Εμβολιασμοί προβάτων: Ποια εμβόλια χρειάζονται και πότε γίνονται – Οδηγός 2026

Ποια εμβόλια χρειάζονται τα πρόβατα και πότε πρέπει να γίνονται; Ο σωστός εμβολιασμός αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, καθώς ορισμένες ασθένειες μπορούν να προκαλέσουν αποβολές, θανάτους, μείωση της γαλακτοπαραγωγής και σημαντικές οικονομικές απώλειες.

Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζει ο κτηνοτρόφος ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο πρόγραμμα εμβολιασμού που να εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε κάθε κοπάδι.

Το πρόγραμμα εξαρτάται από την ηλικία των ζώων, το αναπαραγωγικό στάδιο, το ιστορικό ασθενειών, την περιοχή, τους υγειονομικούς περιορισμούς και τις οδηγίες του συγκεκριμένου εμβολίου.

Τελευταία ενημέρωση: 3 Οκτωβρίου 2026

Ο παρών οδηγός παρουσιάζει τους σημαντικότερους εμβολιασμούς που χρειάζεται να εξετάσει ένας προβατοτρόφος μαζί με τον κτηνίατρό του.

Οι χρόνοι που αναφέρονται είναι ενδεικτικοί και δεν αντικαθιστούν την Περίληψη Χαρακτηριστικών του εγκεκριμένου σκευάσματος ή το εξατομικευμένο κτηνιατρικό πρόγραμμα.

1. Πίνακας: Τα σημαντικότερα εμβόλια προβάτων

Ο παρακάτω πίνακας συγκεντρώνει τα βασικά νοσήματα για τα οποία μπορεί να εξεταστεί εμβολιασμός.

Νόσημα	Πότε εξετάζεται ο εμβολιασμός;	Βασική παρατήρηση
Εντεροτοξιναιμία	Στο βασικό πρόγραμμα πρόληψης του κοπαδιού.	Αρχικό σχήμα και αναμνηστικές δόσεις.
Λοιμώδης αγαλαξία	Ανάλογα με το επιδημιολογικό ιστορικό της μονάδας.	Το πρόγραμμα εξαρτάται από το διαθέσιμο σκεύασμα.
Χλαμυδιακές αποβολές	Πριν από την αναπαραγωγική περίοδο.	Ιδιαίτερη προσοχή στις οδηγίες για κύηση.
Παραφυματίωση	Κυρίως σε νεαρά ζώα αντικατάστασης.	Εντάσσεται σε συνολικό πρόγραμμα ελέγχου της νόσου.
Βρουκέλλωση	Στο πλαίσιο του επίσημου προγράμματος.	Δεν πραγματοποιείται αυθαίρετος εμβολιασμός.
Καταρροϊκός πυρετός	Σύμφωνα με τις κτηνιατρικές οδηγίες και τον κίνδυνο της περιοχής.	Έχει σημασία ο ορότυπος του ιού.
Λοιμώδης ποδοδερματίτιδα	Σε εκτροφές όπου κρίνεται κατάλληλο.	Δεν υποκαθιστά τα μέτρα υγιεινής των ποδιών.

2. Εμβόλιο εντεροτοξιναιμίας (στρουμπάρα)

Η εντεροτοξιναιμία αποτελεί σημαντική ασθένεια των προβάτων και των αρνιών. Προκαλείται από τοξίνες συγκεκριμένων τύπων του βακτηρίου Clostridium perfringens.

Μπορεί να εμφανιστεί με ταχεία εξέλιξη, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τη διατροφή.

Πότε γίνεται ο εμβολιασμός;

Σύμφωνα με το MSD Veterinary Manual, το συνηθισμένο αρχικό πρόγραμμα στα πρόβατα περιλαμβάνει δύο δόσεις με μεσοδιάστημα 2–6 εβδομάδων και στη συνέχεια ετήσιο αναμνηστικό εμβολιασμό.

Ο ακριβής χρόνος και η ανάγκη πρόσθετων δόσεων καθορίζονται από το επιλεγμένο προϊόν και το ιστορικό της εκμετάλλευσης.

Εμβολιασμός πριν από τον τοκετό

Στις κυοφορούσες προβατίνες, ο αναμνηστικός εμβολιασμός συχνά προγραμματίζεται περίπου 2–4 εβδομάδες πριν από τον αναμενόμενο τοκετό, σύμφωνα με τις οδηγίες του σκευάσματος.

Στόχος είναι η ενίσχυση των μητρικών αντισωμάτων που μεταφέρονται στα νεογέννητα μέσω του πρωτογάλακτος.

Προσοχή: Δεν σημαίνει ότι κάθε προβατίνα πρέπει αυτομάτως να εμβολιάζεται δύο φορές ανά εξάμηνο. Διαχωρίζουμε τον αρχικό εμβολιασμό από τις αναμνηστικές δόσεις.

Επίσης, το εμβόλιο δεν υποκαθιστά τη σωστή διατροφική διαχείριση. Οι απότομες αλλαγές στο σιτηρέσιο και η υπερβολική πρόσληψη εύπεπτων υδατανθράκων αποτελούν παράγοντες κινδύνου.

3. Εμβόλιο λοιμώδους αγαλαξίας (παρμάρα)

Η λοιμώδης αγαλαξία συνδέεται κυρίως με το Mycoplasma agalactiae και μπορεί να προκαλέσει μαστίτιδα, πτώση ή απώλεια γαλακτοπαραγωγής, αρθρίτιδα και οφθαλμικές αλλοιώσεις.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελεί μέρος του προγράμματος ελέγχου σε εκτροφές όπου υπάρχει σχετικός κίνδυνος.

Ωστόσο, δεν είναι επιστημονικά ορθό να προτείνεται μία δόση ετησίως δύο μήνες πριν από τον τοκετό ως καθολικό πρόγραμμα.

Το αρχικό σχήμα, η ανάγκη επανάληψης και ο χρόνος των αναμνηστικών δόσεων εξαρτώνται από το εγκεκριμένο προϊόν.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων (WOAH) επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των εμπορικών αδρανοποιημένων εμβολίων δεν είναι πάντοτε υψηλή.

Επομένως, ο εμβολιασμός πρέπει να συνδυάζεται με υγιεινή αρμέγματος, επιτήρηση, διαγνωστικό έλεγχο και σωστή διαχείριση των ασθενών ζώων.

4. Εμβόλιο για χλαμυδιακές αποβολές

Το Chlamydia abortus αποτελεί σημαντικό λοιμογόνο παράγοντα αποβολών στα πρόβατα.

Ο εμβολιασμός αποσκοπεί στη μείωση των αποβολών που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη λοίμωξη.

Πότε προγραμματίζεται;

Ο σχεδιασμός γίνεται πριν από την περίοδο των οχειών, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία των ζώων, το ιστορικό του κοπαδιού και τις οδηγίες του συγκεκριμένου εμβολίου.

Στην ελληνική καταχώριση κτηνιατρικών φαρμάκων περιλαμβάνεται το ENZOVAX, ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο κατά του Chlamydia abortus.

Επειδή πρόκειται για ζωντανό εμβόλιο, η χορήγησή του και οι περιορισμοί κατά την εγκυμοσύνη απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

Δεν πρέπει να θεωρείται ότι όλα τα εμβόλια κατά των χλαμυδιακών αποβολών χορηγούνται σε ηλικία άνω των επτά μηνών ή ότι κάθε προϊόν προσφέρει αυτόματα προστασία εφ' όρου ζωής.

Σημαντικό για την ανθρώπινη υγεία

Το Chlamydia abortus είναι ζωονοσογόνο. Οι έγκυες γυναίκες πρέπει να αποφεύγουν την επαφή με ζώα που αποβάλλουν, πλακούντες και υλικά τοκετού, καθώς και τον χειρισμό ζωντανών εμβολίων που ενδέχεται να ενέχουν σχετικό κίνδυνο.

5. Εμβόλιο παραφυματίωσης

Η παραφυματίωση είναι χρόνια λοιμώδης νόσος, που προκαλείται από το Mycobacterium avium subsp. paratuberculosis.

Μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους, μειωμένη παραγωγικότητα και πρόωρη απομάκρυνση ζώων από την εκμετάλλευση.

Το αδρανοποιημένο εμβόλιο Gudair έχει ένδειξη για τη μείωση των επιπτώσεων της παραφυματίωσης στα πρόβατα και τις αίγες.

Σε ποια ηλικία;

Σύμφωνα με την ελληνική Περίληψη Χαρακτηριστικών του Gudair, συνιστάται ο εμβολιασμός των ζώων αντικατάστασης σε ηλικία από 2–3 εβδομάδες έως 6 μηνών.

Το συγκεκριμένο εμβόλιο προβλέπει εφάπαξ χορήγηση στο πρόγραμμα αυτό.

Ωστόσο, ο εμβολιασμός δεν εξαλείφει αυτομάτως το μικρόβιο από μια εκμετάλλευση. Απαιτούνται και πρόσθετα μέτρα διαχείρισης, υγιεινής και περιορισμού της μετάδοσης.

Η απόφαση εφαρμογής λαμβάνεται μαζί με τον κτηνίατρο.

6. Βρουκέλλωση (μελιταίος πυρετός)

Η βρουκέλλωση των αιγοπροβάτων έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για την κτηνοτροφία όσο και για τη δημόσια υγεία, καθώς μεταδίδεται και στον άνθρωπο.

Στην Ελλάδα εφαρμόζεται επίσημο πρόγραμμα ελέγχου και εκρίζωσης της βρουκέλλωσης, το οποίο περιλαμβάνει διαφορετικές διαδικασίες ανάλογα με τη ζώνη και το υγειονομικό καθεστώς.

Στις προβλεπόμενες ζώνες εμβολιασμού χρησιμοποιείται το εμβόλιο Rev-1, σύμφωνα με τις οδηγίες της αρμόδιας κτηνιατρικής υπηρεσίας.

Ο παραγωγός δεν πρέπει να προμηθεύεται ή να χορηγεί αυθαίρετα το συγκεκριμένο εμβόλιο.

Ο προγραμματισμός, η καταγραφή και οι εξαιρέσεις ακολουθούν το επίσημο κτηνιατρικό πρόγραμμα.

7. Καταρροϊκός πυρετός

Ο καταρροϊκός πυρετός είναι ιογενές νόσημα που μεταδίδεται κυρίως μέσω μικρών εντόμων του γένους Culicoides.

Ο εμβολιασμός αποτελεί σημαντικό προληπτικό εργαλείο, αλλά πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο ορότυπος του ιού και το συγκεκριμένο εμβόλιο.

Για το 2026, το ΥΠΑΑΤ έχει δημοσιεύσει ενημέρωση σχετικά με τον εμβολιασμό κατά των οροτύπων 3, 4 και 8 του καταρροϊκού πυρετού.

Οι κτηνοτρόφοι πρέπει να ενημερώνονται από τον κτηνίατρό τους για τις ισχύουσες οδηγίες, τη διαθεσιμότητα κατάλληλων σκευασμάτων και την υγειονομική κατάσταση της περιοχής τους.

8. Λοιμώδης ποδοδερματίτιδα

Η λοιμώδης ποδοδερματίτιδα είναι σημαντική αιτία χωλότητας και μειωμένης παραγωγικότητας.

Σε ορισμένες χώρες διατίθενται εμβόλια κατά του Dichelobacter nodosus, όπως το Footvax.

Η πιθανή χρήση αντίστοιχου σκευάσματος στην Ελλάδα πρέπει να εξετάζεται με βάση το ισχύον καθεστώς έγκρισης και διαθεσιμότητας.

Ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά την υγιεινή του στάβλου, τη διαχείριση της υγρασίας, την έγκαιρη διάγνωση και τα υπόλοιπα μέτρα ελέγχου της νόσου.

9. Τι ισχύει για το εμβόλιο της ευλογιάς;

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως οι συνήθεις εμβολιασμοί μιας εκμετάλλευσης.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του ΥΠΑΑΤ στις αρχές του 2026, δεν υπήρχε εγκεκριμένο και αδειοδοτημένο κτηνιατρικό εμβόλιο κατά της ευλογιάς για χρήση στην Ελλάδα.

Η επιστημονική συζήτηση για πιθανές στρατηγικές εμβολιασμού δεν αποτελεί άδεια για ανεξέλεγκτη εισαγωγή ή χορήγηση μη εγκεκριμένων προϊόντων.

Οι παραγωγοί πρέπει να εφαρμόζουν αποκλειστικά τις ισχύουσες επίσημες οδηγίες και τα μέτρα βιοασφάλειας.

Δείτε τις τελευταίες εξελίξεις στην κεντρική σελίδα για την ευλογιά των αιγοπροβάτων .

10. Ενδεικτικό πρόγραμμα εμβολιασμών ανά κατηγορία ζώων

Ο ακόλουθος πίνακας βοηθά τον κτηνοτρόφο να οργανώσει τη συζήτηση με τον κτηνίατρό του. Δεν αποτελεί συνταγή ή καθολικό πρόγραμμα.

Κατηγορία	Τι πρέπει να προγραμματιστεί;
Αρνιά	Έλεγχος μητρικής ανοσίας και προγραμματισμός του αρχικού εμβολιασμού εντεροτοξιναιμίας. Σε ορισμένα προγράμματα η πρώτη δόση μπορεί να προβλέπεται από τις 4–6 εβδομάδες, ανάλογα με το προϊόν και την ανοσία από το πρωτόγαλα.
Ζώα αντικατάστασης	Ολοκλήρωση αρχικών εμβολιασμών. Εξέταση εμβολιασμού παραφυματίωσης και χλαμυδιακών αποβολών, εφόσον ενδείκνυνται.
Πριν από τις οχείες	Έλεγχος του ιστορικού και των απαιτούμενων εμβολιασμών αναπαραγωγής, με ιδιαίτερη προσοχή στους περιορισμούς των ζωντανών εμβολίων.
Κυοφορούσες προβατίνες	Προγραμματισμός κατάλληλων αναμνηστικών δόσεων, όπως της εντεροτοξιναιμίας, στον χρόνο που προβλέπει το χρησιμοποιούμενο σκεύασμα.
Ενήλικα ζώα	Ετήσια ανασκόπηση εμβολιαστικής κάλυψης και αναμνηστικοί εμβολιασμοί όπου απαιτούνται.
Νεοεισερχόμενα ζώα	Έλεγχος προηγούμενων εμβολιασμών, υγειονομικού ιστορικού και διαδικασιών απομόνωσης πριν από την ένταξη στο κοπάδι.

11. Πέντε σημαντικοί κανόνες πριν από κάθε εμβολιασμό

1. Χρησιμοποιούμε κατάλληλο εγκεκριμένο σκεύασμα. Ελέγχουμε τις οδηγίες, την ημερομηνία λήξης και τις προβλεπόμενες συνθήκες φύλαξης.
2. Τηρούμε την ψυκτική αλυσίδα. Η ακατάλληλη αποθήκευση μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του εμβολίου.
3. Δεν εμβολιάζουμε αυθαίρετα ασθενή ζώα. Ακολουθούμε τις αντενδείξεις και την κτηνιατρική εκτίμηση.
4. Καταγράφουμε κάθε εμβολιασμό. Ημερομηνία, προϊόν, παρτίδα, ζώα ή ομάδα ζώων και επόμενη προβλεπόμενη ημερομηνία.
5. Δεν συγχέουμε εμβόλια με συμπληρώματα. Σελήνιο, βιταμίνες και άλλα προϊόντα χορηγούνται μόνο εφόσον υπάρχει κατάλληλη ένδειξη και εξατομικευμένη οδηγία.

12. Χρειάζεται να χορηγούμε σελήνιο και βιταμίνες μαζί με τα εμβόλια;

Η χορήγηση σεληνίου ή πολυβιταμινούχων δεν αποτελεί απαραίτητο συνοδευτικό κάθε εμβολιασμού.

Η ανάγκη συμπληρωματικής χορήγησης πρέπει να εκτιμάται από τον κτηνίατρο, λαμβάνοντας υπόψη το σιτηρέσιο, την κατάσταση των ζώων και, όπου απαιτείται, τα σχετικά διαγνωστικά στοιχεία.

Δεν υπάρχει μία ασφαλής γενική οδηγία, όπως «5 ml σεληνίου» ή «10 ml πολυβιταμινούχου», χωρίς να γνωρίζουμε το ακριβές προϊόν, τη συγκέντρωση, το βάρος του ζώου και τη συνολική πρόσληψη από άλλες πηγές.

Ιδιαίτερα το σελήνιο παρουσιάζει κίνδυνο τοξικότητας όταν χορηγείται σε υπερβολική ποσότητα.

13. Πώς οργανώνουμε το ετήσιο εμβολιακό πρόγραμμα;

Ο πρακτικότερος τρόπος είναι να καταρτιστεί ένα πρόγραμμα για ολόκληρο το έτος, σε συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Το πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει:

• Τα νοσήματα για τα οποία υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
• Τα εμβόλια που θα χρησιμοποιηθούν.
• Τις ηλικιακές κατηγορίες των ζώων.
• Τις ημερομηνίες αρχικών δόσεων.
• Τις αναμνηστικές δόσεις.
• Την περίοδο οχειών και τοκετών.
• Τυχόν ειδικές οδηγίες από την κτηνιατρική υπηρεσία.

Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται οι παραλείψεις, οι λανθασμένοι χρόνοι και οι άσκοπες επαναλήψεις εμβολιασμών.

Συμπέρασμα

Ο σωστός εμβολιασμός αποτελεί επένδυση στην υγεία και την παραγωγικότητα του κοπαδιού.

Η εντεροτοξιναιμία, η λοιμώδης αγαλαξία, οι χλαμυδιακές αποβολές και η παραφυματίωση είναι σημαντικά νοσήματα που πρέπει να αξιολογούνται κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος πρόληψης.

Παράλληλα, η βρουκέλλωση και ο καταρροϊκός πυρετός απαιτούν προσοχή στις επίσημες κτηνιατρικές οδηγίες.

Ο στόχος δεν είναι να γίνονται όσο το δυνατόν περισσότερα εμβόλια, αλλά οι κατάλληλοι εμβολιασμοί, στα κατάλληλα ζώα και στον σωστό χρόνο.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πρόληψη και τα συμπτώματα, διαβάστε επίσης: Ασθένειες προβάτων: 18 σημαντικά νοσήματα, συμπτώματα και πρόληψη .

Επιστημονικές και επίσημες πηγές

1. MSD Veterinary Manual – Enterotoxemias in Animals .
2. Virbac Ελλάδας – Gudair, Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος .
3. Ευρωπαϊκή Βάση Κτηνιατρικών Φαρμάκων – Ελληνική καταχώριση ENZOVAX .
4. WOAH – Contagious Agalactia .
5. Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών – Πρόγραμμα βρουκέλλωσης αιγών και προβάτων .
6. ΥΠΑΑΤ – Ασθένειες αιγοπροβάτων, εγκύκλιοι και οδηγίες εμβολιασμών .
7. EFSA (2026) – Sheep and goat pox: vaccines and vaccination scenarios .

Τελευταία ενημέρωση: 3 Οκτωβρίου 2026.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, συνταγογράφηση ή τις επίσημες οδηγίες των αρμόδιων αρχών.