Η σόδα χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια στα σιτηρέσια των προβάτων ως ρυθμιστικός παράγοντας της μεγάλης κοιλίας, ιδιαίτερα όταν το σιτηρέσιο περιέχει υψηλό ποσοστό συμπυκνωμένων ζωοτροφών. Δεν είναι όμως ένα συστατικό που πρέπει να προστίθεται αυτόματα σε κάθε σιτηρέσιο, ούτε υπάρχει μία ενιαία δοσολογία που να ταιριάζει σε όλες τις εκτροφές.
Τι είναι η σόδα που χρησιμοποιείται στο σιτηρέσιο
Η ουσία που χρησιμοποιείται είναι το όξινο ανθρακικό νάτριο ή διττανθρακικό νάτριο (NaHCO₃). Πρόκειται για λευκή σκόνη με ελαφρώς αλμυρή γεύση, γνωστή επίσης ως μαγειρική σόδα.
Στη διατροφή των μηρυκαστικών χρησιμοποιείται κυρίως ως ρυθμιστικός παράγοντας (buffer), δηλαδή ως ουσία που μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της μεγάλης πτώσης του pH της μεγάλης κοιλίας.
Γιατί μας ενδιαφέρει το pH της μεγάλης κοιλίας
Η μεγάλη κοιλία αποτελεί το βασικό χώρο ζύμωσης της τροφής στα πρόβατα. Εκεί ζουν μικροοργανισμοί που διασπούν τις ζωοτροφές και συμβάλλουν στην αξιοποίηση της ενέργειας και των θρεπτικών συστατικών.
Το pH της μεγάλης κοιλίας δεν παραμένει σταθερό όλη την ημέρα. Μεταβάλλεται ανάλογα με:
- τη σύνθεση του σιτηρεσίου,
- την ποσότητα των συμπυκνωμένων ζωοτροφών,
- την ποσότητα και την ποιότητα των χονδροειδών ζωοτροφών,
- τη συχνότητα χορήγησης της τροφής,
- και τον χρόνο που έχει περάσει από το γεύμα.
Όταν όμως το pH πέφτει έντονα και παραμένει χαμηλό για αρκετό χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά η λειτουργία της μεγάλης κοιλίας και ιδιαίτερα η δραστηριότητα των μικροοργανισμών που διασπούν τις ινώδεις ουσίες.
Γιατί τα πολλά συμπυκνώματα αυξάνουν τον κίνδυνο
Στις προβατίνες υψηλής γαλακτοπαραγωγής αλλά και σε παχυνόμενα αρνιά χρησιμοποιούνται συχνά σιτηρέσια με μεγαλύτερη συμμετοχή δημητριακών και άλλων συμπυκνωμένων ζωοτροφών, ώστε να καλυφθούν οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες.
Οι ζωοτροφές αυτές ζυμώνονται γρήγορα στη μεγάλη κοιλία και μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένη παραγωγή οργανικών οξέων. Αν η παραγωγή οξέων είναι μεγαλύτερη από την ικανότητα εξουδετέρωσης και απορρόφησής τους, το pH της μεγάλης κοιλίας μπορεί να μειωθεί.
Για τον λόγο αυτό τα σιτηρέσια με υψηλά επίπεδα συμπυκνωμένων ζωοτροφών απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η σόδα
Το διττανθρακικό νάτριο δρα ως ρυθμιστικός παράγοντας και μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση υψηλότερου pH της μεγάλης κοιλίας, ιδιαίτερα σε σιτηρέσια πλούσια σε συμπυκνωμένες ζωοτροφές.
Πειραματικές μελέτες σε αρνιά που λάμβαναν σιτηρέσια υψηλά σε συμπυκνώματα έχουν δείξει ότι η προσθήκη διττανθρακικού νατρίου μπορεί να αυξήσει το pH της μεγάλης κοιλίας και να επηρεάσει θετικά ορισμένες παραμέτρους της ζύμωσης.
Πότε μπορεί να έχει νόημα η χρήση της
Η χρήση σόδας έχει περισσότερο ενδιαφέρον σε περιπτώσεις όπως:
- σιτηρέσια με υψηλή συμμετοχή δημητριακών και συμπυκνωμένων ζωοτροφών,
- προβατίνες υψηλής γαλακτοπαραγωγής με αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις,
- παχυνόμενα αρνιά που λαμβάνουν σιτηρέσια υψηλής ενεργειακής πυκνότητας,
- περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει αυξημένος κίνδυνος πτώσης του pH της μεγάλης κοιλίας.
Αντίθετα, σε ένα σωστά ισορροπημένο σιτηρέσιο με επαρκείς χονδροειδείς ζωοτροφές και χωρίς υπερβολικές ποσότητες ταχέως ζυμώσιμων υδατανθράκων, η προσθήκη σόδας μπορεί να μην προσφέρει ουσιαστικό όφελος.
Πόση σόδα χρησιμοποιείται
Δεν υπάρχει μία δοσολογία κατάλληλη για όλα τα πρόβατα και όλα τα σιτηρέσια.
Σε πειραματικές μελέτες σε αρνιά με σιτηρέσια υψηλά σε συμπυκνώματα έχουν χρησιμοποιηθεί επίπεδα διττανθρακικού νατρίου περίπου από 0,75% έως 2,25% της ξηράς ουσίας του σιτηρεσίου. Σε μία από αυτές τις μελέτες, επίπεδο περίπου 1,5% συνδέθηκε με υψηλότερο pH της μεγάλης κοιλίας και βελτίωση ορισμένων παραμέτρων της ζύμωσης.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το 1,5% πρέπει να χρησιμοποιείται ως γενική σύσταση σε κάθε εκτροφή. Σε άλλη μελέτη, η αύξηση της ποσότητας του διττανθρακικού νατρίου πάνω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο δεν έδωσε επιπλέον όφελος και επηρέασε αρνητικά ορισμένες παραμέτρους της πέψης.
Αν ένα πλήρες σιτηρέσιο περιέχει 1.000 κιλά ξηράς ουσίας, το 1% αντιστοιχεί σε 10 κιλά διττανθρακικού νατρίου. Αυτό είναι μόνο μαθηματικό παράδειγμα και όχι αυτόματη σύσταση για κάθε σιτηρέσιο.
Η κατάλληλη ποσότητα πρέπει να καθορίζεται με βάση:
- τη συνολική πρόσληψη ξηράς ουσίας,
- την αναλογία χονδροειδών και συμπυκνωμένων ζωοτροφών,
- το είδος των δημητριακών,
- το στάδιο παραγωγής,
- και το συνολικό επίπεδο νατρίου του σιτηρεσίου.
Σόδα στις γαλακτοπαραγωγές προβατίνες
Κατά την υψηλή γαλακτική περίοδο οι ενεργειακές ανάγκες της προβατίνας αυξάνονται σημαντικά. Συχνά αυτό οδηγεί σε μεγαλύτερη συμμετοχή συμπυκνωμένων ζωοτροφών στο σιτηρέσιο.
Σε αυτές τις συνθήκες η χρήση ενός ρυθμιστικού παράγοντα μπορεί να είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κίνδυνος μεγάλης πτώσης του pH της μεγάλης κοιλίας.
Η σόδα όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως τρόπος για να «διορθωθεί» ένα λανθασμένο σιτηρέσιο με ανεπαρκείς χονδροειδείς ζωοτροφές.
Σόδα σε παχυνόμενα αρνιά
Στα παχυνόμενα αρνιά χρησιμοποιούνται συχνά σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή συμπυκνωμένων ζωοτροφών και δημητριακών. Σε αυτές τις περιπτώσεις η απότομη αύξηση της ποσότητας των συμπυκνωμάτων αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για διαταραχές της μεγάλης κοιλίας.
Η προσθήκη διττανθρακικού νατρίου μπορεί να βοηθήσει στη σταθεροποίηση του περιβάλλοντος της μεγάλης κοιλίας, αλλά δεν υποκαθιστά τη σωστή σταδιακή προσαρμογή των ζώων στο σιτηρέσιο.
Η σόδα δεν διορθώνει ένα κακό σιτηρέσιο
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Η σόδα είναι βοηθητικό εργαλείο και όχι λύση για όλα τα προβλήματα διατροφής.
Δεν μπορεί να αντικαταστήσει:
- την επαρκή ποσότητα ποιοτικών χονδροειδών ζωοτροφών,
- τη σωστή αναλογία χονδροειδών και συμπυκνωμένων,
- τη σταδιακή αλλαγή του σιτηρεσίου,
- τη σωστή ανάμιξη των ζωοτροφών,
- και τη συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου σε ενέργεια, πρωτεΐνη και ανόργανα στοιχεία.
Μπορεί να δοθεί ελεύθερα στα πρόβατα;
Σε ορισμένα συστήματα εκτροφής χρησιμοποιούνται ρυθμιστικά μίγματα ή προϊόντα που περιέχουν διττανθρακικό νάτριο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ελεύθερη και ανεξέλεγκτη χορήγηση είναι κατάλληλη σε κάθε περίπτωση.
Το διττανθρακικό νάτριο αποτελεί σημαντική πηγή νατρίου και η χρήση του πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον συνολικό σχεδιασμό του σιτηρεσίου.
Συχνές ερωτήσεις
Η σόδα προλαμβάνει την οξέωση;
Μπορεί να συμβάλει στη σταθεροποίηση του pH της μεγάλης κοιλίας, αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί από μόνη της μέτρο πρόληψης. Η σωστή σύνθεση του σιτηρεσίου και η σταδιακή προσαρμογή στα συμπυκνώματα είναι σημαντικότερες.
Χρειάζονται όλα τα πρόβατα σόδα;
Όχι. Η ανάγκη εξαρτάται κυρίως από τη σύνθεση του σιτηρεσίου και το επίπεδο παραγωγής.
Μπορώ απλώς να προσθέσω σόδα στο μίγμα;
Η ποσότητα πρέπει να υπολογίζεται μέσα στο συνολικό σιτηρέσιο. Η αυθαίρετη προσθήκη χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η ξηρά ουσία και τα υπόλοιπα συστατικά δεν είναι σωστή πρακτική.
Όσο περισσότερη σόδα τόσο καλύτερα;
Όχι. Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι η αύξηση της ποσότητας πέρα από κάποιο επίπεδο δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερα αποτελέσματα.
Συμπέρασμα
Η διττανθρακική σόδα μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο σε σιτηρέσια προβάτων που περιέχουν υψηλές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών, βοηθώντας στη ρύθμιση του pH της μεγάλης κοιλίας.
Δεν είναι όμως απαραίτητη σε κάθε σιτηρέσιο και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται με μία γενική δοσολογία χωρίς να εξετάζεται η συνολική σύνθεση της διατροφής.
Το πρώτο βήμα είναι πάντα ένα σωστά σχεδιασμένο σιτηρέσιο. Η σόδα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά και όχι ως υποκατάστατο της σωστής διατροφής.
Σημείωση: Οι ποσότητες που αναφέρονται στο άρθρο προέρχονται από πειραματικές μελέτες και δεν αποτελούν εξατομικευμένη διατροφική σύσταση. Για σημαντικές αλλαγές στο σιτηρέσιο είναι σκόπιμο να γίνεται υπολογισμός από κτηνίατρο ή ζωοτέχνη.
Βιβλιογραφία
- Tripathi M.K. et al. Effect of sodium bicarbonate supplementation on ruminal fluid pH, feed intake, nutrient utilization and growth of lambs fed high concentrate diets. Animal Feed Science and Technology.
- Santra A. et al. Effect of dietary sodium bicarbonate supplementation on fermentation characteristics and ciliate protozoal population in rumen of lambs. Small Ruminant Research.
- Whole animal and rumen digestive parameters of sheep given a concentrate diet supplemented with sodium bicarbonate.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου