Η μαστίτιδα στα πρόβατα είναι φλεγμονή του μαστικού αδένα και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παθήσεις της γαλακτοπαραγωγού προβατίνας. Μπορεί να εμφανιστεί ως ένα σχετικά ήπιο πρόβλημα σε ένα ημιμόριο του μαστού, ως υποκλινική λοίμωξη που περνά απαρατήρητη ή ως μια πολύ σοβαρή οξεία ή γαγγραινώδης μαστίτιδα που θέτει σε κίνδυνο ακόμη και τη ζωή του ζώου.
Για τον κτηνοτρόφο το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απώλεια γάλακτος. Η μαστίτιδα μπορεί να προκαλέσει πόνο, πυρετό, ανορεξία, καταστροφή τμήματος του μαστού, πρόωρη απομάκρυνση της προβατίνας από το κοπάδι και ανεπαρκή θρέψη των αρνιών.
Το κρίσιμο είναι να αναγνωριστεί γρήγορα. Σε πολλές περιπτώσεις η έγκαιρη θεραπεία βελτιώνει σημαντικά την πιθανότητα ίασης, ενώ καθυστέρηση ακόμη και μίας ημέρας μπορεί να επιδεινώσει την εξέλιξη μιας βακτηριακής μαστίτιδας.
Τι είναι η μαστίτιδα;
Μαστίτιδα είναι η φλεγμονή του μαστικού αδένα. Στις περισσότερες περιπτώσεις των προβάτων σχετίζεται με ενδομαστική βακτηριακή λοίμωξη.
Μπορεί να προσβληθεί:
- το ένα ημιμόριο του μαστού,
- και τα δύο ημιμόρια,
- μόνο το γάλα χωρίς έντονα εξωτερικά σημεία,
- ή ολόκληρος ο οργανισμός σε πολύ βαριά λοίμωξη.
Η βαρύτητα κυμαίνεται από μια υποκλινική λοίμωξη που φαίνεται μόνο από αυξημένα σωματικά κύτταρα μέχρι σηψαιμία και γαγγρένα του μαστού.
Πώς φτάνει το μικρόβιο μέσα στον μαστό;
Η βασική πύλη εισόδου των περισσότερων μικροβίων είναι ο πόρος της θηλής.
Η θηλή διαθέτει φυσικούς αμυντικούς μηχανισμούς. Όταν όμως το άκρο της θηλής τραυματιστεί ή επιμολυνθεί, το μικρόβιο μπορεί να περάσει προς τον μαστικό αδένα.
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
- βρώμικη και υγρή στρωμνή,
- τραυματισμένες ή σκασμένες θηλές,
- δυνατός ή τραυματικός θηλασμός,
- αρνιά με αλλοιώσεις στο στόμα,
- λανθασμένες ρυθμίσεις αρμεκτικής μηχανής,
- υπεράρμεγμα,
- φθαρμένα θήλαστρα,
- κακή υγιεινή πριν και μετά το άρμεγμα,
- μολυσμένα χέρια ή εξοπλισμός,
- μεγάλη πυκνότητα ζώων,
- κακή κατάσταση του μαστού ή των θηλών.
Ο ρόλος των αρνιών
Τα αρνιά μπορούν να παίζουν σημαντικό ρόλο ιδιαίτερα στη μετάδοση της Mannheimia haemolytica.
Το βακτήριο μπορεί να υπάρχει στη στοματική κοιλότητα και τις αμυγδαλές του αρνιού. Κατά τον θηλασμό μπορεί να μεταφερθεί στην επιφάνεια της θηλής και, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν μικροτραυματισμοί, να περάσει στον μαστό.
Σε προβατίνα με δίδυμα ή τρίδυμα αρνιά, η έντονη χρήση των θηλών και οι τραυματισμοί μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Ποια μικρόβια προκαλούν μαστίτιδα στα πρόβατα;
Τα σημαντικότερα παθογόνα που έχουν απομονωθεί από περιπτώσεις μαστίτιδας στα πρόβατα περιλαμβάνουν:
- Staphylococcus aureus,
- μη-aureus / κοαγκουλάση-αρνητικούς σταφυλόκοκκους,
- Mannheimia haemolytica,
- Streptococcus spp.,
- Escherichia coli και άλλα εντεροβακτηριοειδή,
- Trueperella pyogenes,
- σπανιότερα Clostridium perfringens και άλλα βακτήρια.
Το Staphylococcus aureus είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή μπορεί να προκαλέσει οξεία, χρόνια αλλά και γαγγραινώδη μαστίτιδα.
Στην υποκλινική μαστίτιδα σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι μη-aureus σταφυλόκοκκοι.
Οι βασικές μορφές μαστίτιδας
Υποκλινική μαστίτιδα
Δεν υπάρχουν εμφανείς αλλαγές στον μαστό ή στο γάλα.
Μπορεί όμως να υπάρχει:
- αύξηση σωματικών κυττάρων,
- μειωμένη παραγωγή γάλακτος,
- βακτηριακή λοίμωξη,
- χαμηλότερη ανάπτυξη των αρνιών.
Κλινική μαστίτιδα
Υπάρχουν εμφανείς αλλαγές στον μαστό ή/και στο γάλα:
- οίδημα,
- θερμότητα,
- πόνος,
- σκληρότητα,
- αλλαγές στη σύσταση του γάλακτος.
Οξεία μαστίτιδα
Τα συμπτώματα εμφανίζονται γρήγορα.
Η προβατίνα μπορεί να:
- κόψει την τροφή,
- απομονωθεί από το κοπάδι,
- παρουσιάσει υψηλό πυρετό,
- μην αφήνει τα αρνιά να θηλάσουν,
- δείχνει έντονο πόνο στον μαστό.
Γαγγραινώδης μαστίτιδα
Είναι μία από τις σοβαρότερες μορφές.
Η κυκλοφορία του αίματος σε τμήμα του μαστού καταστρέφεται, ο ιστός νεκρώνεται και μπορεί να αναπτυχθεί σοβαρή τοξιναιμία ή σηψαιμία.
Χρόνια μαστίτιδα
Μετά από προηγούμενη λοίμωξη ο μαστός μπορεί να παραμείνει:
- σκληρός,
- παραμορφωμένος,
- με οζίδια ή αποστήματα,
- με μικρή ή καθόλου παραγωγή.
Τι βλέπει ο κτηνοτρόφος;
Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται όλα μαζί.
Στον μαστό
- το ένα ημιμόριο είναι μεγαλύτερο από το άλλο,
- πρήξιμο,
- θερμότητα,
- έντονος πόνος στην ψηλάφηση,
- σκληρότητα,
- ανομοιόμορφη υφή,
- αλλοίωση χρώματος του δέρματος,
- ψυχρό ημιμόριο σε προχωρημένη γαγγρένα.
Στην προβατίνα
- πυρετός,
- ανορεξία,
- κατάπτωση,
- μειωμένη παραγωγή γάλακτος,
- άρνηση θηλασμού,
- χωλότητα ή περίεργη στάση.
Γιατί μπορεί να φαίνεται σαν να κουτσαίνει;
Ένας έντονα φλεγμονώδης μαστός πονάει.
Η προβατίνα μπορεί να απομακρύνει προς τα έξω το πίσω πόδι που βρίσκεται δίπλα στο προσβεβλημένο ημιμόριο ώστε να μην πιέζει τον επώδυνο μαστό.
Έτσι ο κτηνοτρόφος μπορεί αρχικά να νομίσει ότι υπάρχει πρόβλημα στο πόδι ενώ η πραγματική αιτία βρίσκεται στον μαστό.
Τι αλλαγές μπορεί να εμφανιστούν στο γάλα;
Το γάλα μπορεί να γίνει:
- υδαρές,
- κιτρινωπό,
- ροζ ή αιματηρό,
- με νιφάδες ή πήγματα,
- με πύον ή παχύρρευστη έκκριση,
- ή να μειωθεί απότομα η ποσότητά του.
Σε βαριά καταστροφή του μαστικού ιστού μπορεί να παράγεται ελάχιστη ή καθόλου φυσιολογική έκκριση.
Το χρώμα του γάλακτος όμως δεν μας λέει ποιο μικρόβιο ευθύνεται.
Γαγγραινώδης μαστίτιδα: πότε πρόκειται για πραγματικό επείγον;
Η γαγγραινώδης μαστίτιδα μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά σημεία είναι:
- πολύ έντονος πόνος στην αρχή,
- μεγάλο και σκληρό ημιμόριο,
- μπλε, μωβ, σκούρο ή μαύρο χρώμα του δέρματος,
- μαστός που από θερμός γίνεται ψυχρός,
- οροαιματηρή ή δύσοσμη έκκριση,
- υψηλός πυρετός στην αρχή,
- και σε πολύ βαριά κατάσταση ακόμη και πτώση της θερμοκρασίας,
- έντονη κατάπτωση,
- αδυναμία ή κατάκλιση,
- σημεία shock.
Η χαρακτηριστική μπλε-μαύρη εμφάνιση έχει δώσει σε ορισμένες χώρες την ονομασία «blue bag».
Ακόμη και όταν η προβατίνα επιβιώσει, το προσβεβλημένο ημιμόριο συχνά καταστρέφεται μόνιμα.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η κλινική διάγνωση βασίζεται σε:
- εξέταση και ψηλάφηση του μαστού,
- εξέταση των θηλών,
- παρατήρηση της έκκρισης ή του γάλακτος,
- θερμοκρασία σώματος,
- όρεξη και γενική κατάσταση,
- παραγωγή γάλακτος.
Η αιτιολογική διάγνωση γίνεται με εξέταση δείγματος γάλακτος.
Καλλιέργεια γάλακτος
Μπορεί να δείξει ποιο μικρόβιο υπάρχει.
Όταν το πρόβλημα επαναλαμβάνεται ή η θεραπεία αποτυγχάνει, η καλλιέργεια και όπου χρειάζεται το αντιβιόγραμμα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Σωματικά κύτταρα
Στην υποκλινική μαστίτιδα μπορεί να μην υπάρχει καμία εμφανής αλλαγή.
Η αύξηση του αριθμού σωματικών κυττάρων αποτελεί ένδειξη φλεγμονής του μαστού και χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σε γαλακτοπαραγωγές μονάδες.
California Mastitis Test – CMT
Το CMT μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως γρήγορο εργαλείο διαλογής για να εντοπιστούν ημιμόρια με αυξημένο κυτταρικό φορτίο.
Δεν μας λέει όμως από μόνο του ποιο μικρόβιο προκαλεί το πρόβλημα.
Το σημαντικό βήμα: δείγμα πριν από το αντιβιοτικό
Όταν η κατάσταση της προβατίνας το επιτρέπει, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να λαμβάνεται δείγμα γάλακτος πριν από την πρώτη δόση αντιμικροβιακού.
Μετά την έναρξη της θεραπείας η καλλιέργεια μπορεί να γίνει δυσκολότερη ή παραπλανητική.
Βασικές αρχές σωστής δειγματοληψίας
- Χρησιμοποιούμε καθαρά γάντια.
- Καθαρίζουμε την επιφάνεια της θηλής.
- Απολυμαίνουμε προσεκτικά το άκρο της θηλής.
- Απορρίπτουμε τις πρώτες ακτίνες γάλακτος.
- Παίρνουμε δείγμα χωρίς να ακουμπήσει το δοχείο στη θηλή.
- Κλείνουμε αμέσως το αποστειρωμένο δοχείο.
- Ακολουθούμε τις οδηγίες του κτηνιάτρου για ψύξη και αποστολή.
Πώς αντιμετωπίζεται η μαστίτιδα στα πρόβατα;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία για κάθε μαστίτιδα.
Ο κτηνίατρος αποφασίζει με βάση:
- τη βαρύτητα του περιστατικού,
- αν υπάρχουν συστηματικά συμπτώματα,
- αν πρόκειται για κλινική ή γαγγραινώδη μορφή,
- το πιθανό μικρόβιο,
- την καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα όπου υπάρχουν,
- το στάδιο της γαλακτικής περιόδου,
- αν το ζώο προορίζεται για γαλακτοπαραγωγή,
- και τα εγκεκριμένα κτηνιατρικά προϊόντα.
Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει τέσσερα διαφορετικά πράγματα:
- αντιμικροβιακή θεραπεία,
- ανακούφιση του πόνου και της φλεγμονής,
- υποστηρικτική θεραπεία,
- διαχείριση του προσβεβλημένου μαστού και του γάλακτος.
Πότε χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά;
Η κλινική βακτηριακή μαστίτιδα είναι μία από τις καταστάσεις στις οποίες η αντιμικροβιακή θεραπεία μπορεί να είναι απαραίτητη.
Ανάλογα με το περιστατικό, ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει:
- ενδομαστική χορήγηση,
- συστηματική ενέσιμη χορήγηση,
- ή συνδυασμό τους.
Ενδομαστική θεραπεία
Το φάρμακο εισάγεται μέσω της θηλής στον μαστικό αδένα.
Έχει το πλεονέκτημα ότι επιτυγχάνει υψηλή συγκέντρωση του αντιμικροβιακού μέσα στον ίδιο τον μαστό.
Μελέτη σε προβατίνες με σταφυλοκοκκική μαστίτιδα έδειξε ότι η έγκαιρη έναρξη θεραπείας συνδέθηκε με ταχύτερη και καλύτερη ίαση, ενώ υπήρξαν ενδείξεις πλεονεκτήματος της ενδομαστικής έναντι της αποκλειστικά ενέσιμης χορήγησης στο συγκεκριμένο πειραματικό μοντέλο.
Συστηματικό αντιβιοτικό
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν:
- η προβατίνα έχει πυρετό και έντονα συστηματικά συμπτώματα,
- υπάρχει βαριά οξεία μαστίτιδα,
- υπάρχει υποψία σηψαιμίας ή τοξιναιμίας,
- υπάρχει γαγγραινώδης μαστίτιδα.
Ποια αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται;
Στη διεθνή βιβλιογραφία για τη μαστίτιδα των προβάτων έχουν μελετηθεί ή χρησιμοποιηθεί διάφορες κατηγορίες αντιμικροβιακών, μεταξύ άλλων β-λακτάμες και τετρακυκλίνες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε αντίστοιχο φάρμακο μπορεί να δοθεί αυθαίρετα.
Η επιλογή πρέπει να γίνεται από τον κτηνίατρο με βάση:
- το πιθανό παθογόνο,
- την ευαισθησία του,
- την εγκεκριμένη ένδειξη για πρόβατα,
- τον τρόπο χορήγησης,
- την κατάσταση του ζώου,
- και τους χρόνους αναμονής για γάλα και κρέας.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό να ξεκινήσει νωρίς;
Καθώς εξελίσσεται η λοίμωξη μπορεί να δημιουργηθούν:
- νεκρώσεις,
- αποστήματα,
- ινώδης ιστός,
- περιοχές στις οποίες το αντιβιοτικό διεισδύει δύσκολα.
Έτσι μπορεί να εξαφανιστεί ο πυρετός αλλά να μην αποκατασταθεί ποτέ πλήρως το προσβεβλημένο ημιμόριο.
Αντιφλεγμονώδη, παυσίπονα και υγρά
Η μαστίτιδα μπορεί να είναι πολύ επώδυνη.
Σε κλινικά περιστατικά ο κτηνίατρος μπορεί να χρησιμοποιήσει μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (NSAIDs) για:
- μείωση πόνου,
- μείωση φλεγμονής,
- περιορισμό της επίδρασης της τοξιναιμίας,
- βελτίωση της ευζωίας.
Υγρά
Σε βαριά περιστατικά η προβατίνα μπορεί:
- να μην τρώει,
- να μην πίνει,
- να είναι αφυδατωμένη,
- να βρίσκεται σε shock.
Τότε μπορεί να απαιτούνται ενδοφλέβια υγρά και εντατική κτηνιατρική υποστήριξη.
Άδειασμα του προσβεβλημένου μαστού
Ανάλογα με την περίπτωση, ο κτηνίατρος μπορεί να συστήσει ελεγχόμενη απομάκρυνση της παθολογικής έκκρισης ώστε να μειώνεται το φορτίο μέσα στον μαστό.
Δεν πιέζουμε όμως βίαια έναν εξαιρετικά επώδυνο ή νεκρωμένο μαστό και δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα εργαλεία μέσα στη θηλή.
Τι γίνεται ειδικά στη γαγγραινώδη μαστίτιδα;
Εδώ η αντιμετώπιση πρέπει να είναι επιθετική και άμεση.
Μπορεί να απαιτούνται:
- συστηματικά αντιμικροβιακά,
- αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά,
- ενδοφλέβια υγρά,
- αντιμετώπιση shock και τοξιναιμίας,
- διαχείριση του νεκρωμένου μαστού,
- προστασία της περιοχής από δευτερογενείς μολύνσεις και μυΐαση.
Σε προχωρημένα περιστατικά ο μαστικός ιστός μπορεί να έχει ήδη νεκρωθεί και να αποχωρίζεται.
Η πρόγνωση για την παραγωγική λειτουργία του συγκεκριμένου ημιμορίου είναι τότε πολύ κακή.
Σε ακραία περιστατικά, όπου η προβατίνα υποφέρει σοβαρά και η πρόγνωση για επιβίωση είναι πολύ κακή, ο κτηνίατρος μπορεί να χρειαστεί να συζητήσει ακόμη και την ευθανασία.
Τι γίνεται με τα αρνιά της άρρωστης προβατίνας;
Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά ξεχνιέται.
Αν η προβατίνα χάσει μεγάλο μέρος της παραγωγής της, τα αρνιά μπορεί να μην παίρνουν αρκετό γάλα.
Ελέγχουμε:
- αν θηλάζουν πραγματικά,
- αν ο μαστός δίνει γάλα και από τα δύο ημιμόρια,
- αν τα αρνιά είναι χορτάτα μετά τον θηλασμό,
- αν αρχίζουν να φωνάζουν ή να ψάχνουν συνεχώς θηλή,
- αν μειώνεται η ανάπτυξή τους.
Αν η μητέρα δεν μπορεί να τα θρέψει, μπορεί να χρειαστεί:
- υιοθεσία από άλλη προβατίνα,
- ασφαλές γάλα από άλλη υγιή προβατίνα,
- ή κατάλληλο υποκατάστατο γάλακτος.
Η απόφαση πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη το μικρόβιο, επειδή δεν θέλουμε να μεταδώσουμε λοίμωξη σε άλλα ζώα μέσω μολυσμένου γάλακτος.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το γάλα;
Γάλα από κλινικά προσβεβλημένο ημιμόριο δεν πρέπει να μπαίνει στο γάλα της δεξαμενής.
Επιπλέον, μετά τη χορήγηση φαρμάκου πρέπει να τηρείται αυστηρά ο χρόνος αναμονής για το γάλα που αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν και στη συγκεκριμένη χρήση.
Ο χρόνος αναμονής δεν είναι ίδιος για όλα τα φάρμακα.
Δεν πρέπει να υπολογίζεται «από μνήμης» ή επειδή ένα άλλο σκεύασμα είχε τον ίδιο χρόνο.
Γιατί μπορεί να μην πετύχει η θεραπεία;
Αποτυχία θεραπείας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «το αντιβιοτικό ήταν αδύναμο».
Πιθανοί λόγοι είναι:
- η θεραπεία άρχισε πολύ αργά,
- το μικρόβιο δεν ήταν ευαίσθητο στο φάρμακο,
- υπήρχε λάθος διάγνωση,
- η διάρκεια θεραπείας ήταν ανεπαρκής,
- υπήρχαν αποστήματα ή νεκρωμένος ιστός,
- η συγκέντρωση του αντιμικροβιακού στον ιστό ήταν ανεπαρκής,
- η προβατίνα μολύνθηκε ξανά,
- δεν διορθώθηκε η αιτία που προκάλεσε το πρόβλημα στο κοπάδι.
Staphylococcus aureus και χρόνια λοίμωξη
Ο S. aureus μπορεί να εγκατασταθεί βαθιά στον μαστικό ιστό, να προκαλέσει μικροαποστήματα και να επιμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Για αυτό η κλινική εικόνα μπορεί να βελτιωθεί χωρίς να έχει εξαλειφθεί πλήρως η λοίμωξη.
Χρόνια μαστίτιδα – ο «σκληρός μαστός»
Μετά από παλαιότερη λοίμωξη μπορεί να μείνει μόνιμη ίνωση.
Ο κτηνοτρόφος μπορεί να αισθάνεται:
- σκληρούς όζους,
- ανομοιόμορφο ιστό,
- ένα μικρότερο ή παραμορφωμένο ημιμόριο,
- πολύ μειωμένη παραγωγή.
Ένα τέτοιο ημιμόριο μπορεί να μην επανέλθει ποτέ σε φυσιολογική παραγωγή.
Γι' αυτό είναι σημαντικό να ψηλαφούνται οι μαστοί:
- μετά τον απογαλακτισμό,
- κατά την ξηρά περίοδο,
- και πριν από την επόμενη οχεία.
Προβατίνες με μόνιμες σκληρύνσεις, αποστήματα ή ένα μη λειτουργικό ημιμόριο συχνά αποτελούν υποψήφιες για απομάκρυνση από το αναπαραγωγικό κοπάδι, ιδιαίτερα όταν δεν μπορούν να θρέψουν επαρκώς τα αρνιά τους.
Υποκλινική μαστίτιδα: το πρόβλημα που δεν φαίνεται
Η υποκλινική μαστίτιδα μπορεί να είναι οικονομικά πολύ σημαντική επειδή δεν υπάρχει εμφανώς άρρωστο ζώο.
Μπορεί να παρατηρούμε μόνο:
- πτώση γαλακτοπαραγωγής,
- αυξημένα σωματικά κύτταρα,
- μεγαλύτερο μικροβιακό φορτίο γάλακτος,
- αρνιά που δεν αναπτύσσονται όπως αναμενόταν.
Σε ελληνικές γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές έχει επιβεβαιωθεί ότι η υποκλινική μαστίτιδα αποτελεί σημαντικό και συχνό πρόβλημα, με τους σταφυλόκοκκους να αποτελούν σημαντικούς αιτιολογικούς παράγοντες.
Δεν θεραπεύουμε όμως όλες τις υψηλές τιμές σωματικών κυττάρων στα τυφλά
Χρειάζεται να αξιολογηθούν:
- μεμονωμένο ζώο ή πρόβλημα κοπαδιού,
- CMT,
- ατομικός αριθμός σωματικών κυττάρων,
- καλλιέργεια,
- παραγωγή,
- ιστορικό μαστίτιδας.
Η μαζική χορήγηση αντιβιοτικών χωρίς διάγνωση δεν αποτελεί σωστή στρατηγική.
Πώς μπορεί η αρμεκτική μηχανή να αυξήσει τον κίνδυνο;
Η μηχανική άμελξη είναι ασφαλής όταν το σύστημα λειτουργεί σωστά.
Προβλήματα δημιουργούνται από:
- λάθος επίπεδο κενού,
- προβληματική παλμοδότηση,
- φθαρμένα θήλαστρα,
- υπεράρμεγμα,
- κακή εφαρμογή των κυπέλλων,
- ολίσθηση θηλάστρων και εισρόφηση μολυσμένων σταγονιδίων,
- ανεπαρκή καθαρισμό του συστήματος.
Σημεία που πρέπει να ανησυχήσουν
- πολλές θηλές με τραυματισμούς ή υπερκεράτωση,
- ξαφνική αύξηση μαστίτιδων,
- μεγάλη αύξηση σωματικών κυττάρων,
- συνεχείς πτώσεις θηλάστρων,
- ανομοιόμορφο άρμεγμα.
Σε τέτοια περίπτωση δεν αρκεί η αλλαγή αντιβιοτικού. Χρειάζεται τεχνικός έλεγχος της αρμεκτικής εγκατάστασης.
Πώς μειώνουμε τη μαστίτιδα στο κοπάδι;
1. Καθαρή και στεγνή στρωμνή
Ο μαστός της προβατίνας έρχεται σε άμεση επαφή με τη στρωμνή κάθε φορά που ξαπλώνει.
Βρεγμένη στρωμνή και μεγάλη κοπρανώδης μόλυνση αυξάνουν το μικροβιακό φορτίο γύρω από τη θηλή.
2. Έλεγχος θηλών
Τραυματισμένες θηλές πρέπει να αντιμετωπίζονται έγκαιρα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- οι προβατίνες έχουν πολλά αρνιά,
- υπάρχει έντονος θηλασμός,
- τα αρνιά έχουν στοματικές βλάβες.
3. Σωστή υγιεινή στο άρμεγμα
- καθαρά χέρια ή γάντια,
- καθαρό άκρο θηλής,
- καθαρός εξοπλισμός,
- σωστή απολύμανση μετά το άρμεγμα όπου εφαρμόζεται σχετικό πρόγραμμα,
- άρμεγμα ύποπτων ή μολυσμένων ζώων τελευταίων.
4. Τακτικός έλεγχος αρμεκτικής μηχανής
Το σύστημα πρέπει να ελέγχεται και να συντηρείται προγραμματισμένα και όχι μόνο όταν εμφανιστεί πρόβλημα.
5. Απομόνωση κλινικών περιστατικών
Η άρρωστη προβατίνα πρέπει, όπου είναι πρακτικά δυνατό, να χωρίζεται ώστε:
- να παρακολουθείται καλύτερα,
- να μην αναμειγνύεται το γάλα της,
- να περιορίζεται η μετάδοση παθογόνων.
6. Έλεγχος μετά τον απογαλακτισμό
Μετά το τέλος της γαλουχίας ψηλαφούμε όλα τα ημιμόρια.
Ψάχνουμε:
- σκληρύνσεις,
- ασυμμετρία,
- οζίδια,
- αποστήματα,
- κατεστραμμένες θηλές.
7. Έλεγχος πριν από την οχεία
Η προβατίνα με μόνιμη σοβαρή βλάβη του μαστού μπορεί στην επόμενη γέννα να μην έχει αρκετό γάλα για τα αρνιά της.
Είναι καλύτερο να εντοπιστεί πριν ξαναμπεί στην αναπαραγωγή.
8. Όταν αυξάνονται τα περιστατικά, διερευνούμε το κοπάδι
Αν από δύο περιστατικά περάσουμε ξαφνικά σε δέκα, δεν έχουμε πλέον μόνο πρόβλημα μεμονωμένων ζώων.
Ελέγχουμε:
- ποια μικρόβια κυκλοφορούν,
- αρμεκτική μηχανή,
- στρωμνή,
- υγιεινή αρμέγματος,
- κατάσταση θηλών,
- διαχείριση αρνιών,
- συνωστισμό.
Βρήκα προβατίνα με ύποπτη μαστίτιδα – τι κάνω τώρα;
| Τι βλέπω | Τι μπορεί να σημαίνει | Τι κάνω |
|---|---|---|
| Μικρή αλλαγή στο γάλα, προβατίνα ζωηρή | Πρώιμη κλινική μαστίτιδα | Απομόνωση, έλεγχος μαστού, δείγμα γάλακτος και επικοινωνία με κτηνίατρο |
| Πρησμένος, ζεστός και επώδυνος μαστός | Οξεία φλεγμονή | Κτηνιατρική εξέταση άμεσα και έναρξη κατάλληλης θεραπείας |
| Πυρετός, ανορεξία, έντονη κατάπτωση | Συστηματική νόσος / τοξιναιμία | Άμεσος κτηνίατρος – πιθανή συστηματική αντιμικροβιακή και υποστηρικτική θεραπεία |
| Μπλε, μωβ, μαύρο ή ψυχρό ημιμόριο | Γαγγραινώδης μαστίτιδα | Κτηνιατρικό επείγον |
| Χωρίς εμφανές πρήξιμο αλλά χαμηλό γάλα / υψηλά σωματικά κύτταρα | Πιθανή υποκλινική μαστίτιδα | CMT, ατομικά δείγματα γάλακτος, καλλιέργεια και έλεγχος σε επίπεδο κοπαδιού |
| Σκληρό ημιμόριο χωρίς ενεργή οξεία φλεγμονή | Χρόνια βλάβη / ίνωση / απόστημα | Κτηνιατρική αξιολόγηση της λειτουργικότητας και απόφαση αν το ζώο πρέπει να παραμείνει στην αναπαραγωγή |
Τα πρώτα 10 βήματα του κτηνοτρόφου
- Χωρίζω την ύποπτη προβατίνα.
- Ελέγχω και τα δύο ημιμόρια του μαστού.
- Ελέγχω το γάλα χωριστά από κάθε θηλή.
- Μετρώ θερμοκρασία.
- Ελέγχω αν τρώει, πίνει και στέκεται κανονικά.
- Ελέγχω αν τα αρνιά έχουν αρκετό γάλα.
- Παίρνω καθαρό δείγμα πριν από το αντιβιοτικό όταν είναι εφικτό.
- Καλώ τον κτηνίατρο και δεν αλλάζω τυχαία φάρμακα.
- Δεν βάζω το γάλα στη δεξαμενή.
- Καταγράφω το περιστατικό, τη θεραπεία και τον χρόνο αναμονής.
Τι ΔΕΝ πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος;
- Να περιμένει δύο ή τρεις ημέρες σε οξεία μαστίτιδα.
- Να χρησιμοποιεί όποιο αντιβιοτικό υπάρχει διαθέσιμο χωρίς διάγνωση.
- Να βάζει τυχαίο ενδομαστικό σωληνάριο χωρίς κτηνιατρική οδηγία.
- Να αλλάζει αντιβιοτικό κάθε ημέρα επειδή ο μαστός δεν έγινε αμέσως φυσιολογικός.
- Να βάζει γάλα θεραπευόμενης προβατίνας στη δεξαμενή.
- Να ξεχνά τα αρνιά της άρρωστης προβατίνας.
- Να θεωρεί ότι επειδή υποχώρησε ο πυρετός αποκαταστάθηκε και ο μαστός.
- Να κρατά για χρόνια στην αναπαραγωγή προβατίνα με μόνιμα κατεστραμμένο μαστό χωρίς αξιολόγηση.
Πότε πρέπει να καλέσουμε κτηνίατρο αμέσως;
Χωρίς καθυστέρηση όταν υπάρχει:
- υψηλός πυρετός,
- έντονη κατάπτωση,
- άρνηση τροφής,
- πολύ επώδυνος και πρησμένος μαστός,
- αιματηρή ή δύσοσμη έκκριση,
- μπλε, μωβ ή μαύρο δέρμα του μαστού,
- ψυχρός μαστός,
- προβατίνα που δεν μπορεί να σηκωθεί,
- πολλά περιστατικά σε μικρό χρονικό διάστημα.
Συχνές ερωτήσεις
Η μαστίτιδα μπορεί να εμφανιστεί χωρίς πυρετό;
Ναι. Οι υποκλινικές και ορισμένες ήπιες ή χρόνιες μορφές μπορεί να μην προκαλούν πυρετό.
Αν ο μαστός είναι σκληρός σημαίνει ότι υπάρχει ενεργή μαστίτιδα;
Όχι πάντα. Μπορεί να πρόκειται για ουλώδη ιστό ή χρόνια βλάβη από παλαιότερη λοίμωξη.
Αν η προβατίνα κουτσαίνει πρέπει να κοιτάξω και τον μαστό;
Ναι, ιδιαίτερα μετά τον τοκετό και κατά τη γαλουχία. Ο επώδυνος μαστός μπορεί να κάνει την προβατίνα να κρατά το πίσω πόδι μακριά από το προσβεβλημένο ημιμόριο.
Χρειάζεται κάθε μαστίτιδα αντιβίωση;
Η βακτηριακή κλινική μαστίτιδα συχνά χρειάζεται αντιμικροβιακή θεραπεία, αλλά η επιλογή φαρμάκου και οδού χορήγησης πρέπει να βασίζεται στη μορφή του περιστατικού, στο πιθανό παθογόνο και όπου είναι δυνατόν στην καλλιέργεια.
Ενδομαστικό ή ενέσιμο αντιβιοτικό;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλες τις περιπτώσεις. Σε εντοπισμένη λοίμωξη μπορεί να επιλεγεί ενδομαστική θεραπεία. Σε συστηματικά ή πολύ βαριά περιστατικά μπορεί να είναι απαραίτητη συστηματική θεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται συνδυασμός.
Πρέπει να αρμέγω τον προσβεβλημένο μαστό;
Ο κτηνίατρος μπορεί να συστήσει ελεγχόμενη απομάκρυνση της παθολογικής έκκρισης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δεν εφαρμόζουμε όμως βίαιο ή υπερβολικό άρμεγμα σε πολύ επώδυνο ή νεκρωμένο μαστό.
Μπορεί να ξαναδώσει κανονικά γάλα μετά τη θεραπεία;
Ναι σε πολλές έγκαιρα αντιμετωπισμένες περιπτώσεις. Αν όμως έχει δημιουργηθεί εκτεταμένη βλάβη, ίνωση, απόστημα ή γαγγρένα, η παραγωγή μπορεί να μην επανέλθει.
Τι κάνουμε με προβατίνα που έχει μόνο ένα λειτουργικό ημιμόριο;
Εξαρτάται από την παραγωγική της ικανότητα και τον αριθμό αρνιών που καλείται να θρέψει. Πριν παραμείνει στην αναπαραγωγή πρέπει να αξιολογηθεί αν μπορεί να θρέψει επαρκώς την επόμενη γέννα.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω το γάλα όσο παίρνει αντιβίωση;
Όχι για ανθρώπινη κατανάλωση ή για τη δεξαμενή μέχρι να ολοκληρωθεί ο προβλεπόμενος χρόνος αναμονής του συγκεκριμένου φαρμάκου. Οι χρόνοι αναμονής διαφέρουν ανά προϊόν.
Η μαστίτιδα μπορεί να σκοτώσει την προβατίνα;
Ναι. Οι υπεροξείες, σηπτικές και ιδιαίτερα οι γαγγραινώδεις μορφές μπορούν να γίνουν απειλητικές για τη ζωή.
Πώς καταλαβαίνω ότι το πρόβλημα δεν είναι πια ατομικό αλλά πρόβλημα κοπαδιού;
Όταν αυξάνονται τα περιστατικά, τα σωματικά κύτταρα ή το μικροβιακό φορτίο, μειώνεται η γαλακτοπαραγωγή ή επαναλαμβάνονται τα ίδια παθογόνα, χρειάζεται διερεύνηση ολόκληρης της εκτροφής και όχι απλώς θεραπεία κάθε νέας προβατίνας.
Συμπέρασμα
Στη μαστίτιδα των προβάτων η ταχύτητα αντίδρασης έχει μεγάλη σημασία.
Ο κτηνοτρόφος πρέπει πρώτα να αναγνωρίζει ότι υπάρχει πρόβλημα:
- αλλαγή στο γάλα,
- πρησμένος ή επώδυνος μαστός,
- πτώση παραγωγής,
- πυρετός,
- ανορεξία,
- άρνηση θηλασμού,
- ή ύποπτη χωλότητα.
Στη συνέχεια πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να λαμβάνεται δείγμα γάλακτος πριν από την έναρξη αντιμικροβιακής αγωγής και να επιλέγεται η θεραπεία με βάση τη βαρύτητα και την πιθανή αιτία.
Ενδομαστικά ή συστηματικά αντιμικροβιακά, αντιφλεγμονώδη, αναλγησία και υγρά δεν είναι εναλλακτικές που επιλέγονται τυχαία· αποτελούν διαφορετικά εργαλεία για διαφορετικές μορφές της νόσου.
Και τέλος, δεν θεραπεύουμε μόνο το ζώο. Αν οι μαστίτιδες επαναλαμβάνονται, ελέγχουμε στρωμνή, θηλές, αρνιά, αρμεκτική μηχανή, διαδικασία αρμέγματος και τα παθογόνα που κυκλοφορούν στο κοπάδι.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- MSD Veterinary Manual – Mastitis in Ewes.
- Cornell University College of Veterinary Medicine – Mastitis in Ewes and Does.
- Mavrogianni VS, Menzies PI, Fragkou IA, Fthenakis GC – Principles of Mastitis Treatment in Sheep and Goats.
- Vasileiou NGC, Fthenakis GC, Mavrogianni VS – Comparison of Intramammary and Injectable Antibiotic Administration against Staphylococcal Mastitis in Ewes.
- Clinical mastitis in ewes: bacteriology, epidemiology and clinical features.
- University of Thessaly – studies on ovine mastitis treatment and control.
- Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society – Predisposing factors and control of bacterial mastitis in dairy ewes.
- European Medicines Agency – Union Product Database for authorised veterinary medicines.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου