Υπερηχογράφημα στα πρόβατα: πότε γίνεται και τι μας δείχνει για την κύηση

Το υπερηχογράφημα κύησης δεν μας λέει απλώς αν μια προβατίνα είναι έγκυος. Όταν γίνει στον κατάλληλο χρόνο και από έμπειρο χειριστή, μπορεί να βοηθήσει να ξεχωρίσουμε τις μη έγκυες προβατίνες, να εκτιμήσουμε αν κυοφορούν ένα ή περισσότερα αρνιά και να οργανώσουμε καλύτερα τη διατροφή και την περίοδο των τοκετών.

Συσκευή υπερήχου – ενδεικτική εικόνα εξοπλισμού. Wikimedia Commons – Public Domain. Πηγή εικόνας .

Τι πρέπει να γνωρίζει ο κτηνοτρόφος:

• Το υπερηχογράφημα μπορεί να επιβεβαιώσει την κύηση αρκετά νωρίς.
• Για πρακτική διαχείριση και καταμέτρηση εμβρύων χρησιμοποιείται συχνά χρονικό παράθυρο περίπου 40–80 ημερών, ανάλογα με τον στόχο της εξέτασης.
• Η διάκριση μονόδυμης από πολύδυμη κύηση βοηθά στη σωστή διατροφή πριν τον τοκετό.
• Οι μη έγκυες προβατίνες μπορούν να εντοπιστούν εγκαίρως και να αξιολογηθούν ξεχωριστά.
• Στην Ελλάδα, πανελλαδική έρευνα έδειξε ότι υπερηχογραφική διάγνωση κύησης χρησιμοποιούνταν στο 36,6% των προβατοτροφικών μονάδων.
• Στις εκτροφές που εφάρμοζαν οργανωμένο αναπαραγωγικό έλεγχο, το ποσοστό έφτανε στο 60,2%.

Περιεχόμενα

• Τι γίνεται στην Ελλάδα
• Τι δείχνει το υπερηχογράφημα
• Πότε πρέπει να γίνεται
• Πότε μπορούμε να μετρήσουμε τα έμβρυα
• Γιατί μας ενδιαφέρουν τα δίδυμα
• Πώς χωρίζουμε τις προβατίνες μετά τον έλεγχο
• Τι κάνουμε με τις μη έγκυες
• Πόσο αξιόπιστο είναι
• Τι πρέπει να καταγράφουμε
• Πότε αξίζει οικονομικά
• Πρακτικό checklist
• Πηγές

Το υπερηχογράφημα χρησιμοποιείται στην ελληνική προβατοτροφία;

Ναι, αλλά δεν χρησιμοποιείται ακόμη σε όλες τις μονάδες.

Σε μεγάλη πανελλαδική έρευνα για τη διαχείριση της αναπαραγωγής στις ελληνικές εκτροφές αιγοπροβάτων, υπερηχογραφική διάγνωση κύησης πραγματοποιούνταν σε 119 προβατοτροφικές μονάδες, δηλαδή στο 36,6% των μονάδων που εξετάστηκαν.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι στις εκτροφές όπου εφαρμοζόταν οργανωμένος έλεγχος της αναπαραγωγής, το υπερηχογράφημα χρησιμοποιούνταν στο 60,2% των μονάδων, έναντι 24,9% στις υπόλοιπες.

Με απλά λόγια:

Στην Ελλάδα το υπερηχογράφημα δεν είναι μια θεωρητική ή «ξένη» τεχνική. Χρησιμοποιείται ήδη σε σημαντικό μέρος της οργανωμένης προβατοτροφίας.

Τι μπορεί να μας δείξει το υπερηχογράφημα;

Ανάλογα με το στάδιο κύησης, τον εξοπλισμό και την εμπειρία του χειριστή, η εξέταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για:

• επιβεβαίωση κύησης,
• εντοπισμό μη έγκυων προβατίνων,
• εκτίμηση του αριθμού των εμβρύων,
• εκτίμηση του σταδίου κύησης,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις αξιολόγηση της βιωσιμότητας του εμβρύου.

Για τον κτηνοτρόφο όμως η μεγαλύτερη αξία είναι συνήθως να γνωρίζει εγκαίρως:

μη έγκυος – ένα αρνί – δίδυμα – περισσότερα έμβρυα

Πότε γίνεται το υπερηχογράφημα;

Δεν υπάρχει μία μοναδική ημέρα που είναι ιδανική για όλους τους στόχους.

Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η κύηση μπορεί να εντοπιστεί αρκετά νωρίς. Σε μελέτη με διακοιλιακή υπερηχογραφία, η ακρίβεια, η ευαισθησία και η αρνητική προγνωστική αξία ξεπερνούσαν το 90% περίπου από την 33η ημέρα.

Η ίδια μελέτη κατέγραψε μέση πρώτη ανίχνευση της κύησης περίπου στις 28,7 ημέρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει όλες οι εκτροφές να κάνουν υπερηχογράφημα την 29η ή 33η ημέρα.

Η πρώιμη ανίχνευση κύησης και η πρακτική καταμέτρηση των εμβρύων είναι διαφορετικοί στόχοι.

Το ευρωπαϊκό δίκτυο EU CAP αναφέρει ότι για πρακτική διακοιλιακή διάγνωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί χρονικό παράθυρο από περίπου 40–45 ημέρες κύησης, ενώ άλλα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα τοποθετούν την καταμέτρηση εμβρύων περίπου στις 40–60 ημέρες.

Η Teagasc στην Ιρλανδία χρησιμοποιεί ως πολύ πρακτικό παράθυρο για εμπορικά κοπάδια περίπου 45–80 ημέρες κύησης.

Πότε μπορούμε να γνωρίζουμε πόσα αρνιά περιμένει;

Η καταμέτρηση των εμβρύων απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή από την απλή διάγνωση «έγκυος ή μη έγκυος».

Στην πράξη ο χειριστής προσπαθεί να κατατάξει τις προβατίνες σε κατηγορίες όπως:

• μονόδυμη κύηση,
• δίδυμη κύηση,
• τρίδυμη ή άλλη πολύδυμη κύηση.

Οι ευρωπαϊκές τεχνικές οδηγίες συνήθως τοποθετούν το πιο χρήσιμο χρονικό παράθυρο για την εκτίμηση του αριθμού των εμβρύων περίπου μεταξύ 40 και 60 ημερών, αν και το ακριβές παράθυρο εξαρτάται από την τεχνική και την εμπειρία του χειριστή.

Πόσο αξιόπιστη είναι η εξέταση;

Όταν πραγματοποιείται στον κατάλληλο χρόνο από έμπειρο χειριστή, η υπερηχογραφική διάγνωση κύησης μπορεί να έχει πολύ υψηλή ακρίβεια.

Σε ευρωπαϊκή μελέτη 1.068 προβατίνων, η διακοιλιακή υπερηχογραφία πέτυχε:

• 97,8% ευαισθησία στη διάγνωση κύησης,
• 97,6% ειδικότητα,
• και συνολική ακρίβεια περίπου 97,8%.

Η καταμέτρηση εμβρύων όμως είναι δυσκολότερη, ιδιαίτερα στις πολύδυμες κυήσεις.

Σε διαφορετική μελέτη πρώιμης υπερηχογραφίας, η συνολική ακρίβεια καταμέτρησης εμβρύων ήταν 78%.

Άρα:

Το «είναι έγκυος;» μπορεί να απαντηθεί με πολύ μεγάλη αξιοπιστία στο σωστό χρονικό παράθυρο.

Το «έχει ακριβώς δύο ή τρία έμβρυα;» είναι πιο απαιτητικό και επηρεάζεται περισσότερο από τον χρόνο εξέτασης και την εμπειρία του χειριστή.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό να γνωρίζουμε αν έχει δίδυμα;

Επειδή οι ανάγκες μιας προβατίνας που κυοφορεί δύο ή τρία αρνιά δεν είναι ίδιες με μιας προβατίνας που κυοφορεί ένα.

Η διαφορά γίνεται ιδιαίτερα σημαντική στις τελευταίες εβδομάδες της κύησης.

Οι πολύδυμες προβατίνες:

• έχουν μεγαλύτερες συνολικές ενεργειακές ανάγκες,
• έχουν μικρότερο διαθέσιμο χώρο στην κοιλιά για κατανάλωση τροφής,
• χρειάζονται προσεκτικότερη παρακολούθηση της σωματικής κατάστασης,
• και έχουν αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών προβλημάτων όταν η διατροφή είναι ανεπαρκής.

Για αυτό η διάγνωση πολύδυμης κύησης έχει άμεση σχέση με τον σχεδιασμό του σιτηρεσίου.

Πώς οργανώνουμε τις προβατίνες μετά το υπερηχογράφημα;

Δεν χρειάζεται πολύπλοκο σύστημα. Ένας πρακτικός χωρισμός μπορεί να είναι:

Αποτέλεσμα	Πρακτική διαχείριση
Μη έγκυες	Ξεχωριστή αξιολόγηση αναπαραγωγικού ιστορικού
Ένα έμβρυο	Διατροφή ανάλογα με βάρος, BCS και στάδιο κύησης
Δύο έμβρυα	Αυξημένη προσοχή στη διατροφή στο τελευταίο στάδιο
Τρία ή περισσότερα	Στενότερη παρακολούθηση διατροφής και τοκετού
Αβέβαιο αποτέλεσμα	Επανέλεγχος αν το κρίνει απαραίτητο ο κτηνίατρος/χειριστής

Γιατί δεν πρέπει να ταΐζουμε όλες τις έγκυες προβατίνες το ίδιο;

Αν όλες οι προβατίνες αντιμετωπίζονται σαν να περιμένουν δίδυμα, μπορεί να χορηγείται περισσότερη συμπυκνωμένη τροφή από όση χρειάζονται οι μονόδυμες.

Αντίστροφα, αν το σιτηρέσιο σχεδιαστεί για μία μέση προβατίνα, οι δίδυμες και τρίδυμες μπορεί να μην καλύπτουν επαρκώς τις ανάγκες τους.

Το υπερηχογράφημα επομένως επιτρέπει κάτι πολύ πρακτικό:

διατροφή ανά ομάδα και όχι διατροφή «στα τυφλά»

Τι κάνουμε με τις μη έγκυες προβατίνες;

Το ότι μια προβατίνα βρέθηκε μη έγκυος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι στείρα ή ότι πρέπει να απομακρυνθεί.

Πρέπει να εξεταστούν:

• η ημερομηνία εισόδου των κριών,
• η διάρκεια της οχείας,
• η κατάσταση και γονιμότητα των κριών,
• η σωματική κατάσταση της προβατίνας,
• η ηλικία,
• το προηγούμενο αναπαραγωγικό ιστορικό,
• και πιθανές παθολογικές αιτίες.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να γίνει νέα προσπάθεια οχείας, επανέλεγχος ή περαιτέρω κτηνιατρική διερεύνηση.

Μπορούμε να προβλέψουμε και την ημερομηνία τοκετού;

Το υπερηχογράφημα μπορεί να βοηθήσει στην κατά προσέγγιση εκτίμηση του σταδίου της κύησης, ιδιαίτερα όταν δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια την ημερομηνία σύλληψης.

Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται ως τρόπος πρόβλεψης της ακριβούς ημέρας τοκετού.

Η μεγαλύτερη πρακτική αξία είναι η δημιουργία ομάδων με παρόμοιο αναμενόμενο χρόνο τοκετού, ώστε να οργανωθούν:

• η τελική διατροφή,
• η επίβλεψη,
• οι χώροι τοκετού,
• και η εργασία της μονάδας.

Τι πρέπει να καταγράφουμε;

Το υπερηχογράφημα έχει πολύ μεγαλύτερη αξία αν το αποτέλεσμα δεν μείνει μόνο ως ένα χρωματιστό σημάδι στην πλάτη της προβατίνας.

Πεδίο	Τι καταγράφουμε
Ενώτιο	Ατομικός αριθμός ζώου
Ημερομηνία	Ημέρα υπερηχογραφήματος
Κύηση	Ναι / Όχι / Αβέβαιο
Έμβρυα	1 / 2 / 3+ / άγνωστο
Στάδιο	Εκτίμηση χειριστή, όπου είναι εφικτή
Ομάδα	Μονόδυμη / δίδυμη / πολύδυμη / μη έγκυος
Παρατήρηση	Οποιαδήποτε πληροφορία χρειάζεται επανέλεγχο

Σε συστήματα ηλεκτρονικής αναγνώρισης, η πληροφορία μπορεί να συνδεθεί απευθείας με το ατομικό ιστορικό κάθε προβατίνας.

Αξίζει οικονομικά το υπερηχογράφημα;

Η πραγματική απάντηση είναι: εξαρτάται από το αν θα χρησιμοποιήσουμε το αποτέλεσμα.

Αν κάνουμε υπερηχογράφημα σε 300 προβατίνες και μετά όλες συνεχίσουν:

• στο ίδιο κελί,
• με το ίδιο σιτηρέσιο,
• χωρίς καταγραφή,
• και χωρίς διαφορετική διαχείριση,

τότε μεγάλο μέρος της πληροφορίας χάνεται.

Αν όμως το αποτέλεσμα χρησιμοποιηθεί για:

• χωρισμό μονόδυμων και πολύδυμων,
• καλύτερη κατανομή συμπυκνωμάτων,
• εντοπισμό μη έγκυων ζώων,
• προγραμματισμό των τοκετών,
• και αξιολόγηση της αναπαραγωγικής απόδοσης,

τότε η εξέταση μετατρέπεται από απλό διαγνωστικό έλεγχο σε εργαλείο διαχείρισης της μονάδας.

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Sm@RT επισημαίνει ακριβώς αυτή τη χρήση: η αξία του scanning προκύπτει από την ομαδοποίηση, την καλύτερη διατροφή και την αξιοποίηση των δεδομένων στη διαχείριση του κοπαδιού.

Τι να κάνουμε πριν έρθει ο χειριστής;

Η διαδικασία πρέπει να οργανώνεται εκ των προτέρων με τον επαγγελματία που θα πραγματοποιήσει την εξέταση.

Οι ευρωπαϊκές πρακτικές οδηγίες αναφέρουν ότι βοηθούν:

• κατάλληλος διάδρομος συγκράτησης και ροής των ζώων,
• εύκολη πρόσβαση στη δεξιά βουβωνική/κοιλιακή περιοχή,
• έτοιμη καταγραφή των ενωτίων,
• δυνατότητα άμεσης σήμανσης ή διαχωρισμού των ζώων,
• και συμφωνία εκ των προτέρων για το ποια πληροφορία θέλουμε να καταγραφεί.

Ορισμένα πρωτόκολλα συνιστούν επίσης προσωρινό περιορισμό τροφής πριν από τη διακοιλιακή εξέταση, αλλά ο ακριβής χειρισμός πρέπει να συμφωνείται με τον επαγγελματία που θα πραγματοποιήσει το scanning και όχι να εφαρμόζεται αυθαίρετα.

Πρακτικό checklist

• ☐ Γνωρίζουμε περίπου πότε μπήκαν οι κριοί;
• ☐ Έχουμε επιλέξει κατάλληλη περίοδο για το υπερηχογράφημα;
• ☐ Θέλουμε μόνο διάγνωση κύησης ή και αριθμό εμβρύων;
• ☐ Θα καταγράψουμε το αποτέλεσμα ανά ενώτιο;
• ☐ Μπορούμε να χωρίσουμε μονόδυμες και πολύδυμες;
• ☐ Έχουμε σχέδιο για τις μη έγκυες;
• ☐ Θα προσαρμόσουμε το σιτηρέσιο μετά τα αποτελέσματα;
• ☐ Θα κρατήσουμε τα στοιχεία για αξιολόγηση της επόμενης αναπαραγωγικής περιόδου;

Σύνδεση με τη διατροφή

Το υπερηχογράφημα έχει ιδιαίτερη αξία στο τελευταίο στάδιο της κύησης, όταν οι ανάγκες μονόδυμων και πολύδυμων προβατίνων αρχίζουν να διαφέρουν σημαντικά.

Για τον σχεδιασμό της διατροφής δείτε επίσης: Σιτηρέσιο προβάτων γαλακτοπαραγωγής .

Για τις πρώτες ύλες και τις ζωοτροφές: Τι τρώνε τα πρόβατα – πλήρης οδηγός ζωοτροφών .

Συμπέρασμα

Η πραγματική αξία του υπερηχογραφήματος αρχίζει μετά την εξέταση.

Το να γνωρίζουμε ποια προβατίνα είναι έγκυος είναι χρήσιμο. Το να γνωρίζουμε όμως ποιες περιμένουν ένα, δύο ή περισσότερα αρνιά και να χρησιμοποιήσουμε αυτή την πληροφορία στη διατροφή, στην ομαδοποίηση και στην προετοιμασία των τοκετών είναι αυτό που μπορεί πραγματικά να αλλάξει τη διαχείριση του κοπαδιού.

Και τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν ότι η πρακτική έχει ήδη περάσει σε σημαντικό μέρος των οργανωμένων προβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων.

Πηγές και τεκμηρίωση

• Patterns of Reproductive Management in Sheep and Goat Farms in Greece – ελληνική πανελλαδική μελέτη .
• Jones et al. – Transabdominal ultrasound for detection of pregnancy before Day 45 in sheep, Theriogenology .
• Sonographic diagnosis of pregnancy and determination of fetal number and gestational age in ewes .
• EU CAP Network – Transabdominal ultrasound scanning for pregnancy detection and foetal count .
• EU CAP Network – Ultrasound scanning in sheep .
• Teagasc – Pregnancy scanning and using the results .
• Wikimedia Commons – Pregnant sheep, Peter van der Sluijs, CC BY-SA 3.0 .

Τεχνική ενημέρωση: 18 Οκτωβρίου 2026.

Το κατάλληλο χρονικό σημείο της εξέτασης εξαρτάται από τον στόχο: πρώιμη διάγνωση κύησης, καταμέτρηση εμβρύων ή εκτίμηση σταδίου κύησης. Η εξέταση πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο κτηνίατρο ή επαγγελματία χειριστή.