Λοιμώδης ποδοδερματίτιδα στα πρόβατα (Footrot): Συμπτώματα, θεραπεία και πρόληψη

Η λοιμώδης ποδοδερματίτιδα (Footrot) είναι μία από τις σημαντικότερες αιτίες χωλότητας στα πρόβατα. Προκαλεί επώδυνες αλλοιώσεις στις χηλές, δυσκολία στη μετακίνηση, μειωμένη πρόσληψη τροφής και σημαντικές οικονομικές απώλειες όταν εξαπλωθεί στο κοπάδι.

Η έγκαιρη αναγνώριση είναι καθοριστική. Ένα πρόβατο που αρχίζει να κουτσαίνει δεν πρέπει να παραμένει χωρίς εξέταση, περιμένοντας να περάσει μόνο του.

Λοιμώδης ποδοδερματίτιδα στα πρόβατα.

Η ασθένεια με μια ματιά

Ονομασία: Λοιμώδης ποδοδερματίτιδα – Footrot.

Κύριο παθογόνο: Dichelobacter nodosus.

Μετάδοση: Από μολυσμένα ζώα και επιφάνειες, ιδιαίτερα σε υγρές συνθήκες.

Κύρια συμπτώματα: Χωλότητα, φλεγμονή, δυσοσμία και αποκόλληση κεράτινου ιστού της χηλής.

Αντιμετώπιση: Έγκαιρη διάγνωση, απομόνωση, κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία και βελτίωση του περιβάλλοντος.

Πρόληψη: Στεγνές εγκαταστάσεις, καραντίνα νέων ζώων, άμεση αντιμετώπιση περιστατικών και πρόγραμμα υγείας χηλών.

1. Τι είναι η λοιμώδης ποδοδερματίτιδα;

Πρόκειται για μεταδοτική βακτηριακή νόσο των ποδιών των προβάτων, η οποία προσβάλλει αρχικά τους ιστούς ανάμεσα στις δύο χηλές και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, επεκτείνεται κάτω από το κεράτινο περίβλημα.

Η φλεγμονή προκαλεί πόνο και προοδευτική καταστροφή των ιστών. Σε προχωρημένο στάδιο μπορεί να παρατηρηθεί αποκόλληση τμημάτων της χηλής.

Η νόσος δεν πρέπει να συγχέεται με οποιαδήποτε αιτία χωλότητας. Τραυματισμοί, αποστήματα, υπερανάπτυξη των χηλών και άλλες λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα.

2. Ποια βακτήρια προκαλούν την ασθένεια;

Dichelobacter nodosus

Το σημαντικότερο παθογόνο του κλασικού Footrot είναι το Dichelobacter nodosus, το οποίο παλαιότερα αναφερόταν ως Bacteroides nodosus.

Ορισμένα στελέχη παράγουν πρωτεολυτικά ένζυμα που συμβάλλουν στη διάσπαση και αποκόλληση των ιστών της χηλής.

Το βακτήριο συντηρείται κυρίως στα μολυσμένα πόδια των ζώων. Η επιβίωσή του έξω από αυτά εξαρτάται από τις περιβαλλοντικές συνθήκες.

Fusobacterium necrophorum

Το Fusobacterium necrophorum μπορεί να συμμετέχει στις λοιμώξεις του μεσοδακτύλιου διαστήματος και να διευκολύνει την ανάπτυξη σοβαρότερων αλλοιώσεων.

Η συνεργασία διαφορετικών μικροοργανισμών και η προηγούμενη βλάβη του δέρματος μπορούν να επιδεινώσουν την κλινική εικόνα.

3. Πώς μεταδίδεται από πρόβατο σε πρόβατο;

Η μετάδοση συνδέεται κυρίως με την παρουσία μολυσμένων ζώων και την κοινή χρήση επιφανειών.

Το βακτήριο μεταφέρεται στο περιβάλλον από τα προσβεβλημένα πόδια και μπορεί να μολύνει άλλα ζώα όταν οι συνθήκες ευνοούν την επιβίωσή του.

Ιδιαίτερα προβληματικά σημεία είναι:

• Υγρές και λασπωμένες στρωμνές.
• Είσοδοι και έξοδοι του ποιμνιοστασίου.
• Σημεία συγκέντρωσης γύρω από ποτίστρες.
• Διάδρομοι χειρισμού των ζώων.
• Χώροι όπου αναμειγνύονται υγιή και προσβεβλημένα πρόβατα.

Σε ευνοϊκές συνθήκες, το D. nodosus μπορεί να παραμείνει στο περιβάλλον για περίπου δύο εβδομάδες, χωρίς αυτό να αποτελεί σταθερό χρόνο επιβίωσης σε κάθε εγκατάσταση.

4. Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;

Η ασθένεια μπορεί να ξεκινήσει με ήπιες αλλοιώσεις, οι οποίες εύκολα περνούν απαρατήρητες.

Πρώιμα συμπτώματα

• Ελαφρύ κουτσό βάδισμα.
• Κοκκίνισμα ανάμεσα στις χηλές.
• Υγρασία ή λευκωπή έκκριση στο μεσοδακτύλιο διάστημα.
• Ευαισθησία κατά την εξέταση του ποδιού.
• Δισταγμός του ζώου να κινηθεί.

Προχωρημένα συμπτώματα

• Έντονη χωλότητα.
• Χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή.
• Υποσκαφή και αποκόλληση του κεράτινου ιστού.
• Επώδυνες αλλοιώσεις στη χηλή.
• Παραμονή του ζώου ξαπλωμένου για μεγαλύτερα διαστήματα.
• Στήριξη στα γόνατα κατά τη βόσκηση σε σοβαρές περιπτώσεις.

Σημαντικό για τον κτηνοτρόφο

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να αποκολληθεί η χηλή για να ξεκινήσει η αντιμετώπιση.

Η πρώτη εμφάνιση χωλότητας αποτελεί λόγο άμεσης εξέτασης του ζώου.

5. Ήπια δερματίτιδα ή σοβαρή ποδοδερματίτιδα;

Η διάκριση έχει πρακτική σημασία, επειδή η αντιμετώπιση μπορεί να διαφέρει.

Α. Μεσοδακτύλια δερματίτιδα (Scald)

Η βλάβη εντοπίζεται κυρίως στο δέρμα ανάμεσα στις χηλές.

Παρατηρούνται κοκκίνισμα, υγρασία και επιφανειακή φλεγμονή, χωρίς χαρακτηριστική εκτεταμένη αποκόλληση του κεράτινου περιβλήματος.

Η μορφή αυτή εμφανίζεται συχνά σε νεαρά ζώα κατά τις υγρές περιόδους.

Β. Κλασική λοιμώδης ποδοδερματίτιδα (Footrot)

Η λοίμωξη εξελίσσεται βαθύτερα και προκαλεί διαχωρισμό του κεράτινου ιστού από τους υποκείμενους ιστούς.

Συχνά παρατηρείται έντονη χαρακτηριστική οσμή και σοβαρή χωλότητα.

Γ. Χρόνια ή υποτροπιάζουσα μορφή

Ορισμένα πρόβατα εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες προσβολές ή δεν αναρρώνουν πλήρως.

Τα ζώα αυτά χρειάζονται ιδιαίτερη παρακολούθηση, καθώς μπορεί να αποτελούν σημαντική πηγή διατήρησης της μόλυνσης στην εκτροφή.

6. Ποιες άλλες ασθένειες μοιάζουν με Footrot;

Δεν οφείλεται κάθε χωλότητα στη λοιμώδη ποδοδερματίτιδα.

Στη διαφορική διάγνωση περιλαμβάνονται:

• Μεσοδακτύλια δερματίτιδα.
• Αποστήματα του ποδιού.
• Τραυματισμοί και ξένα σώματα.
• Υπερανάπτυξη ή παραμόρφωση των χηλών.
• Νόσος της λευκής γραμμής.
• Μεταδοτική δακτυλική δερματίτιδα των προβάτων (CODD).

Η CODD συνδέεται με διαφορετική παθολογική εικόνα και απαιτεί ξεχωριστή κτηνιατρική προσέγγιση.

Εάν εμφανιστούν ξαφνικά πολλά ζώα με σοβαρή χωλότητα, φυσαλιδώδεις αλλοιώσεις ή άλλα ασυνήθιστα γενικευμένα συμπτώματα, απαιτείται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και αποκλεισμός νοσημάτων υποχρεωτικής δήλωσης.

7. Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται πρωτίστως στην εξέταση των ποδιών και στην αναγνώριση των χαρακτηριστικών αλλοιώσεων.

Ο κτηνίατρος εξετάζει:

1. Το ιστορικό χωλότητας στο κοπάδι.
2. Την εικόνα του μεσοδακτύλιου διαστήματος.
3. Την παρουσία δυσοσμίας και αποκόλλησης της χηλής.
4. Την έκταση της προσβολής.
5. Τυχόν ιστορικό προηγούμενων θεραπειών.

Σε επίμονες, υποτροπιάζουσες ή αμφίβολες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν εργαστηριακές εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ανίχνευσης του D. nodosus με κατάλληλες μοριακές μεθόδους.

8. Τι πρέπει να κάνει αμέσως ο κτηνοτρόφος;

Πρακτικό σχέδιο πρώτων ενεργειών

1. Εντοπισμός: αναγνωρίζουμε το ζώο που κουτσαίνει.
2. Απομόνωση: το μεταφέρουμε σε καθαρό και στεγνό χώρο.
3. Εξέταση: απομακρύνουμε προσεκτικά τη λάσπη και ελέγχουμε τα πόδια.
4. Διάγνωση: αναζητούμε τα χαρακτηριστικά σημεία της νόσου.
5. Κτηνιατρική αντιμετώπιση: εφαρμόζουμε την κατάλληλη θεραπεία χωρίς καθυστέρηση.
6. Καταγραφή: σημειώνουμε τον αριθμό του ζώου, το προσβεβλημένο πόδι και την ημερομηνία.
7. Επανέλεγχος: παρακολουθούμε την ανταπόκριση και τυχόν νέα περιστατικά στο κοπάδι.

Η βρετανική AHDB συνιστά τα προσβεβλημένα ζώα να αντιμετωπίζονται μέσα σε τρεις ημέρες από την εμφάνιση της χωλότητας.

Η έγκαιρη παρέμβαση μειώνει τόσο την ταλαιπωρία του ζώου όσο και τις πιθανότητες περαιτέρω μετάδοσης.

9. Θεραπεία με φάρμακα

Στην εγκατεστημένη λοιμώδη ποδοδερματίτιδα, η φαρμακευτική αντιμετώπιση αποτελεί συχνά βασικό μέρος της θεραπείας.

Η επιλογή καθορίζεται από τον κτηνίατρο, με βάση τη σοβαρότητα της προσβολής, την παραγωγική κατάσταση του ζώου και τα εγκεκριμένα διαθέσιμα φαρμακευτικά προϊόντα.

Α. Ενέσιμα αντιβιοτικά

Στις σύγχρονες οδηγίες αντιμετώπισης αναφέρονται, μεταξύ άλλων, σκευάσματα μακράς δράσης με δραστικές ουσίες όπως:

• Οξυτετρακυκλίνη (Oxytetracycline).
• Αμοξικιλλίνη (Amoxicillin), όπου ενδείκνυται.

Η ακριβής επιλογή αντιβιοτικού, η δοσολογία, η οδός χορήγησης και η διάρκεια θεραπείας εξαρτώνται από το συγκεκριμένο προϊόν και την κτηνιατρική συνταγή.

Δεν πρέπει να μεταφέρεται δοσολογία από άλλο φάρμακο ή άλλη ζωική κατηγορία.

Β. Τοπικά αντιβιοτικά spray

Σε κατάλληλες περιπτώσεις, ο κτηνίατρος μπορεί να συστήσει και τοπικό αντιβακτηριακό spray, όπως εγκεκριμένο προϊόν με οξυτετρακυκλίνη.

Η περιοχή πρέπει προηγουμένως να έχει καθαριστεί προσεκτικά από την επιφανειακή βρωμιά.

Η εφαρμογή γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του συγκεκριμένου σκευάσματος.

Γ. Αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη

Η ποδοδερματίτιδα μπορεί να προκαλεί έντονο πόνο.

Σε σοβαρές περιπτώσεις ο κτηνίατρος μπορεί να χορηγήσει κατάλληλη αναλγητική ή αντιφλεγμονώδη θεραπεία, με βάση την κατάσταση του ζώου και το εγκεκριμένο προϊόν.

Προσοχή στο γάλα και στο κρέας

Δεν υπάρχει ένας κοινός χρόνος αναμονής για όλα τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται κατά της ποδοδερματίτιδας.

Ο χρόνος αναμονής εξαρτάται από το ακριβές σκεύασμα, τη μορφή, τη δοσολογία, την οδό χορήγησης και το νόμιμο καθεστώς χρήσης του.

Ο κτηνοτρόφος πρέπει να καταγράφει τις θεραπείες και να ακολουθεί τις οδηγίες του κτηνιάτρου πριν διαθέσει γάλα ή ζώα για σφαγή.

10. Αντιμετώπιση χωρίς αντιβιοτικά – Τι μπορεί πραγματικά να βοηθήσει;

Υπάρχουν μέτρα που περιορίζουν τη μετάδοση της νόσου και βοηθούν την αποκατάσταση.

Ωστόσο, είναι απαραίτητο να διακρίνουμε την υποστηρικτική φροντίδα από τη θεραπεία μιας εγκατεστημένης σοβαρής λοίμωξης.

Α. Στεγνός και καθαρός χώρος

Το ζώο μεταφέρεται σε χώρο με στεγνή στρωμνή και χωρίς συσσώρευση υγρασίας ή κοπράνων.

Η τακτική απομάκρυνση της λερωμένης στρωμνής και η σωστή αποστράγγιση είναι από τα σημαντικότερα μη φαρμακευτικά μέτρα.

Β. Μείωση της μετάδοσης

Τα προσβεβλημένα ζώα απομονώνονται, κατά το δυνατόν, από τα υγιή.

Δεν χρησιμοποιούμε χωρίς καθαρισμό τα ίδια εργαλεία σε άρρωστα και υγιή ζώα.

Γ. Ποδόλουτρα με κατάλληλο απολυμαντικό

Τα ποδόλουτρα μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο μέτρο ελέγχου της επιφανειακής βακτηριακής επιβάρυνσης, ιδιαίτερα στη μεσοδακτύλια δερματίτιδα (scald) και στην πρόληψη μετάδοσης.

Μία από τις κλασικές επιλογές που αναφέρονται στην κτηνιατρική βιβλιογραφία είναι το θειικό ψευδάργυρο.

Σε καθιερωμένα πρωτόκολλα χρησιμοποιείται διάλυμα θειικού ψευδαργύρου 10%, με τη συγκέντρωση και τον απαιτούμενο χρόνο παραμονής να καθορίζονται από το κατάλληλο προϊόν και τις κτηνιατρικές οδηγίες.

Πριν από το ποδόλουτρο είναι σημαντικό να έχει απομακρυνθεί η πολλή λάσπη, ενώ στη συνέχεια τα ζώα πρέπει να παραμένουν σε στεγνή και καθαρή επιφάνεια.

Οι οδηγίες AHDB αναφέρουν παραμονή σε στεγνό χώρο για τουλάχιστον 30 λεπτά μετά το ποδόλουτρο.

Το ποδόλουτρο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επαρκής μοναδική θεραπεία ενός προβάτου με εγκατεστημένη σοβαρή ποδοδερματίτιδα.

Παράλληλα, συγκεκριμένα οργανωμένα πρωτόκολλα ποδόλουτρων έχουν αξιολογηθεί και ως θεραπευτική παρέμβαση για Footrot. Σε μικρή συγκριτική μελέτη του 2023, τα ποδόλουτρα θειικού ψευδαργύρου 10% παρουσίασαν κλινικές ιάσεις, αλλά με διαφορετικά αποτελέσματα από την τοπική αντιβιοτική αγωγή κατά την παρακολούθηση έως την 42η ημέρα. Αυτό δεν καθιστά κάθε ποδόλουτρο ισοδύναμο με την κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία ούτε δικαιολογεί αυτοσχέδιες εφαρμογές.

Δ. Τι ισχύει για τη γαλαζόπετρα;

Η γαλαζόπετρα είναι θειικός χαλκός και έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά σε ποδόλουτρα.

Ωστόσο, η λανθασμένη χρήση της μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό ή άλλους κινδύνους, ενώ ο χαλκός παρουσιάζει ιδιαίτερη σημασία ως προς την τοξικότητα στα πρόβατα και την περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Δεν συνιστάται αυθαίρετη παρασκευή διαλυμάτων ή επαναλαμβανόμενη εφαρμογή αρκετές φορές μέσα στην ημέρα.

Η επιλογή απολυμαντικού, η συγκέντρωση και η συχνότητα εφαρμογής πρέπει να εντάσσονται σε συγκεκριμένο πρόγραμμα που έχει συμφωνηθεί με τον κτηνίατρο.

Ε. Τι δείχνει η έρευνα για μη αντιβιοτικά spray;

Δημοσιευμένη μελέτη του 2023 στο περιοδικό Veterinary Microbiology εξέτασε ειδικό μη αντιβιοτικό τοπικό spray για την αντιμετώπιση της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας.

Οι ερευνητές ανέφεραν σημαντική βελτίωση της κλινικής εικόνας και δυνατότητα εξάλειψης λοιμογόνου D. nodosus υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες της μελέτης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε εμπορικό ή οικιακό spray μπορεί να αντικαταστήσει την κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία.

Στη μελέτη των Loosli και συνεργατών (2023), ιδιαίτερη σημασία είχε η εφαρμογή του συνολικού πρωτοκόλλου στο κοπάδι: αντιμετώπιση των προσβεβλημένων ζώων, διαχωρισμός και μέτρα βιοασφάλειας. Όταν οι παρεμβάσεις δεν εφαρμόζονταν συστηματικά σε επίπεδο ομάδας, παρατηρούνταν δυνατότητα νέας μόλυνσης· επομένως, δεν αρκεί η εφαρμογή ενός spray σε μεμονωμένα ζώα χωρίς έλεγχο της μετάδοσης.

11. Να κόβουμε τις χηλές των άρρωστων προβάτων;

Παλαιότερα συνηθιζόταν η εκτεταμένη αφαίρεση κεράτινου ιστού ως βασική αντιμετώπιση του Footrot.

Σήμερα, οι σύγχρονες κτηνιατρικές οδηγίες επισημαίνουν ότι το συστηματικό ή επιθετικό κόψιμο των προσβεβλημένων χηλών μπορεί να προκαλέσει περισσότερο τραυματισμό και να καθυστερήσει την αποκατάσταση.

Επιπλέον, μπορεί να διευκολύνει τη μεταφορά μολυσματικού υλικού με τα εργαλεία.

Μην κόβετε βαθιά την προσβεβλημένη χηλή.

Η υπερβολική αφαίρεση κεράτινου ιστού μέχρι να εμφανιστεί αίμα δεν αποτελεί ενδεδειγμένη αντιμετώπιση.

Εφόσον υπάρχει πραγματική ανάγκη μηχανικής περιποίησης, όπως εκτεταμένος χαλαρός κεράτινος ιστός που παγιδεύει ξένα σώματα, η παρέμβαση πρέπει να γίνεται περιορισμένα και με την κατάλληλη κτηνιατρική καθοδήγηση.

12. Πότε πρέπει να δούμε βελτίωση;

Με την έγκαιρη και κατάλληλη θεραπεία, πολλά ζώα παρουσιάζουν αισθητή βελτίωση της χωλότητας μέσα στις επόμενες ημέρες.

Η πλήρης επούλωση των αλλοιώσεων μπορεί να απαιτήσει περισσότερο χρόνο και εξαρτάται από τη σοβαρότητα της προσβολής.

Εάν το ζώο δεν παρουσιάζει σαφή βελτίωση, εάν η χωλότητα επιδεινώνεται ή εάν εμφανιστεί έντονο οίδημα, χρειάζεται κτηνιατρικός επανέλεγχος.

Σε μια χρόνια περίπτωση πρέπει να εξετάζονται επίσης η πιθανότητα διαφορετικής διάγνωσης, η επαναμόλυνση και η ανεπαρκής ανταπόκριση στην αρχική αγωγή.

13. Πώς προλαμβάνουμε την ποδοδερματίτιδα;

Η αποτελεσματική πρόληψη δεν βασίζεται σε ένα μόνο μέτρο.

Απαιτείται συνδυασμός καλής υγιεινής, έγκαιρης διάγνωσης και περιορισμού της μετάδοσης.

1. Διατήρηση στεγνής στρωμνής

Απομακρύνουμε συστηματικά τη βρεγμένη και λερωμένη στρωμνή, ιδιαίτερα γύρω από ποτίστρες και ταΐστρες.

2. Σωστή αποστράγγιση

Περιορίζουμε τα σημεία με στάσιμα νερά και υπερβολική λάσπη.

3. Άμεση αντιμετώπιση χωλότητας

Δεν αφήνουμε τα πρώτα περιστατικά να εξελιχθούν και να αποτελέσουν πηγή μετάδοσης στο κοπάδι.

4. Καραντίνα νεοεισερχόμενων προβάτων

Τα νέα ζώα πρέπει να εξετάζονται και να παραμένουν σε ξεχωριστό χώρο πριν ενταχθούν στην εκτροφή.

Το βρετανικό πρόγραμμα ελέγχου χωλότητας AHDB συνιστά περίοδο καραντίνας τουλάχιστον 28 ημερών.

5. Παρακολούθηση χρόνιων περιστατικών

Τα ζώα με συχνές υποτροπές καταγράφονται και αξιολογούνται ξεχωριστά.

6. Κατάλληλη διατροφή

Ένα ισορροπημένο σιτηρέσιο υποστηρίζει τη φυσιολογική ανάπτυξη και ποιότητα του κεράτινου ιστού.

Η επάρκεια θρεπτικών συστατικών και ιχνοστοιχείων, όπως ο ψευδάργυρος, αποτελεί στοιχείο της γενικότερης υγείας των χηλών.

Ωστόσο, η χορήγηση βιταμινών ή συμπληρωμάτων δεν εξουδετερώνει το D. nodosus και δεν αποτελεί θεραπεία της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας.

7. Επιλογή ζώων αναπαραγωγής

Υπάρχουν γενετικές διαφορές στην ευαισθησία των ζώων απέναντι στη νόσο.

Η επαναλαμβανόμενη σοβαρή χωλότητα μπορεί να λαμβάνεται υπόψη κατά την επιλογή ζώων αναπαραγωγής, στο πλαίσιο ενός οργανωμένου προγράμματος υγείας του κοπαδιού.

Δεν πρέπει όμως το χρώμα της χηλής να χρησιμοποιείται από μόνο του ως αξιόπιστος δείκτης ανθεκτικότητας.

14. Υπάρχει εμβόλιο κατά της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας στην Ελλάδα;

Ναι. Το FOOTVAX της MSD Animal Health είναι πολυδύναμο αδρανοποιημένο εμβόλιο κατά της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας των προβάτων. Περιλαμβάνεται στον ελληνικό κατάλογο προϊόντων της εταιρείας και διαθέτει ελληνικό φύλλο οδηγιών. Η τρέχουσα ισχύς της άδειας και η εμπορική διαθεσιμότητα πρέπει να επιβεβαιώνονται πριν από την προμήθεια.

Τι περιέχει και σε τι βοηθά;

Περιέχει αδρανοποιημένα αντιγόνα δέκα στελεχών του Dichelobacter nodosus, του βασικού παθογόνου της λοιμώδους ποδοδερματίτιδας.

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει ένδειξη για πρόληψη και θεραπευτική υποστήριξη της ποδοδερματίτιδας που προκαλείται από το συγκεκριμένο βακτήριο.

Πώς γίνεται το εμβολιακό πρόγραμμα;

Σύμφωνα με το διαθέσιμο ελληνικό φύλλο οδηγιών, η αναγραφόμενη δόση είναι 1 ml υποδόρια. Το αρχικό προληπτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο δόσεις με μεσοδιάστημα 4–6 εβδομάδων.

Ο επαναληπτικός εμβολιασμός καθορίζεται ανάλογα με τη συχνότητα και την εποχικότητα της νόσου στο κοπάδι. Το εμβόλιο αναφέρεται επίσης για αρνιά από την ηλικία των 4 εβδομάδων.

Το πρόγραμμα πρέπει να σχεδιάζεται από τον υπεύθυνο κτηνίατρο.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχουν ήδη άρρωστα πρόβατα;

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών περιλαμβάνει και θεραπευτική ένδειξη. Ωστόσο, ο εμβολιασμός δεν προσφέρει άμεση ανακούφιση από τον πόνο και δεν αντικαθιστά την αντιμετώπιση των ενεργών αλλοιώσεων.

Η ολοκληρωμένη προσέγγιση περιλαμβάνει κτηνιατρική εξέταση, κατάλληλη θεραπεία, περιορισμό μετάδοσης και βελτίωση των συνθηκών του ποιμνιοστασίου.

Τι ισχύει για το γάλα και το κρέας;

Προσοχή στις γαλακτοπαραγωγές προβατίνες

Το διαθέσιμο ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει ότι δεν απαιτείται χρόνος αναμονής. Ωστόσο, προβλέπει επίσης να μη χρησιμοποιείται το FOOTVAX σε προβατίνες κατά τη γαλακτική περίοδο.

Συνιστά επιπλέον αποφυγή εμβολιασμού τέσσερις εβδομάδες πριν και τέσσερις εβδομάδες μετά τον τοκετό.

Επομένως, το πρόγραμμα εμβολιασμού πρέπει να συντονίζεται με την παραγωγική περίοδο και να ακολουθεί το ισχύον εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών.

Ασφάλεια κατά τη χορήγηση του FOOTVAX

Ιδιαίτερη προσοχή στην τυχαία αυτοένεση.

Το FOOTVAX περιέχει ελαιώδες ανοσοενισχυτικό. Σε περίπτωση που ο χειριστής τρυπηθεί κατά λάθος με τη βελόνα και του χορηγηθεί έστω και μικρή ποσότητα, πρέπει να αναζητήσει αμέσως ιατρική βοήθεια και να δείξει στον ιατρό τη συσκευασία ή το φύλλο οδηγιών. Η τυχαία έγχυση, ειδικά σε δάκτυλο ή άρθρωση, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή τοπική βλάβη και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλό τρύπημα.

Στα εμβολιασμένα ζώα ενδέχεται να παρουσιαστούν τοπικές αντιδράσεις ή οζίδια στο σημείο της ένεσης, που μπορεί να επιμείνουν για εβδομάδες. Για σοβαρή ή ασυνήθιστη αντίδραση ενημερώνεται ο κτηνίατρος.

Πού μπορεί να το αναζητήσει ο κτηνοτρόφος;

Η προμήθεια γίνεται μέσω νόμιμου κτηνιατρικού δικτύου με την απαιτούμενη κτηνιατρική συνταγή. Πριν από τον προγραμματισμό μεγάλου αριθμού εμβολιασμών, χρειάζεται επιβεβαίωση της τρέχουσας διαθεσιμότητας του προϊόντος.

Επίσημη πηγή: Ελληνικό φύλλο οδηγιών FOOTVAX – MSD Animal Health .

15. Πόσο σημαντικές είναι οι οικονομικές απώλειες;

Η ποδοδερματίτιδα δεν αποτελεί απλώς πρόβλημα στα πόδια των ζώων.

Η παρατεταμένη χωλότητα μπορεί να προκαλέσει:

• Μειωμένη πρόσληψη τροφής.
• Απώλεια σωματικής κατάστασης.
• Μειωμένη ανάπτυξη των αρνιών.
• Αρνητική επίδραση στην αναπαραγωγική απόδοση.
• Επιπλέον εργασία και κτηνιατρικά έξοδα.
• Πρόωρη απομάκρυνση χρόνιων περιστατικών από το κοπάδι.

Τι δείχνουν οι διαθέσιμες έρευνες;

Περίπου 70%

Σε δημοσιευμένες βρετανικές έρευνες, οι διαφορετικές κλινικές μορφές του Footrot υπολογίστηκε ότι ευθύνονταν για περίπου το 70% των περιστατικών χωλότητας.

---

£20–80 εκατ.

Εκτιμώμενο ετήσιο κόστος μόνο από το Footrot για τη βρετανική προβατοτροφία, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η AHDB.

---

70–90%

Ενδεικτικό εύρος ποσοστών ίασης που αναφέρει η AHDB για κατάλληλα επιλεγμένες ενέσιμες αντιβιοτικές θεραπείες χωλότητας. Δεν αποτελεί εγγυημένη αποτελεσματικότητα κάθε φαρμάκου ή κάθε θεραπευτικού περιστατικού.

Τα παραπάνω στοιχεία προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν αποτελούν ελληνική επιδημιολογική εκτίμηση.

16. Πρόγραμμα ελέγχου της νόσου στο κοπάδι

Ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα μπορεί να βασιστεί στις πέντε βασικές αρχές του διεθνώς γνωστού Five-Point Plan:

1. Άμεση αντιμετώπιση: εξέταση και θεραπεία των ζώων που εμφανίζουν χωλότητα.
2. Καραντίνα: έλεγχος των νέων και επιστρεφόμενων ζώων.
3. Περιορισμός της μόλυνσης: καθαροί χώροι και διαχωρισμός ασθενών.
4. Επιλογή ζώων: αξιολόγηση χρόνιων ή επανειλημμένα προσβεβλημένων ζώων.
5. Εμβολιασμός: όπου υπάρχει κατάλληλο και νόμιμα διαθέσιμο προϊόν.

Το σημαντικότερο είναι τα μέτρα να εφαρμόζονται συνδυαστικά και όχι αποσπασματικά.

17. Συχνές ερωτήσεις κτηνοτρόφων

Μπορεί η ποδοδερματίτιδα να περάσει χωρίς θεραπεία;

Ήπιες επιφανειακές αλλοιώσεις μπορεί να βελτιωθούν όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες γίνουν στεγνές. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί ασφαλή στρατηγική για ένα πρόβατο με εγκατεστημένο Footrot.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω μόνο ποδόλουτρο;

Τα ποδόλουτρα μπορούν να βοηθήσουν κυρίως στον έλεγχο της μεσοδακτύλιας δερματίτιδας και στη μείωση της μετάδοσης. Σε σοβαρή εγκατεστημένη λοίμωξη δεν πρέπει να αντικαθιστούν την κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία.

Πρέπει να κόψω τη χαλασμένη χηλή;

Όχι επιθετικά ή βαθιά. Το συστηματικό κόψιμο των προσβεβλημένων χηλών δεν αποτελεί πλέον συνιστώμενη βασική θεραπεία και μπορεί να καθυστερήσει την αποκατάσταση.

Ποιο αντιβιοτικό είναι καλύτερο;

Δεν υπάρχει ένα αντιβιοτικό που να είναι η καλύτερη επιλογή για κάθε ζώο και κάθε περίπτωση. Ο κτηνίατρος καθορίζει τη θεραπεία με βάση τη διάγνωση, τη βαρύτητα της λοίμωξης και τα διαθέσιμα εγκεκριμένα προϊόντα.

Είναι μεταδοτική η ασθένεια;

Ναι. Τα προσβεβλημένα ζώα μπορούν να μεταφέρουν το παθογόνο και να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης για άλλα πρόβατα.

Μπορεί να επανεμφανιστεί;

Ναι. Η επαναμόλυνση, η παραμονή χρόνιων φορέων και οι δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες μπορούν να οδηγήσουν σε νέα περιστατικά.

Τι γίνεται όταν αρρωστήσουν πολλά πρόβατα μαζί;

Απαιτείται οργανωμένο κτηνιατρικό πρόγραμμα σε επίπεδο κοπαδιού, με σωστή διάγνωση, διαχωρισμό, αντιμετώπιση των κλινικών περιστατικών και έλεγχο των παραγόντων μετάδοσης.

18. Συμπέρασμα

Η λοιμώδης ποδοδερματίτιδα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα όταν εντοπίζεται νωρίς και εφαρμόζεται ολοκληρωμένο πρόγραμμα υγείας των χηλών.

Ο κτηνοτρόφος πρέπει να θυμάται τέσσερα βασικά σημεία:

1. Το πρώτο κουτσό πρόβατο πρέπει να εξετάζεται άμεσα.
2. Η απομόνωση και ο στεγνός χώρος μειώνουν τον κίνδυνο μετάδοσης.
3. Η σοβαρή λοίμωξη απαιτεί κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία και δεν αντιμετωπίζεται μόνο με συχνά ποδόλουτρα.
4. Η πρόληψη πρέπει να εφαρμόζεται σε επίπεδο ολόκληρου του κοπαδιού.

Για περισσότερα νοσήματα και αναγνώριση συμπτωμάτων, διαβάστε επίσης: Ασθένειες προβάτων: 18 σημαντικά νοσήματα, συμπτώματα και πρόληψη .

Επιστημονικές πηγές

1. AHDB – Diseases that cause lameness in sheep: Footrot.
2. AHDB – The Five-Point Plan: Treatment.
3. NADIS – Lameness Control in Sheep.
4. Merck Veterinary Manual – Contagious Footrot in Sheep.
5. Merck Veterinary Manual – Interdigital Dermatitis in Sheep.
6. AHDB – Lameness in Sheep: Economic Impact.
7. Longitudinal observational study of 154 English sheep flocks – Veterinary Research, 2019.
8. Loosli et al., 2023 – Field validation of an antibiotic-free hoof spray for ovine footrot, Veterinary Microbiology.

Επιστημονική αναθεώρηση: 4 Οκτωβρίου 2026. Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Οι φαρμακευτικές θεραπείες πρέπει να εφαρμόζονται με κτηνιατρική διάγνωση και σύμφωνα με τους εγκεκριμένους όρους χρήσης κάθε σκευάσματος.