφωση του σιτηρεσίου | |
Τι πρέπει να ξέρει ο παραγωγός πριν το χρησιμοποιήσει
- αν πρόκειται για ποικιλία καρπού ή χορτονομής,
- αν η χρήση θα είναι σανός, ενσίρωμα, βόσκηση ή καρπός,
- ποιο ήταν το στάδιο συγκομιδής,
- ποια είναι η πραγματική ξηρά ουσία,
- πόση πρωτεΐνη και άμυλο έχει,
- αν υπάρχουν προβλήματα συντήρησης ή μούχλας,
- και πώς θα συνδυαστεί με τις υπόλοιπες ζωοτροφές.
Όταν ο καρπός ή η χορτονομή θα χρησιμοποιηθούν σε σημαντικό ποσοστό, η ασφαλέστερη πρακτική είναι να προηγείται εργαστηριακή ανάλυση ζωοτροφής.
Πού εντάσσεται στο δίκτυο ζωοτροφών
Το κτηνοτροφικό μπιζέλι είναι ένα από τα βασικά ψυχανθή του οδηγού: Κτηνοτροφικά φυτά για πρόβατα.
Συνδέεται επίσης άμεσα με:
- Ενσίρωμα για πρόβατα,
- Λειμώνες και βοσκότοποι,
- Ανάλυση ζωοτροφών,
- και το κεντρικό hub Τι τρώνε τα πρόβατα.
Συμπέρασμα
Το κτηνοτροφικό μπιζέλι είναι μια ιδιαίτερα ευέλικτη καλλιέργεια. Μπορεί να δώσει καρπό με πρωτεΐνη και ενέργεια, αλλά και ποιοτική χορτονομή όταν καλλιεργείται μόνο του ή μαζί με σιτηρό.
Η μεγαλύτερη αξία του για μια προβατοτροφική εκμετάλλευση είναι ότι μπορεί να συνδυάσει ιδιοπαραγωγή πρωτεΐνης, αμειψισπορά και πολλούς διαφορετικούς τρόπους αξιοποίησης. Για να αποδώσει όμως πραγματικά, πρέπει η καλλιέργεια και η χρήση της ζωοτροφής να σχεδιαστούν ως ένα ενιαίο σύστημα.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου