Το άχυρο είναι μία από τις πιο διαθέσιμες και οικονομικές χονδροειδείς ζωοτροφές στην προβατοτροφία. Υπάρχει σχεδόν παντού όπου καλλιεργούνται δημητριακά, μεταφέρεται και αποθηκεύεται σχετικά εύκολα και μπορεί να προσφέρει πολύτιμη δομική ίνα στο σιτηρέσιο.
Υπάρχει όμως μία σημαντική παρανόηση: το άχυρο δεν είναι φτηνός σανός.
Το άχυρο είναι το υπόλειμμα που παραμένει μετά τη συγκομιδή του καρπού του σιταριού, του κριθαριού, της βρώμης ή άλλων δημητριακών. Το φυτό έχει ήδη ωριμάσει και τα περισσότερα εύπεπτα θρεπτικά συστατικά έχουν μεταφερθεί στον καρπό που απομακρύνθηκε.
Αυτό που μένει αποτελείται κυρίως από ώριμα στελέχη και φύλλα με:
- πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες,
- χαμηλή πεπτικότητα,
- πολύ χαμηλή πρωτεΐνη,
- χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα,
- πολύ λίγο άμυλο και σάκχαρα.
Το άχυρο λοιπόν μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο, αρκεί να χρησιμοποιείται για τον σωστό λόγο, στη σωστή ποσότητα και μαζί με τις ζωοτροφές που διορθώνουν τις ελλείψεις του.
Τι είναι πραγματικά το άχυρο;
Όταν θερίζεται ένα δημητριακό, ο καρπός απομακρύνεται και παραμένουν κυρίως τα στελέχη και τα ξηρά φύλλα.
Αυτό είναι το άχυρο.
Σε αντίθεση με έναν σανό που συγκομίζεται ειδικά για να αποτελέσει ζωοτροφή, το φυτό από το οποίο προέρχεται το άχυρο έχει ήδη φτάσει σε πολύ προχωρημένο στάδιο ωρίμανσης.
Κατά την ωρίμανση:
- αυξάνονται τα κυτταρικά τοιχώματα,
- αυξάνονται η κυτταρίνη και η ημικυτταρίνη,
- αυξάνεται η λιγνίνη,
- μειώνεται η πεπτικότητα,
- και μεγάλο μέρος των εύπεπτων συστατικών έχει ήδη μεταφερθεί στον καρπό.
Γι' αυτό ένα κιλό άχυρο δεν μπορεί να συγκριθεί διατροφικά με ένα κιλό καλού σανού ή μηδικής.
Θρεπτική σύσταση του άχυρου
Τα περισσότερα άχυρα μικρών δημητριακών χαρακτηρίζονται από:
- υψηλή ξηρά ουσία,
- πολύ υψηλή NDF,
- υψηλή ADF,
- χαμηλή πρωτεΐνη,
- λίγο λίπος,
- πολύ λίγο άμυλο και σάκχαρα.
Τυπική σύσταση σιταρένιου άχυρου
| Συστατικό | Μέση τιμή | Ενδεικτικό εύρος |
|---|---|---|
| Ξηρά ουσία | 91,0% | 87,3–93,8% |
| Ακατέργαστη πρωτεΐνη | 4,2% DM | 2,6–6,0% |
| NDF | 77,5% DM | 65,4–86,0% |
| ADF | 50,0% DM | 43,3–57,0% |
| Λιγνίνη | 7,2% DM | 5,3–9,7% |
| Λίπος | 1,4% DM | 0,7–2,8% |
| Άμυλο | περίπου 1% | χαμηλό |
| Ασβέστιο | περίπου 4,8 g/kg DM | μεταβλητό |
Με NDF κοντά στο 80% και πρωτεΐνη κοντά στο 4%, είναι εύκολο να καταλάβουμε το βασικό πρόβλημα.
Το άχυρο μπορεί να γεμίσει τη μεγάλη κοιλία χωρίς να προσφέρει αντίστοιχη ποσότητα:
- ενέργειας,
- πρωτεΐνης,
- μετάλλων,
- βιταμινών.
Σιτάρι, κριθάρι ή βρώμη;
Όλα τα άχυρα δημητριακών είναι φτωχές ζωοτροφές σε σχέση με έναν καλό σανό, αλλά υπάρχουν διαφορές.
| Άχυρο | Ξηρά ουσία | Πρωτεΐνη % DM | NDF % DM | ADF % DM | Λιγνίνη % DM |
|---|---|---|---|---|---|
| Σιτάρι | 91,0% | 4,2% | 77,5% | 50,0% | 7,2% |
| Κριθάρι | 90,9% | 3,8% | 80,5% | 48,3% | 6,5% |
| Βρώμη | 89,6% | 3,6% | 76,0% | 44,6% | 6,6% |
Άχυρο βρώμης
Συχνά καταναλώνεται πιο εύκολα από τα πρόβατα και έχει κατά μέσο όρο λίγο χαμηλότερη ADF από το σιταρένιο.
Άχυρο κριθαριού
Χρησιμοποιείται ευρέως. Σε ποικιλίες με σκληρά αγάνια χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή μπορούν να μειώσουν την αποδοχή και να προκαλέσουν μηχανικούς ερεθισμούς.
Άχυρο σιταριού
Είναι πολύ διαθέσιμο και χρήσιμο ως πηγή δομικής ίνας, αλλά η υψηλή NDF και η χαμηλή πρωτεΐνη περιορίζουν πολύ την αξία του όταν αποτελεί μεγάλο μέρος του σιτηρεσίου.
Άχυρο και σανός: δεν είναι το ίδιο πράγμα
| Χαρακτηριστικό | Άχυρο | Σανός |
|---|---|---|
| Συγκομιδή | Μετά την ωρίμανση και συγκομιδή του καρπού | Το φυτό συγκομίζεται ως ζωοτροφή |
| Πρωτεΐνη | Πολύ χαμηλή | Συνήθως υψηλότερη |
| Ίνα | Πολύ υψηλή | Συνήθως χαμηλότερη |
| Πεπτικότητα | Χαμηλή | Υψηλότερη |
| Ενεργειακή αξία | Χαμηλή | Υψηλότερη |
| Κύριος ρόλος | Δομική ίνα και όγκος | Βασική χονδροειδής τροφή |
Γι' αυτό δεν μπορούμε να αφαιρέσουμε 1 kg καλού σανού και να το αντικαταστήσουμε με 1 kg άχυρου περιμένοντας το ίδιο αποτέλεσμα.
Τι προσφέρει στη μεγάλη κοιλία;
Το βασικό πλεονέκτημα του άχυρου είναι η φυσική δομική ίνα.
Η κατάλληλη φυσική ίνα:
- διεγείρει το μάσημα,
- αυξάνει τον μηρυκασμό,
- αυξάνει την παραγωγή σάλιου,
- βοηθά τη φυσιολογική κινητικότητα της μεγάλης κοιλίας,
- είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε σιτηρέσια πλούσια σε συμπυκνώματα.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή το σάλιο συμμετέχει στη ρύθμιση του περιβάλλοντος της μεγάλης κοιλίας.
Γιατί χωνεύεται δύσκολα;
Το ώριμο άχυρο περιέχει πολύ μεγάλη ποσότητα κυτταρικών τοιχωμάτων και σημαντική λιγνίνη.
Η λιγνίνη:
- δεν πέπτεται ουσιαστικά,
- περιορίζει την πρόσβαση των μικροοργανισμών στην κυτταρίνη,
- μειώνει την πεπτικότητα των ινών.
Έτσι το άχυρο παραμένει περισσότερο χρόνο στη μεγάλη κοιλία.
Όσο πιο αργά απομακρύνεται το περιεχόμενο, τόσο πιο γρήγορα γεμίζει η μεγάλη κοιλία και τόσο περισσότερο περιορίζεται η δυνατότητα του ζώου να καταναλώσει επιπλέον τροφή.
Και η πολύ χαμηλή πρωτεΐνη;
Αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα.
Οι μικροοργανισμοί της μεγάλης κοιλίας χρειάζονται:
- διαθέσιμη ενέργεια,
- άζωτο,
- κατάλληλο περιβάλλον.
Με μόλις 3–4% ακατέργαστη πρωτεΐνη, ένα σιτηρέσιο που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε άχυρο μπορεί να περιορίζει τη μικροβιακή δραστηριότητα.
Άρα έχουμε:
- πολλή δύσπεπτη ίνα,
- λίγη πρωτεΐνη,
- αργή μικροβιακή αποδόμηση,
- μεγάλη παραμονή στη μεγάλη κοιλία,
- μειωμένη συνολική πρόσληψη.
Πόσο άχυρο μπορούν να τρώνε τα πρόβατα;
Δεν υπάρχει μία ποσότητα κατάλληλη για όλα τα ζώα.
Εξαρτάται από:
- σωματικό βάρος,
- σωματική κατάσταση,
- εγκυμοσύνη,
- γαλακτοπαραγωγή,
- ποιότητα του άχυρου,
- ποσότητα άλλης χονδροειδούς τροφής,
- ποσότητα συμπυκνωμάτων.
Σε ορισμένα συστήματα σίτισης εγκύων προβατίνων μπορεί να προσφέρεται άχυρο ακόμη και κατά βούληση, με σημαντική όμως συμπληρωματική χορήγηση συμπυκνωμένης τροφής.
Άχυρο σε ζώα συντήρησης
Τα ζώα χαμηλών απαιτήσεων είναι εκεί όπου το άχυρο μπορεί να έχει τη μεγαλύτερη οικονομική χρησιμότητα.
Για παράδειγμα:
- ξηρές προβατίνες,
- ζώα σε καλή σωματική κατάσταση,
- ζώα που δεν βρίσκονται σε προχωρημένη εγκυμοσύνη,
- ζώα χωρίς υψηλή παραγωγική απαίτηση.
Ακόμη και εδώ όμως το άχυρο μόνο του δεν αποτελεί πλήρες σιτηρέσιο.
Πρέπει να ελέγχονται:
- πρωτεΐνη,
- ενέργεια,
- μέταλλα,
- βιταμίνες.
Άχυρο στην εγκυμοσύνη
Αρχή και μέση εγκυμοσύνη
Σε προβατίνες καλής σωματικής κατάστασης, το άχυρο μπορεί να αποτελεί μέρος ενός οικονομικού σιτηρεσίου όταν οι συνολικές ανάγκες καλύπτονται από τα υπόλοιπα συστατικά.
Τέλος εγκυμοσύνης
Εδώ χρειάζεται πολύ περισσότερη προσοχή.
Στις τελευταίες εβδομάδες:
- αυξάνονται γρήγορα οι ανάγκες σε ενέργεια,
- αυξάνονται οι ανάγκες σε πρωτεΐνη,
- μεγαλώνουν τα έμβρυα,
- μειώνεται ο διαθέσιμος χώρος για τη μεγάλη κοιλία.
Το άχυρο έχει ακριβώς το μειονέκτημα που δεν θέλουμε σε αυτή τη φάση:
πολύ όγκο και λίγα θρεπτικά συστατικά ανά κιλό.
Αν χρησιμοποιείται ως χονδροειδής βάση στο τέλος της εγκυμοσύνης, το συμπύκνωμα πρέπει να έχει σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει το ενεργειακό και πρωτεϊνικό έλλειμμα.
Άχυρο στη γαλακτοπαραγωγή
Η γαλακτοπαραγωγή απαιτεί υψηλή πρόσληψη:
- ενέργειας,
- πρωτεΐνης,
- ξηράς ουσίας,
- νερού.
Το άχυρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μικρό μέρος ενός σιτηρεσίου για να προσφέρει φυσική ίνα.
Δεν είναι όμως κατάλληλη βασική ζωοτροφή για υψηλή παραγωγή γάλακτος, επειδή καταλαμβάνει μεγάλο όγκο στη μεγάλη κοιλία με μικρή παροχή ενέργειας και πρωτεΐνης.
Άχυρο στα αρνιά και στην πάχυνση
Τα νεαρά αρνιά έχουν υψηλές απαιτήσεις σε σχέση με το βάρος τους.
Για γρήγορη ανάπτυξη χρειάζονται:
- υψηλή ενεργειακή πυκνότητα,
- επαρκή πρωτεΐνη,
- σωστή ποσότητα ίνας,
- μέταλλα και βιταμίνες.
Το άχυρο δεν μπορεί να αποτελέσει την κύρια τροφή σε ένα σιτηρέσιο γρήγορης πάχυνσης.
Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί σε ελεγχόμενη ποσότητα ως πηγή δομικής ίνας δίπλα σε σιτηρέσιο πλούσιο σε δημητριακά.
Πώς μπαίνει σωστά το άχυρο στο σιτηρέσιο;
Για να αξιοποιηθεί σωστά πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι του λείπει.
| Χαρακτηριστικό | Άχυρο | Τι χρειάζεται συχνά δίπλα του |
|---|---|---|
| Δομική ίνα | Πολύ υψηλή | Συνήθως δεν χρειάζεται περισσότερη |
| Πρωτεΐνη | Πολύ χαμηλή | Σογιάλευρο, μηδική ή άλλη πρωτεϊνούχα ζωοτροφή |
| Ενέργεια | Χαμηλή | Καλαμπόκι, κριθάρι ή άλλες ενεργειακές ζωοτροφές |
| Άμυλο | Ελάχιστο | Δημητριακά όταν απαιτείται παραγωγή |
| Μέταλλα | Δεν επαρκούν | Κατάλληλη μεταλλική συμπλήρωση |
| Βιταμίνες | Περιορισμένες | Αξιολόγηση του συνολικού σιτηρεσίου |
Άχυρο + καλαμπόκι
Το καλαμπόκι διορθώνει μεγάλο μέρος του ενεργειακού ελλείμματος.
Δεν διορθώνει όμως από μόνο του τη χαμηλή πρωτεΐνη του άχυρου.
Άχυρο + κριθάρι
Ο συνδυασμός δίνει:
- δομική ίνα από το άχυρο,
- άμυλο και ενέργεια από το κριθάρι.
Χρειάζεται παράλληλα έλεγχος της συνολικής πρωτεΐνης.
Άχυρο + σογιάλευρο
Το σογιάλευρο διορθώνει πολύ αποτελεσματικά το πρωτεϊνικό έλλειμμα.
Χρειάζεται όμως ταυτόχρονα κατάλληλη ενεργειακή παροχή.
Άχυρο + μηδική
Είναι ένας ενδιαφέρων συνδυασμός επειδή:
- το άχυρο δίνει φθηνή φυσική ίνα,
- η μηδική δίνει περισσότερη πρωτεΐνη, ασβέστιο και καλύτερη πεπτικότητα.
Πώς μπορούμε να αυξήσουμε την κατανάλωση άχυρου;
Αν το άχυρο αποτελεί σημαντικό μέρος του σιτηρεσίου, η εθελοντική κατανάλωσή του έχει μεγάλη σημασία.
Η λύση όμως δεν είναι απλώς να βάλουμε περισσότερο άχυρο στην ταΐστρα.
Η κατανάλωση επηρεάζεται από:
- τη γευστικότητα,
- τη φυσική μορφή,
- την πρωτεΐνη του συνολικού σιτηρεσίου,
- τη διαθέσιμη ενέργεια,
- το νερό,
- την καθαριότητα και φρεσκάδα της τροφής.
1. Κατάλληλος τεμαχισμός
Πολύ μακριά και σκληρά στελέχη μπορεί να καταναλώνονται δύσκολα.
Ο κατάλληλος τεμαχισμός:
- διευκολύνει την πρόσληψη,
- βελτιώνει την ανάμιξη,
- μειώνει την επιλογή συγκεκριμένων συστατικών,
- βοηθά ιδιαίτερα σε TMR.
2. Ανάμιξη με πιο εύγευστες ζωοτροφές
Η ανάμιξη μπορεί να βοηθήσει σημαντικά την κατανάλωση.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν, ανάλογα με το σιτηρέσιο:
- καλαμπόκι,
- κριθάρι,
- πολτός τεύτλων,
- μελάσα,
- μηδική,
- πρωτεϊνούχα συμπληρώματα.
Όταν το άχυρο είναι σωστά αναμεμιγμένο σε ένα ολοκληρωμένο σιτηρέσιο, το πρόβατο δεν μπορεί τόσο εύκολα να επιλέξει μόνο τα πιο γευστικά συστατικά.
3. Επαρκής πρωτεΐνη
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Με περίπου 3–4% πρωτεΐνη, το άχυρο δεν παρέχει από μόνο του αρκετό άζωτο για βέλτιστη λειτουργία των μικροοργανισμών της μεγάλης κοιλίας.
Όταν παρέχεται κατάλληλη πρωτεϊνούχα συμπλήρωση:
- αυξάνεται η διαθέσιμη πηγή αζώτου,
- βελτιώνεται η μικροβιακή δραστηριότητα,
- μπορεί να βελτιωθεί η πέψη των ινών,
- και σε αρκετές περιπτώσεις αυξάνεται η εθελοντική κατανάλωση.
Πρακτικές πηγές πρωτεΐνης μπορεί να είναι:
- σογιάλευρο,
- ηλιόπιτα,
- βαμβακόπιτα,
- ελαιοκραμβάλευρο,
- καλή μηδική,
- άλλες κατάλληλες πρωτεϊνούχες ζωοτροφές.
4. Ενέργεια και πρωτεΐνη μαζί
Η προσθήκη μόνο πρωτεΐνης δεν λύνει κάθε πρόβλημα.
Οι μικροοργανισμοί χρειάζονται ταυτόχρονα:
- διαθέσιμο άζωτο,
- και διαθέσιμη ενέργεια.
Γι' αυτό το άχυρο αξιοποιείται καλύτερα όταν το σιτηρέσιο διαθέτει και κατάλληλη ποσότητα ζυμώσιμης ενέργειας από άλλες ζωοτροφές.
5. Χρήση μελάσας
Η μελάσα μπορεί να:
- βελτιώσει τη γευστικότητα,
- μειώσει τη σκόνη,
- προσφέρει εύκολα διαθέσιμη ενέργεια,
- βοηθήσει στην ανάμιξη.
Δεν αποτελεί όμως από μόνη της πλήρες συμπλήρωμα για άχυρο.
Η χρήση της πρέπει να αποτελεί μέρος σωστά σχεδιασμένου σιτηρεσίου.
6. Άφθονο καθαρό νερό
Το άχυρο είναι πολύ ξηρή τροφή.
Η πέψη μεγάλης ποσότητας ινών απαιτεί καλή πρόσληψη νερού.
Αν το νερό είναι:
- λίγο,
- βρώμικο,
- πολύ μακριά,
- δύσκολα προσβάσιμο,
μπορεί να μειωθεί η συνολική κατανάλωση τροφής.
7. Καθαρή ταΐστρα και φρέσκο άχυρο
Τα πρόβατα μπορούν να είναι ιδιαίτερα επιλεκτικά.
Άχυρο που έχει:
- πατηθεί,
- βραχεί,
- μουχλιάσει,
- λερωθεί με κόπρανα,
- γεμίσει σκόνη,
μπορεί να απορρίπτεται ακόμη περισσότερο.
Η φρεσκάδα και η καθαριότητα της ταΐστρας επηρεάζουν πραγματικά την κατανάλωση.
8. Σταδιακή προσαρμογή
Οι μεγάλες αλλαγές στο σιτηρέσιο δεν πρέπει να γίνονται απότομα.
Η σταδιακή εισαγωγή:
- βοηθά τους μικροοργανισμούς να προσαρμοστούν,
- βελτιώνει την αποδοχή,
- μειώνει τις απότομες μεταβολές στη λειτουργία της μεγάλης κοιλίας.
9. TMR
Η ανάμιξη του άχυρου μέσα σε Total Mixed Ration είναι ένας από τους αποτελεσματικότερους τρόπους σταθερής χορήγησής του.
Σε ένα TMR μπορεί να αναμιχθεί με:
- δημητριακά,
- πρωτεϊνούχες ζωοτροφές,
- άλλες χονδροειδείς τροφές,
- μελάσα ή υγρά συστατικά,
- μεταλλικά και βιταμινούχα συμπληρώματα.
Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η δυνατότητα επιλογής και κάθε μπουκιά πλησιάζει περισσότερο τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.
Οι πιο πρακτικές μέθοδοι
| Μέθοδος | Τι βελτιώνει | Πρακτικότητα |
|---|---|---|
| Κατάλληλος τεμαχισμός | Ευκολία κατανάλωσης και ανάμιξης | Υψηλή |
| Πρωτεϊνική συμπλήρωση | Μικροβιακή αξιοποίηση των ινών | Υψηλή |
| Ενέργεια + πρωτεΐνη | Καλύτερη συνολική ζύμωση | Υψηλή |
| TMR | Ομοιόμορφη κατανάλωση και μικρότερη επιλογή | Υψηλή όπου υπάρχει εξοπλισμός |
| Μελάσα | Γευστικότητα και διαθέσιμη ενέργεια | Εξαρτάται από κόστος και σύστημα |
| Καθαρό νερό | Συνολική πρόσληψη και πέψη | Απαραίτητο |
Πότε το άχυρο δεν αρκεί;
Στη γαλακτοπαραγωγή
Η πρωτεΐνη και η ενεργειακή πυκνότητα είναι πολύ χαμηλές για να στηρίξουν υψηλή παραγωγή ως κύρια τροφή.
Στο τέλος της εγκυμοσύνης
Ο μεγάλος όγκος του μπορεί να περιορίσει την πρόσληψη πιο πυκνών θρεπτικά τροφών.
Στα αναπτυσσόμενα αρνιά
Δεν έχει την απαιτούμενη πρωτεΐνη και ενέργεια για γρήγορη ανάπτυξη.
Σε αδύνατες προβατίνες
Ζώα που πρέπει να αυξήσουν τη σωματική τους κατάσταση χρειάζονται μεγαλύτερη πυκνότητα ενέργειας και πρωτεΐνης.
Όταν αποτελεί σχεδόν όλο το σιτηρέσιο
Τότε μπορεί να εμφανιστούν ταυτόχρονα:
- ενεργειακό έλλειμμα,
- πρωτεϊνικό έλλειμμα,
- έλλειψη μετάλλων και βιταμινών,
- πτώση βάρους,
- χαμηλότερη παραγωγή.
Πώς αναγνωρίζουμε καλό άχυρο;
Ακόμη και αν το άχυρο είναι χαμηλής θρεπτικής αξίας, πρέπει να είναι υγιεινό.
Καλό άχυρο
- στεγνό,
- καθαρό,
- χωρίς μούχλα,
- χωρίς δυσάρεστη οσμή,
- χωρίς μεγάλη ποσότητα σκόνης,
- χωρίς σάπισμα,
- χωρίς ξένα σώματα.
Προβληματικό άχυρο
- μουχλιασμένο,
- μαυρισμένο από υγρασία,
- πολύ σκονισμένο,
- σαπισμένο,
- με έντονη ξένη οσμή,
- πολύ μολυσμένο με χώμα.
Ολόκληρο ή τεμαχισμένο;
Ο τεμαχισμός μπορεί να διευκολύνει:
- την πρόσληψη,
- την ανάμιξη,
- τη χρήση σε TMR,
- τη μείωση της επιλογής από τα ζώα.
Δεν αυξάνει όμως από μόνος του την περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη ούτε μετατρέπει το άχυρο σε υψηλής ενέργειας ζωοτροφή.
Πολύ ψιλός τεμαχισμός μπορεί επίσης να μειώσει μέρος της λειτουργικής αξίας της μακριάς ίνας.
Άχυρο σε TMR
Το TMR είναι ίσως μία από τις καλύτερες εφαρμογές για το άχυρο.
Το άχυρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δώσει:
- δομή,
- ίνες,
- όγκο,
ενώ τα υπόλοιπα συστατικά διορθώνουν:
- την ενέργεια,
- την πρωτεΐνη,
- τα μέταλλα,
- τις βιταμίνες.
Μπορεί να βελτιωθεί η θρεπτική αξία του άχυρου;
Στη βιβλιογραφία έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες μέθοδοι επεξεργασίας χαμηλής ποιότητας φυτικών υπολειμμάτων.
Μεταξύ αυτών:
- αμμωνιακή επεξεργασία,
- ελεγχόμενη χρήση ουρίας,
- αλκαλικές επεξεργασίες,
- φυσικές επεξεργασίες.
Ο στόχος είναι να διασπαστούν ορισμένοι δεσμοί του κυτταρικού τοιχώματος ώστε η ίνα να γίνει περισσότερο προσβάσιμη στους μικροοργανισμούς.
Άχυρο και νερό
Το άχυρο περιέχει πολύ λίγο νερό και πολύ μεγάλη ποσότητα ίνας.
Η συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό είναι επομένως απαραίτητη.
Οι ανάγκες αυξάνονται ιδιαίτερα:
- σε υψηλές θερμοκρασίες,
- στην εγκυμοσύνη,
- στη γαλακτοπαραγωγή,
- όταν το σιτηρέσιο περιλαμβάνει πολλές ξηρές ζωοτροφές.
Πότε συμφέρει πραγματικά;
Το άχυρο είναι συχνά φθηνό ανά τόνο.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι φθηνή πηγή πρωτεΐνης ή ενέργειας.
Παράδειγμα πρωτεΐνης
Αν ένας τόνος σιταρένιου άχυρου έχει:
- 91% ξηρά ουσία και
- 4,2% ακατέργαστη πρωτεΐνη στην ξηρά ουσία,
τότε περιέχει περίπου:
1.000 × 0,91 × 0,042 = 38,2 kg ακατέργαστης πρωτεΐνης.
Άρα η σύγκριση μόνο:
«τόσο κοστίζει ο τόνος άχυρου, τόσο ο τόνος μηδικής»
δεν έχει μεγάλη διατροφική αξία.
Πρέπει να συγκρίνουμε:
- ξηρά ουσία,
- πρωτεΐνη,
- ενέργεια,
- πεπτικότητα,
- ποσότητα που πραγματικά καταναλώνεται.
Πότε έχει πραγματική οικονομική αξία;
- όταν χρειαζόμαστε φθηνή δομική ίνα,
- σε ζώα χαμηλότερων απαιτήσεων,
- μέσα σε σωστά σχεδιασμένο TMR,
- όταν συμπληρώνεται οικονομικά με ενέργεια και πρωτεΐνη,
- σε περιόδους περιορισμένης διαθεσιμότητας άλλων χονδροειδών ζωοτροφών.
Πότε η οικονομία είναι ψεύτικη;
- όταν μειώνεται η γαλακτοπαραγωγή,
- όταν μειώνεται η ανάπτυξη των αρνιών,
- όταν πέφτει η σωματική κατάσταση των προβατίνων,
- όταν χρειάζεται υπερβολικά μεγάλη ποσότητα συμπυκνώματος για να διορθωθούν οι ελλείψεις.
Αξίζει να αναλύσουμε το άχυρο;
Αν αποτελεί μόνο μικρό ποσοστό του σιτηρεσίου, ίσως να μην είναι πάντα απαραίτητη μία πλήρης ανάλυση.
Αν όμως αποτελεί τη βασική χονδροειδή τροφή για μεγάλο αριθμό ζώων, η ανάλυση έχει μεγαλύτερη αξία.
| Παράμετρος | Γιατί ενδιαφέρει |
|---|---|
| Ξηρά ουσία | Για σωστό υπολογισμό της πραγματικής πρόσληψης. |
| Ακατέργαστη πρωτεΐνη | Για να υπολογίσουμε το πρωτεϊνικό έλλειμμα. |
| NDF | Δείχνει τη μεγάλη συμμετοχή κυτταρικών τοιχωμάτων. |
| ADF | Χρήσιμη ένδειξη της χαμηλής πεπτικότητας. |
| Λιγνίνη | Δείχνει μέρος της δύσπεπτης ίνας. |
| Τέφρα | Πολύ υψηλή τιμή μπορεί να δείχνει μόλυνση με χώμα. |
| Μέταλλα | Χρήσιμα αν το άχυρο αποτελεί μεγάλο μέρος της διατροφής. |
Άχυρο για τροφή ή για στρωμνή;
Το άχυρο χρησιμοποιείται συχνά και για στρωμνή.
Το υλικό που προορίζεται για τροφή πρέπει να είναι:
- καθαρό,
- στεγνό,
- χωρίς μούχλα,
- χωρίς σάπισμα,
- χωρίς μεγάλη επιμόλυνση.
Άχυρο που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί ως στρωμνή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κανονική ζωοτροφή.
Συχνές ερωτήσεις
Πόση πρωτεΐνη έχει το άχυρο;
Τα άχυρα μικρών δημητριακών έχουν συνήθως περίπου 3–4% ακατέργαστη πρωτεΐνη στην ξηρά ουσία. Το σιταρένιο βρίσκεται κατά μέσο όρο περίπου στο 4,2%, το κριθαρένιο περίπου στο 3,8% και το βρώμης περίπου στο 3,6%.
Ποιο άχυρο είναι καλύτερο για τα πρόβατα;
Το άχυρο βρώμης και κριθαριού συχνά καταναλώνονται ευκολότερα. Η πραγματική ποιότητα της συγκεκριμένης παρτίδας όμως είναι εξίσου σημαντική.
Μπορεί ένα πρόβατο να ζήσει μόνο με άχυρο;
Μπορεί να καταναλώσει άχυρο, αλλά ένα σιτηρέσιο μόνο από άχυρο δεν καλύπτει τις ανάγκες των περισσότερων ζώων σε ενέργεια, πρωτεΐνη, μέταλλα και βιταμίνες.
Μπορώ να δίνω άχυρο κάθε μέρα;
Ναι. Μπορεί να αποτελεί καθημερινό μέρος ενός σωστά εξισορροπημένου σιτηρεσίου.
Έχει ενέργεια;
Ναι, επειδή μέρος των ινών ζυμώνεται στη μεγάλη κοιλία. Η ενεργειακή του αξία όμως είναι χαμηλή σε σχέση με ποιοτικό σανό, μηδική ή δημητριακά.
Το άχυρο αντικαθιστά τον σανό;
Όχι κιλό προς κιλό. Ο καλός σανός έχει συνήθως πολύ υψηλότερη θρεπτική αξία.
Αντικαθιστά τη μηδική;
Όχι. Η μηδική έχει πολύ περισσότερη πρωτεΐνη, περισσότερο ασβέστιο και μεγαλύτερη συνολική θρεπτική αξία.
Μπορώ να το δίνω σε έγκυες προβατίνες;
Ναι, ως μέρος σωστά σχεδιασμένου σιτηρεσίου. Στο τέλος της εγκυμοσύνης όμως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή ώστε ο μεγάλος όγκος του άχυρου να μη μειώνει την πρόσληψη ενέργειας.
Μπορώ να το δίνω σε προβατίνες που αρμέγονται;
Ναι, αλλά κυρίως ως περιορισμένη πηγή δομικής ίνας. Δεν αποτελεί καλή βασική ζωοτροφή για υψηλή γαλακτοπαραγωγή.
Μπορώ να το δίνω σε αρνιά πάχυνσης;
Ναι, σε σωστή ποσότητα ως πηγή φυσικής ίνας μέσα σε ολοκληρωμένο σιτηρέσιο. Δεν πρέπει να εκτοπίζει μεγάλο μέρος της ενεργειακής και πρωτεϊνούχας τροφής.
Πώς κάνω τα πρόβατα να τρώνε περισσότερο άχυρο;
Οι σημαντικότερες πρακτικές είναι:
- κατάλληλος τεμαχισμός,
- ανάμιξη με πιο εύγευστα συστατικά,
- επαρκής πρωτεϊνική συμπλήρωση,
- επαρκής διαθέσιμη ενέργεια,
- καθαρό νερό,
- φρέσκια και καθαρή προσφορά,
- χρήση σε TMR όπου είναι δυνατό.
Η μελάσα βοηθά;
Μπορεί να βελτιώσει τη γευστικότητα, να μειώσει τη σκόνη και να προσφέρει εύκολα διαθέσιμη ενέργεια. Πρέπει όμως να χρησιμοποιείται ως μέρος ισορροπημένου σιτηρεσίου.
Χρειάζεται τεμαχισμό;
Όχι πάντα. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν το άχυρο αναμιγνύεται σε TMR ή όταν τα στελέχη είναι πολύ μακριά. Δεν πρέπει να τεμαχίζεται τόσο ώστε να χάνεται η λειτουργική φυσική ίνα.
Μπορεί να αυξηθεί η πεπτικότητά του;
Υπάρχουν τεχνικές χημικής ή φυσικής επεξεργασίας που μπορούν να αυξήσουν την πεπτικότητα, αλλά απαιτούν συγκεκριμένη τεχνογνωσία και δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυτοσχέδια.
Πώς καταλαβαίνω ότι το άχυρο δεν επαρκεί;
Πιθανές ενδείξεις είναι:
- πτώση σωματικής κατάστασης,
- χαμηλή γαλακτοπαραγωγή,
- ανεπαρκής ανάπτυξη αρνιών,
- μεγάλη κατανάλωση χονδροειδούς τροφής χωρίς αντίστοιχη παραγωγή.
Τα σημάδια αυτά δεν είναι ειδικά μόνο για το άχυρο και χρειάζεται να αξιολογείται ολόκληρο το σιτηρέσιο και η κατάσταση υγείας των ζώων.
Συμπέρασμα
Το άχυρο δεν είναι άχρηστη ζωοτροφή. Αλλά ούτε είναι ένας φτηνός αντικαταστάτης του σανού ή της μηδικής.
Η πραγματική του αξία είναι ότι προσφέρει:
- φθηνή δομική ίνα,
- όγκο,
- διέγερση του μηρυκασμού,
- χρήσιμη βάση για σωστά σχεδιασμένα σιτηρέσια.
Οι περιορισμοί του είναι εξίσου σημαντικοί:
- μόλις περίπου 3–4% πρωτεΐνη,
- πολύ υψηλή NDF,
- χαμηλή πεπτικότητα,
- χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα.
Για καλύτερη αξιοποίηση χρειάζεται:
- σωστή ποσότητα,
- επαρκής πρωτεϊνική συμπλήρωση,
- επαρκής ενέργεια,
- καθαρό νερό,
- σωστή φυσική μορφή,
- καθαρή και φρέσκια προσφορά,
- και σωστή ένταξη στο συνολικό σιτηρέσιο.
Χρησιμοποιημένο σωστά, το άχυρο μπορεί να μειώσει το κόστος και να προσφέρει πολύτιμη δομική ίνα. Χρησιμοποιημένο λανθασμένα, μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι τα πρόβατα «χόρτασαν», ενώ στην πραγματικότητα δεν πήραν αρκετή ενέργεια και πρωτεΐνη.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου