Απογαλακτισμός αρνιών: πότε και πώς γίνεται σωστά

Ο απογαλακτισμός των αρνιών είναι μία από τις σημαντικότερες μεταβατικές περιόδους στη ζωή τους. Δεν σημαίνει απλώς ότι το αρνί σταματά να θηλάζει. Σημαίνει ότι πρέπει πλέον να μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες του κυρίως από στερεά τροφή, χονδροειδείς ζωοτροφές ή βοσκή και νερό, έχοντας αναπτύξει επαρκώς τη λειτουργία της μεγάλης κοιλίας.

Ένας σωστά οργανωμένος απογαλακτισμός περιορίζει την απώλεια βάρους, το πεπτικό στρες και τα προβλήματα υγείας. Αντίθετα, ένας απότομος απογαλακτισμός σε αρνιά που δεν είναι ακόμη διατροφικά έτοιμα μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ανάπτυξη για αρκετές εβδομάδες.

Πότε απογαλακτίζονται τα αρνιά;

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία που να είναι κατάλληλη για όλες τις εκτροφές.

Σε συστήματα όπου τα αρνιά παραμένουν με τις προβατίνες και βασίζονται σημαντικά στη βοσκή, ο απογαλακτισμός πραγματοποιείται συχνά περίπου στις 12–14 εβδομάδες ζωής.

Σε εντατικότερα συστήματα, όπου τα αρνιά έχουν από πολύ νωρίς πρόσβαση σε ποιοτικό συμπύκνωμα και καταναλώνουν ικανοποιητικές ποσότητες στερεάς τροφής, μπορεί να εφαρμοστεί πρώιμος απογαλακτισμός, ακόμη και περίπου στις 8–10 εβδομάδες, εφόσον τα ζώα είναι κατάλληλα προετοιμασμένα.

Βασικός κανόνας:
Δεν απογαλακτίζουμε ένα αρνί μόνο επειδή έφτασε σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Απογαλακτίζουμε όταν είναι διατροφικά και αναπτυξιακά έτοιμο.

Γιατί δεν πρέπει να καθυστερεί υπερβολικά ο απογαλακτισμός;

Η γαλακτοπαραγωγή της προβατίνας δεν παραμένει σταθερή σε όλη τη διάρκεια της γαλουχίας. Μετά τις πρώτες εβδομάδες μειώνεται σταδιακά, ενώ ταυτόχρονα τα αρνιά αυξάνουν την κατανάλωση στερεάς τροφής και βοσκής.

Καθώς μεγαλώνουν, τα αρνιά αρχίζουν ουσιαστικά να ανταγωνίζονται τις προβατίνες για την καλύτερη διαθέσιμη τροφή. Έτσι, η πολύ μεγάλη καθυστέρηση του απογαλακτισμού δεν αποτελεί πάντα πλεονέκτημα.

Μπορεί να:

• περιορίσει την ανάπτυξη των αρνιών όταν η διαθέσιμη βοσκή είναι ανεπαρκής,
• επιβαρύνει τη σωματική κατάσταση των προβατινών,
• καθυστερήσει την ανάκτηση βάρους των μητέρων πριν από την επόμενη αναπαραγωγική περίοδο,
• αυξήσει τον ανταγωνισμό για την ποιοτικότερη τροφή.

Τα 4 βασικά κριτήρια πριν τον απογαλακτισμό

1. Ηλικία

Σε ένα συνηθισμένο ποιμνιακό σύστημα, οι 12–14 εβδομάδες αποτελούν ένα χρήσιμο πρακτικό πλαίσιο. Πρώιμος απογαλακτισμός μπορεί να εφαρμοστεί όταν υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι και τα αρνιά έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα.

2. Σωματικό βάρος και ανάπτυξη

Δύο αρνιά της ίδιας ηλικίας μπορεί να βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό, η ζύγιση είναι πολύ πιο αξιόπιστη από την απλή εκτίμηση με το μάτι.

Το βάρος πρέπει να αξιολογείται σε σχέση με:

• τη φυλή,
• το βάρος γέννησης,
• το φύλο,
• το αν πρόκειται για μονόδυμο, δίδυμο ή τρίδυμο αρνί,
• το σύστημα εκτροφής,
• τον τελικό παραγωγικό στόχο.

Δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται ένα μοναδικό όριο βάρους σε όλες τις φυλές και σε όλες τις εκτροφές. Το σημαντικότερο είναι να παρακολουθείται η πορεία ανάπτυξης κάθε ομάδας αρνιών.

3. Κατανάλωση στερεάς τροφής

Το αρνί πρέπει πριν τον απογαλακτισμό να έχει μάθει να τρώει μόνο του. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν εφαρμόζεται πρώιμος απογαλακτισμός.

Η πρόσβαση σε κατάλληλη στερεά τροφή από μικρή ηλικία βοηθά στην ανάπτυξη της μεγάλης κοιλίας και διευκολύνει τη μετάβαση από το γάλα στη στερεά διατροφή. Η βάση για αυτή τη μετάβαση τίθεται ήδη με τη διατροφή του νεογέννητου πριν τον απογαλακτισμό.

Ένα αρνί που τρώει ήδη κανονικά πριν απομακρυνθεί η μητέρα του αντιμετωπίζει πολύ μικρότερη διατροφική μεταβολή την ημέρα του απογαλακτισμού.

4. Υγεία

Δεν είναι καλή στιγμή για απογαλακτισμό όταν ένα αρνί:

• έχει διάρροια,
• παρουσιάζει έντονο παρασιτισμό,
• έχει αναπνευστικό πρόβλημα,
• είναι εμφανώς καταβεβλημένο,
• έχει υποστεί πρόσφατα άλλη σημαντική καταπόνηση.

Ο απογαλακτισμός αποτελεί ήδη έναν σημαντικό στρεσογόνο παράγοντα. Όπου είναι δυνατόν, πρέπει να αποφεύγεται να συμπίπτει την ίδια ημέρα με πολλές άλλες έντονες διαχειριστικές αλλαγές.

Η προετοιμασία αρχίζει πριν χωρίσουν τα αρνιά από τις μητέρες

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να αντιμετωπίζεται ο απογαλακτισμός ως διαδικασία μίας μόνο ημέρας.

Στην πραγματικότητα, η προετοιμασία πρέπει να έχει αρχίσει αρκετές εβδομάδες νωρίτερα.

Πριν τον απογαλακτισμό, το αρνί πρέπει να γνωρίζει ήδη:

• τη στερεά τροφή που θα συνεχίσει να καταναλώνει,
• την ποτίστρα,
• τον χώρο διατροφής,
• τη χονδροειδή τροφή ή τη βοσκή που θα αποτελέσει τη βάση της διατροφής του.

Σημαντικό:
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να αφαιρεθεί ταυτόχρονα το γάλα και να αλλάξει ολόκληρο το υπόλοιπο σιτηρέσιο.

Τι πρέπει να τρώει το αρνί πριν τον απογαλακτισμό;

Η τροφή πρέπει να είναι:

• εύγευστη,
• καθαρή,
• φρέσκια,
• εύπεπτη,
• κατάλληλη για την ηλικία,
• σωστά ισορροπημένη σε ενέργεια, πρωτεΐνη και ανόργανα στοιχεία.

Στα πολύ νεαρά αρνιά χρησιμοποιούνται συνήθως σιτηρέσια σχετικά υψηλής πρωτεϊνικής περιεκτικότητας. Καθώς τα αρνιά πλησιάζουν στον απογαλακτισμό, οι ανάγκες τους μεταβάλλονται και το σιτηρέσιο πρέπει να προσαρμόζεται ανάλογα.

Οι αλλαγές στην τροφή πρέπει να πραγματοποιούνται σταδιακά και όχι απότομα.

Το νερό είναι εξίσου σημαντικό με την τροφή

Το νερό συχνά υποτιμάται επειδή τα νεαρά αρνιά εξακολουθούν να θηλάζουν.

Από τη στιγμή όμως που αρχίζουν να καταναλώνουν στερεά τροφή πρέπει να έχουν μόνιμη πρόσβαση σε καθαρό και φρέσκο νερό.

Η ανεπαρκής πρόσληψη νερού περιορίζει και την κατανάλωση στερεάς τροφής και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη.

Πώς γίνεται ο απογαλακτισμός στην πράξη;

Όταν φτάσει η ημέρα του απογαλακτισμού, στόχος είναι να αλλάξουν όσο το δυνατόν λιγότερα πράγματα ταυτόχρονα στη ζωή του αρνιού.

Μια πρακτική προσέγγιση είναι, όταν οι συνθήκες της εκτροφής το επιτρέπουν, να παραμείνουν τα αρνιά στον χώρο που ήδη γνωρίζουν και να μετακινηθούν οι προβατίνες.

Έτσι τα αρνιά διατηρούν:

• την ίδια ομάδα,
• τις γνωστές ταΐστρες,
• τις γνωστές ποτίστρες,
• το ίδιο περιβάλλον.

Η σημαντικότερη αλλαγή που καλούνται να αντιμετωπίσουν είναι η απουσία της μητέρας.

Τι κάνουμε τις πρώτες ημέρες μετά τον απογαλακτισμό;

Οι πρώτες ημέρες μετά τον χωρισμό αποτελούν περίοδο αυξημένης επιτήρησης.

Ο παραγωγός πρέπει να ελέγχει καθημερινά εάν τα αρνιά:

• τρώνε κανονικά,
• πίνουν νερό,
• μηρυκάζουν φυσιολογικά,
• παρουσιάζουν διάρροια,
• βήχουν ή εμφανίζουν ρινικό έκκριμα,
• μένουν πίσω από την υπόλοιπη ομάδα,
• παρουσιάζουν απότομη απώλεια σωματικής κατάστασης.

Ένα αρνί που απομονώνεται ή σταματά να τρώει χρειάζεται έλεγχο και δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ότι «στεναχωριέται επειδή απομακρύνθηκε από τη μητέρα του».

Η διατροφή μετά τον απογαλακτισμό

Μετά τον απογαλακτισμό, τα αρνιά πρέπει να έχουν προτεραιότητα στην καλύτερη διαθέσιμη τροφή της εκτροφής.

Σε ποιμνιακά συστήματα αυτό σημαίνει πρόσβαση σε βοσκή υψηλής ποιότητας. Αν χρησιμοποιείται συμπύκνωμα πριν τον απογαλακτισμό, δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα την ημέρα που απομακρύνονται οι μητέρες. Μετά τον χωρισμό, η επόμενη διατροφική φάση είναι η διατροφή μετά τον απογαλακτισμό και η πάχυνση, χωρίς απότομη αλλαγή του μίγματος.

Η ποσότητα και η σύνθεση του συμπυκνώματος εξαρτώνται από:

• την ποιότητα της βοσκής ή του σανού,
• το βάρος του αρνιού,
• τον επιθυμητό ημερήσιο ρυθμό ανάπτυξης,
• αν προορίζεται για πάχυνση ή αναπαραγωγή,
• το κόστος των διαθέσιμων ζωοτροφών.

Χωρίζουμε τα αρνιά ανάλογα με το βάρος

Μετά τον απογαλακτισμό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να χωρίζονται τα αρνιά σε ομάδες ανάλογα με το βάρος και την ανάπτυξή τους.

Τα βαρύτερα αρνιά που βρίσκονται κοντά στον παραγωγικό στόχο μπορούν να ακολουθήσουν διαφορετικό πρόγραμμα από τα μικρότερα και πιο αδύναμα.

Στα ελαφρύτερα αρνιά πρέπει να διερευνάται εάν η υστέρηση σχετίζεται με:

• ανεπαρκή γαλακτοπαραγωγή της μητέρας,
• χαμηλή ποιότητα βοσκής,
• παρασιτισμό,
• προηγούμενο ή ενεργό νόσημα,
• υψηλό ανταγωνισμό μεταξύ των αρνιών,
• πολύδυμη γέννηση,
• γενετικούς παράγοντες.

Πριν αυξήσουμε απλώς την ποσότητα συμπυκνώματος, πρέπει να γνωρίζουμε γιατί ένα αρνί έχει μείνει πίσω στην ανάπτυξη.

Πότε έχει νόημα ο πρώιμος απογαλακτισμός;

Ο πρώιμος απογαλακτισμός μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο διαχειριστικό εργαλείο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Όταν η προβατίνα έχει χάσει υπερβολική σωματική κατάσταση

Η συνέχιση της γαλουχίας μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση της προβατίνας και να δυσκολέψει την προετοιμασία της για την επόμενη αναπαραγωγική περίοδο.

Όταν υπάρχει έλλειψη βοσκής

Ο χωρισμός επιτρέπει στον παραγωγό να διαθέσει την καλύτερη διαθέσιμη τροφή στα αναπτυσσόμενα αρνιά.

Σε νεαρές προβατίνες

Οι νεαρές προβατίνες εξακολουθούν να αναπτύσσονται οι ίδιες ενώ ταυτόχρονα παράγουν γάλα. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο νωρίτερος απογαλακτισμός μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της σωματικής τους κατάστασης.

Σε εντατικά συστήματα εκτροφής

Όταν τα αρνιά έχουν μάθει από πολύ μικρή ηλικία να καταναλώνουν επαρκείς ποσότητες ποιοτικής στερεάς τροφής, η εξάρτησή τους από το γάλα μειώνεται ταχύτερα.

Τι γίνεται με την προβατίνα μετά τον απογαλακτισμό;

Ο σωστός απογαλακτισμός αφορά και τη μητέρα.

Μετά την απομάκρυνση των αρνιών πρέπει να παρακολουθείται ο μαστός της προβατίνας. Ζώα με:

• υπερβολικά γεμάτο μαστό,
• σκληρία,
• αυξημένη θερμοκρασία στον μαστό,
• πόνο,
• έντονη ανομοιομορφία μεταξύ των δύο ημιμορίων,

χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή λόγω του κινδύνου εμφάνισης μαστίτιδας.

Μετά τη διακοπή της γαλακτοπαραγωγής είναι επίσης καλή στιγμή να αξιολογηθεί η σωματική κατάσταση των προβατινών και να δοθεί ιδιαίτερη διατροφική φροντίδα στα ζώα που έχουν αδυνατίσει σημαντικά.

7 συνηθισμένα λάθη στον απογαλακτισμό

1. Απογαλακτισμός μόνο επειδή «έφτασε η ημερομηνία»

Το βάρος, η ανάπτυξη, η κατανάλωση τροφής και η υγεία είναι εξίσου σημαντικά με την ηλικία.

2. Το αρνί δεν έχει μάθει να τρώει πριν τον χωρισμό

Σε αυτή την περίπτωση η διατροφική καταπόνηση είναι πολύ μεγαλύτερη.

3. Αλλαγή τροφής την ίδια ημέρα

Απογαλακτισμός και απότομη αλλαγή σιτηρεσίου δεν αποτελούν καλό συνδυασμό.

4. Ανεπαρκές ή βρώμικο νερό

Η κατανάλωση στερεάς τροφής συνδέεται άμεσα με την πρόσβαση σε νερό.

5. Απότομη αύξηση των δημητριακών

Μπορεί να προκαλέσει σοβαρές πεπτικές διαταραχές. Κάθε αλλαγή πρέπει να πραγματοποιείται σταδιακά.

6. Όλα τα αρνιά αντιμετωπίζονται το ίδιο

Ένα μικρόσωμο αρνί και ένα πολύ πιο ανεπτυγμένο αρνί μπορεί να χρειάζονται διαφορετική διαχείριση.

7. Δεν παρακολουθούνται τα αρνιά μετά τον απογαλακτισμό

Ο απογαλακτισμός δεν τελειώνει όταν χωριστούν οι προβατίνες από τα αρνιά. Οι επόμενες ημέρες αποτελούν μέρος της διαδικασίας.

Πρακτικός έλεγχος πριν τον απογαλακτισμό

Πριν απογαλακτίσετε ένα αρνί, απαντήστε στις ακόλουθες πέντε ερωτήσεις:

1. Έχει την κατάλληλη ηλικία και ανάπτυξη;
2. Τρώει ήδη ικανοποιητικές ποσότητες στερεάς τροφής;
3. Πίνει μόνο του κανονικά νερό;
4. Είναι υγιές και χωρίς εμφανή προβλήματα;
5. Μπορεί μετά τον απογαλακτισμό να εξασφαλιστεί ποιοτική και επαρκής διατροφή;

Αν η απάντηση σε κάποια από αυτές τις ερωτήσεις είναι «όχι», ίσως το αρνί να μην είναι ακόμη έτοιμο για απογαλακτισμό.

Συμπέρασμα

Ο σωστός απογαλακτισμός δεν καθορίζεται αποκλειστικά από μία συγκεκριμένη ημερομηνία.

Στα περισσότερα ποιμνιακά συστήματα, οι περίπου 12–14 εβδομάδες αποτελούν ένα χρήσιμο χρονικό πλαίσιο. Ο πραγματικός όμως δείκτης ετοιμότητας είναι ο συνδυασμός ηλικίας, ανάπτυξης, βάρους, υγείας και κυρίως επαρκούς κατανάλωσης στερεάς τροφής και νερού.

Όσο καλύτερα έχει προετοιμαστεί το αρνί πριν απομακρυνθεί η μητέρα του, τόσο μικρότερη θα είναι η διατροφική και ψυχολογική καταπόνηση μετά τον απογαλακτισμό.

Ο στόχος είναι απλός:
να σταματήσει το γάλα χωρίς να σταματήσει η ανάπτυξη του αρνιού.

Πηγές – περισσότερη ενημέρωση

• Teagasc – Planning for weaning
• Teagasc – Managing your sheep flock after weaning
• Penn State Extension – Creep Feeding Principles for Lambs and Kids
• Penn State Extension – Weaning Practices Limit Stress to Ewes and Lambs
• MSD Veterinary Manual – Feeding Practices in Sheep
• AHDB – Management of ewe lambs and their offspring

Σημείωση: Οι διατροφικές αναφορές του άρθρου αποτελούν γενικές κατευθύνσεις. Η κατάλληλη διατροφή εξαρτάται από τη φυλή, το βάρος, την ηλικία, τον παραγωγικό στόχο, την ποιότητα των διαθέσιμων ζωοτροφών και τις συνθήκες κάθε εκτροφής.

Read more »

Κοκκιδίωση στα αρνιά: συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη

Η κοκκιδίωση στα αρνιά, γνωστή και ως κοκκιδίαση, είναι μια παρασιτική νόσος του εντέρου που προκαλείται από πρωτόζωα του γένους Eimeria. Είναι ιδιαίτερα σημαντική στα νεαρά ζώα και μπορεί να προκαλέσει διάρροια, αφυδάτωση, απώλεια βάρους, καθυστέρηση της ανάπτυξης και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, θάνατο.

Το σημαντικό είναι ότι η παρουσία κοκκιδίων δεν σημαίνει πάντα νόσο. Πολλά αρνιά έρχονται σε επαφή με Eimeria χωρίς να εμφανίσουν κλινικά συμπτώματα. Πρόβλημα δημιουργείται όταν η έκθεση είναι μεγάλη, το περιβάλλον είναι έντονα μολυσμένο ή συνυπάρχουν παράγοντες όπως συνωστισμός, στρες και κακές συνθήκες υγιεινής.

Με λίγα λόγια
Η κοκκιδίωση αφορά κυρίως νεαρά αρνιά. Συχνά εμφανίζεται με διάρροια και καθυστέρηση ανάπτυξης, αλλά η διάγνωση δεν γίνεται μόνο επειδή βρέθηκαν ωοκύστεις στα κόπρανα. Χρειάζεται συνδυασμός ηλικίας, συμπτωμάτων, ιστορικού, παρασιτολογικής εξέτασης και, όταν χρειάζεται, ταυτοποίησης των ειδών Eimeria.

Τι είναι η κοκκιδίωση;

Η κοκκιδίωση προκαλείται από ενδοκυτταρικά πρωτόζωα του γένους Eimeria, τα οποία πολλαπλασιάζονται στα κύτταρα του εντερικού επιθηλίου.

Στα πρόβατα έχουν περιγραφεί πολλά διαφορετικά είδη Eimeria, όμως δεν έχουν όλα την ίδια παθογόνο δράση. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Eimeria crandallis και Eimeria ovinoidalis, με το δεύτερο να θεωρείται από τα περισσότερο παθογόνα είδη.

Τα είδη Eimeria των προβάτων είναι σε μεγάλο βαθμό προσαρμοσμένα στον συγκεκριμένο ξενιστή. Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουμε γενικά την κοκκιδίωση σαν μία ενιαία λοίμωξη κοινή σε όλα τα παραγωγικά ζώα.

Για μια συνολική εικόνα μπορείτε να δείτε και τον κεντρικό οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Ποια ζώα κινδυνεύουν περισσότερο;

Η κλινική κοκκιδίωση εμφανίζεται κυρίως σε νεαρά αρνιά. Πολλά περιστατικά εμφανίζονται περίπου στην ηλικία των 4–8 εβδομάδων, ιδιαίτερα όταν τα ζώα βρίσκονται σε περιβάλλον με μεγάλη μόλυνση από κόπρανα.

Αυξημένος κίνδυνος υπάρχει όταν συνυπάρχουν:

• μεγάλη πυκνότητα ζώων,
• συνωστισμός,
• υγρή ή λερωμένη στρωμνή,
• κόπρανα κοντά σε ταΐστρες και ποτίστρες,
• έντονη μόλυνση χώρων όπου παραμένουν πολλά αρνιά,
• απότομες αλλαγές διατροφής,
• μετακινήσεις ή άλλο έντονο στρες,
• και συνύπαρξη άλλων εντερικών παρασίτων ή νοσημάτων.

Πώς μεταδίδεται;

Τα μολυσμένα ζώα αποβάλλουν ωοκύστεις των κοκκιδίων με τα κόπρανα.

Οι ωοκύστεις δεν είναι αμέσως μολυσματικές. Αφού βρεθούν στο περιβάλλον, χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες για να ωριμάσουν και να γίνουν μολυσματικές.

Το αρνί μολύνεται όταν καταπιεί τις ώριμες ωοκύστεις, για παράδειγμα μέσω:

• μολυσμένης τροφής,
• μολυσμένου νερού,
• στρωμνής,
• εδάφους,
• ή επιφανειών που έχουν μολυνθεί από κόπρανα.

Στο έντερο, τα παράσιτα πολλαπλασιάζονται μέσα στα κύτταρα του εντερικού τοιχώματος. Όταν η προσβολή είναι μεγάλη, η καταστροφή των κυττάρων μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εντερίτιδα.

Γιατί εμφανίζεται κυρίως στα αρνιά;

Τα μεγαλύτερα ζώα έχουν συνήθως ήδη εκτεθεί στα κοκκίδια και έχουν αναπτύξει σημαντικό βαθμό ανοσίας. Μπορούν όμως να αποβάλλουν μικρούς αριθμούς ωοκύστεων χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα.

Τα νεαρά αρνιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει αντίστοιχη ανοσία. Εάν εκτεθούν απότομα σε μεγάλο αριθμό μολυσματικών ωοκύστεων, μπορεί να εμφανίσουν κλινική νόσο.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η κλινική εικόνα εξαρτάται από το είδος της Eimeria, τον αριθμό των παρασίτων, την ηλικία και τη γενική κατάσταση του αρνιού.

Συχνά συμπτώματα είναι:

• διάρροια,
• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• κοιλιακός πόνος,
• αφυδάτωση,
• απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη,
• και χαμηλότερη αξιοποίηση της τροφής.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε λοιμώξεις από περισσότερο παθογόνα είδη όπως το E. ovinoidalis, η διάρροια μπορεί να περιέχει αίμα.

Σε χρόνιες ή υποκλινικές περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει εντυπωσιακή διάρροια. Το βασικό πρόβλημα μπορεί να είναι ότι τα αρνιά δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε.

Η διάρροια σημαίνει κοκκιδίωση;

Όχι. Η διάρροια στα αρνιά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής, πρέπει να εξεταστούν και άλλα πιθανά αίτια, όπως:

• εντερικά σκουλήκια,
• Nematodirus,
• κρυπτοσποριδίωση,
• σαλμονέλλωση,
• λοιμώξεις από κλωστηρίδια,
• άλλα λοιμώδη νοσήματα,
• και διατροφικά ή διαχειριστικά προβλήματα.

Γι' αυτό η θεραπεία αποκλειστικά και μόνο με βάση το σύμπτωμα «έχει διάρροια» μπορεί να οδηγήσει σε λάθος αντιμετώπιση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση της κοκκιδίωσης βασίζεται σε συνδυασμό στοιχείων:

• την ηλικία των ζώων,
• τα κλινικά συμπτώματα,
• το ιστορικό της εκτροφής,
• τις συνθήκες υγιεινής και συνωστισμού,
• την παρασιτολογική εξέταση κοπράνων,
• και, όπου χρειάζεται, την αναγνώριση των ειδών Eimeria.

Αρκεί να βρούμε ωοκύστεις στα κόπρανα;

Όχι.

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία στην κοκκιδίωση. Πολλά υγιή πρόβατα και αρνιά μπορεί να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς να έχουν κλινική νόσο.

Επιπλέον:

• δεν είναι όλα τα είδη Eimeria εξίσου παθογόνα,
• ο αριθμός των ωοκύστεων επηρεάζεται από τη χρονική στιγμή της δειγματοληψίας,
• και σε πολύ οξεία νόσο μπορεί να έχουν ήδη εμφανιστεί σοβαρά συμπτώματα πριν αρχίσει η μεγάλη αποβολή ωοκύστεων.

Για αυτό η εργαστηριακή εξέταση πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την κλινική εικόνα και το ιστορικό.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται κοκκιδίωση;

1. Εντοπίστε έγκαιρα τα άρρωστα αρνιά.
2. Επικοινωνήστε με κτηνίατρο ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονη διάρροια, αφυδάτωση, αίμα στα κόπρανα ή γρήγορη επιδείνωση.
3. Ελέγξτε και άλλα αρνιά της ίδιας ομάδας.
4. Πάρτε δείγματα κοπράνων όταν αυτό ζητηθεί για εργαστηριακό έλεγχο.
5. Μειώστε την έκθεση σε μολυσμένα κόπρανα.
6. Διατηρήστε καθαρές τις ταΐστρες και τις ποτίστρες.
7. Ελέγξτε τη στρωμνή και την υγρασία των χώρων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα της νόσου, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η προσβολή και τα κτηνιατρικά προϊόντα που είναι εγκεκριμένα για χρήση στα πρόβατα.

Υπάρχουν αντικοκκιδιακά κτηνιατρικά φάρμακα, αλλά δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται ένα γενικό σχήμα θεραπείας σε κάθε εκτροφή.

Η επιλογή πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• το συγκεκριμένο εγκεκριμένο προϊόν,
• την ηλικία και το βάρος των ζώων,
• το αν πρόκειται για θεραπεία κλινικών περιστατικών ή για έλεγχο ομάδας υψηλού κινδύνου,
• την κατάσταση ενυδάτωσης και θρέψης των αρνιών,
• και τους προβλεπόμενους χρόνους αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης.

Σοβαρά άρρωστα αρνιά μπορεί να χρειάζονται επιπλέον υποστηρικτική αντιμετώπιση, όπως διόρθωση της αφυδάτωσης και διατροφική υποστήριξη, πάντα με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Σημαντικό: Η αντικοκκιδιακή θεραπεία είναι αποτελεσματικότερη όταν το πρόβλημα αναγνωριστεί έγκαιρα. Όταν έχει ήδη προκληθεί σοβαρή βλάβη στο έντερο, η καταστροφή του ιστού δεν αναστρέφεται απλώς με τη χορήγηση ενός φαρμάκου.

Πρέπει να θεραπεύεται όλο το κοπάδι;

Όχι απαραίτητα.

Σε ορισμένες εξάρσεις μπορεί να υπάρχει ανάγκη αντιμετώπισης μεγαλύτερης ομάδας αρνιών, ακόμη και αν δεν έχουν όλα εμφανή συμπτώματα, επειδή μπορεί να έχουν εκτεθεί στο ίδιο μολυσμένο περιβάλλον.

Η απόφαση όμως πρέπει να βασίζεται:

• στην έκταση του προβλήματος,
• στην ηλικία των αρνιών,
• στο ιστορικό της εκτροφής,
• στα εργαστηριακά ευρήματα,
• και στην κτηνιατρική εκτίμηση.

Η τυφλή, επαναλαμβανόμενη χορήγηση αντικοκκιδιακών χωρίς αξιολόγηση δεν αποτελεί σωστή στρατηγική πρόληψης.

Η πρόληψη είναι κυρίως θέμα διαχείρισης

Η κοκκιδίωση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου στην οποία η διαχείριση του περιβάλλοντος είναι εξίσου σημαντική με τη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε Eimeria από την εκτροφή — κάτι που πρακτικά δεν είναι εφικτό — αλλά να περιορίσουμε τη μεγάλη συσσώρευση μολυσματικών ωοκύστεων.

1. Καθαρή και στεγνή στρωμνή

Η υγρασία και η μεγάλη κοπρανώδης μόλυνση ευνοούν τη διατήρηση των ωοκύστεων στο περιβάλλον. Οι χώροι των αρνιών πρέπει να διατηρούνται όσο γίνεται καθαροί και στεγνοί.

2. Αποφυγή συνωστισμού

Όσο περισσότερα ζώα βρίσκονται στον ίδιο περιορισμένο χώρο, τόσο αυξάνεται η μόλυνση του περιβάλλοντος με κόπρανα.

3. Καθαρές ταΐστρες και ποτίστρες

Οι ταΐστρες και οι ποτίστρες πρέπει να είναι σχεδιασμένες και τοποθετημένες έτσι ώστε να περιορίζεται η είσοδος κοπράνων.

4. Καλή αποστράγγιση

Τα σημεία γύρω από τις ποτίστρες και τις ταΐστρες δεν πρέπει να μετατρέπονται σε μόνιμα υγρά και λασπώδη σημεία μεγάλης μόλυνσης.

5. Διαχείριση ομάδων

Όπου είναι δυνατόν, η διατήρηση αρνιών παρόμοιας ηλικίας σε καθαρές ομάδες και η αποφυγή συνεχούς εισαγωγής νέων ζώων σε ήδη μολυσμένους χώρους βοηθούν στον έλεγχο του προβλήματος.

6. Περιορισμός του στρες

Απότομες αλλαγές στη διατροφή, μετακινήσεις, απογαλακτισμός και άλλοι παράγοντες στρες μπορεί να συμπέσουν με την εμφάνιση κλινικής νόσου.

Υπάρχει εμβόλιο για την κοκκιδίωση στα πρόβατα;

Σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμο καθιερωμένο εμβόλιο για την κοκκιδίωση των προβάτων. Για αυτό η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη σωστή διαχείριση, στη μείωση της έκθεσης σε μεγάλο αριθμό ωοκύστεων και, όπου πραγματικά χρειάζεται, στη στοχευμένη χρήση εγκεκριμένων αντικοκκιδιακών προϊόντων.

Πρακτικός έλεγχος σε 7 βήματα

1. Παρακολουθήστε ιδιαίτερα τα αρνιά ηλικίας περίπου ενός έως δύο μηνών.
2. Εντοπίστε έγκαιρα διάρροια, καθυστέρηση ανάπτυξης και απώλεια σωματικής κατάστασης.
3. Ελέγξτε αν πολλά αρνιά της ίδιας ομάδας εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα.
4. Εξετάστε τη στρωμνή, την υγρασία και την καθαριότητα των χώρων.
5. Ελέγξτε αν τροφή και νερό μολύνονται με κόπρανα.
6. Χρησιμοποιήστε εργαστηριακή διάγνωση όταν χρειάζεται αντί για τυφλή θεραπεία.
7. Μετά την αντιμετώπιση, αξιολογήστε αν μειώθηκε πραγματικά το πρόβλημα.

Συχνές ερωτήσεις

Όλα τα αρνιά με κοκκίδια στα κόπρανα έχουν κοκκιδίωση;

Όχι. Η παρουσία ωοκύστεων αποδεικνύει έκθεση ή λοίμωξη, όχι απαραίτητα κλινική νόσο. Η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση της συνολικής εικόνας.

Η κοκκιδίωση προσβάλλει μόνο μικρά αρνιά;

Η κλινική νόσος είναι πολύ συχνότερη στα νεαρά ζώα. Μεγαλύτερα πρόβατα μπορεί να είναι μολυσμένα και να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Η κοκκιδίωση προκαλεί πάντα αιματηρή διάρροια;

Όχι. Η διάρροια μπορεί να είναι μη αιματηρή. Αιματηρή διάρροια μπορεί να εμφανιστεί σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα με ορισμένα περισσότερο παθογόνα είδη.

Αν ένα αρνί δεν έχει διάρροια, αποκλείεται η κοκκιδίωση;

Όχι. Χρόνιες ή υποκλινικές λοιμώξεις μπορεί να εμφανίζονται κυρίως ως κακή ανάπτυξη, μειωμένη πρόσληψη τροφής και χαμηλή σωματική κατάσταση.

Μπορώ να κάνω προληπτικά αντικοκκιδιακό σε όλα τα αρνιά;

Σε εκτροφές με προβλέψιμο και τεκμηριωμένο πρόβλημα μπορεί να σχεδιαστεί πρόγραμμα πρόληψης, αλλά αυτό πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό της εκτροφής, στον πραγματικό κίνδυνο και σε εγκεκριμένο προϊόν. Δεν αντικαθιστά την καθαριότητα και τη σωστή διαχείριση.

Τα συνηθισμένα απολυμαντικά σκοτώνουν εύκολα τις ωοκύστεις;

Όχι πάντα. Οι ωοκύστεις των κοκκιδίων είναι αρκετά ανθεκτικές στο περιβάλλον και σε πολλά συνηθισμένα απολυμαντικά. Η απομάκρυνση οργανικού υλικού, το στέγνωμα, η καθαριότητα και η σωστή διαχείριση των χώρων είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Συμπέρασμα

Η κοκκιδίωση στα αρνιά δεν είναι απλώς «μια διάρροια που θέλει φάρμακο». Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ του παρασίτου, της ηλικίας και της ανοσίας του ζώου, του βαθμού μόλυνσης του περιβάλλοντος και των συνθηκών διαχείρισης.

Η καλύτερη στρατηγική είναι ο συνδυασμός έγκαιρης αναγνώρισης, σωστής διάγνωσης, στοχευμένης θεραπείας και περιορισμού της κοπρανώδους μόλυνσης.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντικοκκιδιακού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης, η πιθανή αντιμετώπιση ολόκληρης ομάδας ζώων και οι χρόνοι αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης πρέπει να βασίζονται στο συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• MSD Veterinary Manual – Coccidiosis of Sheep, ενημέρωση Σεπτέμβριος 2024.
• MSD Veterinary Manual – Intestinal Diseases in Sheep and Goats.
• Union Product Database – κτηνιατρικά φάρμακα εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Σιτηρέσιο πάχυνσης αρνιών: διατροφή για σωστή ανάπτυξη και αύξηση βάρους

Η πάχυνση των αρνιών δεν σημαίνει απλώς ότι αυξάνουμε την ποσότητα του καρπού μέχρι να πάρουν βάρος. Ένα σωστό πρόγραμμα πάχυνσης πρέπει να πετυχαίνει τρία πράγματα ταυτόχρονα: γρήγορη και ομαλή ανάπτυξη, καλή αξιοποίηση της τροφής και αποφυγή πεπτικών και μεταβολικών προβλημάτων.

Το κατάλληλο σιτηρέσιο δεν είναι ίδιο για όλα τα αρνιά. Εξαρτάται από το βάρος, την ηλικία, τη φυλή, το φύλο, το σύστημα εκτροφής, την ποιότητα των διαθέσιμων ζωοτροφών και το επιθυμητό βάρος σφαγής.

Βασικός κανόνας:
Δεν υπάρχει ένα «μαγικό» σιτηρέσιο πάχυνσης για όλα τα αρνιά. Το σωστό σιτηρέσιο προσαρμόζεται στο ζώο και στις πραγματικές ζωοτροφές της εκτροφής.

Τι σημαίνει σωστή πάχυνση αρνιών;

Στα νεαρά αρνιά ο στόχος δεν είναι απλώς η εναπόθεση λίπους. Το ζώο εξακολουθεί να αναπτύσσει μυϊκό ιστό, σκελετό και όργανα.

Ένα σωστό πρόγραμμα πρέπει να εξασφαλίζει:

• ικανοποιητική ημερήσια αύξηση βάρους,
• καλή μυϊκή ανάπτυξη,
• σωστή λειτουργία της μεγάλης κοιλίας,
• περιορισμένες απώλειες τροφής,
• χαμηλό κόστος ανά κιλό αύξησης βάρους,
• μικρό κίνδυνο οξέωσης, εντεροτοξιναιμίας και ουρολιθίασης.

Πριν ξεκινήσει η πάχυνση: ζυγίζουμε

Η ζύγιση είναι το πρώτο βήμα. Χωρίς πραγματικό βάρος είναι δύσκολο να εκτιμηθεί αν ένα αρνί βρίσκεται ακόμη σε έντονη ανάπτυξη ή πλησιάζει στην τελική φάση πάχυνσης. Πριν αξιολογηθεί η απόδοση της πάχυνσης, πρέπει να έχει προηγηθεί σωστή προετοιμασία του αρνιού για απογαλακτισμό.

Στην πράξη είναι χρήσιμο τα αρνιά να χωρίζονται σε ομάδες παρόμοιου βάρους.

Κατηγορία	Βάρος	Βασικός στόχος
Ελαφριά αρνιά	κάτω από περίπου 30 kg	ανάπτυξη και υψηλή ποιότητα διατροφής
Μεσαία αρνιά	περίπου 30–35 kg	ανάπτυξη και σταδιακή τελική πάχυνση
Βαρύτερα αρνιά	πάνω από περίπου 35 kg	τελική πάχυνση και οικονομική αξιολόγηση

Τα παραπάνω όρια είναι πρακτικές κατηγορίες και όχι καθολικοί κανόνες για κάθε φυλή ή σύστημα παραγωγής.

Η ημερήσια αύξηση βάρους

Η απόδοση της πάχυνσης δεν αξιολογείται μόνο από το τελικό βάρος. Έχει σημασία και το πόσο γρήγορα αποκτήθηκε αυτό το βάρος.

Η ημερήσια αύξηση επηρεάζεται από:

• τη γενετική και τη φυλή,
• την ηλικία και το αρχικό βάρος,
• την ενεργειακή πυκνότητα του σιτηρεσίου,
• την επάρκεια πρωτεΐνης,
• την υγεία και τον παρασιτισμό,
• την πρόσβαση σε καθαρό νερό,
• τη θερμοκρασία και τις συνθήκες σταβλισμού.

Αρνί που δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα με περισσότερο καρπό. Πρώτα πρέπει να διερευνηθεί γιατί υστερεί.

Τι είναι το FCR και γιατί έχει σημασία;

Το FCR (Feed Conversion Ratio) δείχνει πόση τροφή χρειάζεται το ζώο για να αυξήσει το βάρος του.

Παράδειγμα:
Αν ένα αρνί καταναλώσει 5 kg τροφής για να αυξήσει το ζωντανό βάρος του κατά 1 kg, τότε το FCR είναι περίπου 5:1.

Όσο μικρότερο είναι το FCR, τόσο αποτελεσματικότερα μετατρέπεται η τροφή σε αύξηση βάρους.

Καθώς όμως το αρνί μεγαλώνει, η μετατρεψιμότητα συνήθως επιδεινώνεται. Ένα μεγαλύτερο ποσοστό της επιπλέον αύξησης αποτελεί λίπος, το οποίο είναι ενεργειακά ακριβότερο να παραχθεί.

Πότε σταματά να συμφέρει η πάχυνση;

Το μεγαλύτερο ζώο δεν είναι πάντα και το οικονομικότερο.

Καθώς αυξάνεται το βάρος:

• αυξάνεται η κατανάλωση τροφής,
• η μετατρεψιμότητα μπορεί να χειροτερεύει,
• περισσότερη ενέργεια μετατρέπεται σε λίπος,
• αυξάνεται το κόστος κάθε επιπλέον κιλού βάρους.

Γι' αυτό ο παραγωγός πρέπει να συγκρίνει την αξία του πρόσθετου βάρους με το κόστος της επιπλέον τροφής και του χρόνου παραμονής του ζώου στην εκτροφή.

Πρωτεΐνη: περισσότερη δεν σημαίνει πάντα καλύτερη

Τα ελαφρύτερα και νεότερα αρνιά έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για πρωτεΐνη επειδή βρίσκονται σε έντονη φάση μυϊκής ανάπτυξης.

Σε διεθνείς πρακτικές οδηγίες χρησιμοποιούνται ως ενδεικτικό πλαίσιο επίπεδα περίπου:

• 14% ακατέργαστη πρωτεΐνη σε αναπτυσσόμενα αρνιά μικρότερου βάρους,
• περίπου 12% ακατέργαστη πρωτεΐνη σε καλά αναπτυγμένα αρνιά που βρίσκονται στην τελική φάση πάχυνσης.

Τα ποσοστά αυτά δεν αποτελούν έτοιμη συνταγή. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το βάρος, την πρόσληψη ξηράς ουσίας και τη θρεπτική αξία όλων των συστατικών του σιτηρεσίου.

Ενέργεια και δημητριακά

Για υψηλή ημερήσια αύξηση βάρους απαιτείται σιτηρέσιο με επαρκή ενέργεια. Για αυτό χρησιμοποιούνται συχνά δημητριακά όπως:

• καλαμπόκι,
• κριθάρι,
• σιτάρι,
• άλλα ενεργειακά συστατικά ανάλογα με τη διαθεσιμότητα και το κόστος.

Τα δημητριακά είναι αποτελεσματικές πηγές ενέργειας, αλλά περιέχουν μεγάλες ποσότητες εύκολα ζυμώσιμου αμύλου. Η υπερβολική ή απότομη χορήγησή τους μπορεί να διαταράξει σοβαρά τη λειτουργία της μεγάλης κοιλίας.

Η χονδροειδής τροφή εξακολουθεί να έχει ρόλο

Ακόμη και σε εντατικά προγράμματα πάχυνσης, η μεγάλη κοιλία πρέπει να λειτουργεί φυσιολογικά.

Ποιοτικός σανός, μηδική ή άλλη κατάλληλη χονδροειδής τροφή παρέχουν αποτελεσματικές ίνες, βοηθούν τη μηρυκαστική λειτουργία και περιορίζουν τον κίνδυνο πεπτικών διαταραχών.

Το ακριβές ποσοστό χονδροειδών ζωοτροφών εξαρτάται από το σύστημα πάχυνσης και τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.

Τρία βασικά συστήματα πάχυνσης

1. Πάχυνση κυρίως με βοσκή

Έχει χαμηλότερο κόστος όταν υπάρχει ποιοτική διαθέσιμη βοσκή, αλλά η ημερήσια αύξηση μπορεί να είναι μικρότερη ή περισσότερο μεταβλητή.

2. Βοσκή ή χονδροειδής τροφή με συμπληρωματικό συμπύκνωμα

Επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της ανάπτυξης και μπορεί να αποτελεί καλή ισορροπία μεταξύ κόστους και απόδοσης.

3. Εντατική σταβλισμένη πάχυνση

Βασίζεται σε υψηλής ενεργειακής πυκνότητας σιτηρέσιο και μπορεί να δώσει υψηλότερη ημερήσια αύξηση. Απαιτεί όμως αυστηρή διαχείριση της μετάβασης, του νερού, των ανόργανων στοιχείων και της υγείας.

Η μετάβαση σε περισσότερο συμπύκνωμα πρέπει να γίνεται σταδιακά

Ένα από τα πιο επικίνδυνα λάθη είναι η απότομη μετάβαση από βοσκή ή σιτηρέσιο χαμηλού αμύλου σε μεγάλες ποσότητες δημητριακών.

Η μικροχλωρίδα της μεγάλης κοιλίας χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί.

Σημαντικό:
Δεν αυξάνουμε απότομα τον καρπό. Η ποσότητα του συμπυκνώματος αυξάνεται προοδευτικά σε διάστημα ημερών, παρακολουθώντας ταυτόχρονα την πρόσληψη, τη συμπεριφορά και τα κόπρανα των ζώων.

Τι μπορεί να περιλαμβάνει ένα σιτηρέσιο πάχυνσης;

Ένα σιτηρέσιο μπορεί να συνδυάζει διαφορετικές κατηγορίες ζωοτροφών.

Κατηγορία	Παραδείγματα	Κύριος ρόλος
Δημητριακά	καλαμπόκι, κριθάρι	ενέργεια
Πρωτεϊνούχες ζωοτροφές	σογιάλευρο και άλλες πηγές	πρωτεΐνη για ανάπτυξη
Ινώδεις ζωοτροφές	σανός, μηδική	λειτουργία μεγάλης κοιλίας
Ανόργανα και βιταμίνες	κατάλληλο premix	ισορροπία μετάλλων και βιταμινών
Νερό	καθαρό και συνεχώς διαθέσιμο	πρόσληψη τροφής και μεταβολισμός

Η ακριβής αναλογία των συστατικών δεν μπορεί να καθοριστεί σωστά χωρίς γνώση της θρεπτικής τους αξίας και των αναγκών των συγκεκριμένων ζώων.

Νερό: η ζωοτροφή που συχνά ξεχνάμε

Η ελεύθερη πρόσβαση σε καθαρό νερό είναι απολύτως απαραίτητη. Εκτός από τη διαθεσιμότητα, πρέπει να ελέγχονται η κατανάλωση και η ποιότητα του νερού σε όλη την περίοδο πάχυνσης.

Ανεπαρκές νερό σημαίνει:

• μικρότερη κατανάλωση ξηράς τροφής,
• μικρότερη ημερήσια αύξηση,
• μεγαλύτερο κίνδυνο αφυδάτωσης,
• αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων του ουροποιητικού συστήματος.

Οξέωση: ο μεγάλος κίνδυνος του πολύ καρπού

Η απότομη κατανάλωση μεγάλης ποσότητας δημητριακών μπορεί να προκαλέσει έντονη παραγωγή οξέων στη μεγάλη κοιλία και πτώση του pH.

Προειδοποιητικά σημεία μπορεί να είναι:

• μειωμένη όρεξη,
• διάρροια,
• κατάπτωση,
• πόνος ή φούσκωμα,
• αφυδάτωση,
• πτώση της ανάπτυξης.

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη σταδιακή προσαρμογή, στη σωστή ισορροπία του σιτηρεσίου και στην αποφυγή απότομων αλλαγών.

Εντεροτοξιναιμία και εντατική πάχυνση

Τα αρνιά που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες πλούσιας ενεργειακής τροφής μπορεί να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο εντεροτοξιναιμίας.

Η πρόληψη πρέπει να εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα υγείας της εκτροφής και να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Ουρολιθίαση στα αρσενικά αρνιά

Τα αρσενικά ζώα σε εντατικά συστήματα πάχυνσης χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Στα αρσενικά αρνιά ο σχεδιασμός πρέπει να ελέγχει ειδικά τη σχέση Ca:P και τον κίνδυνο ουρολιθίασης.

Ο κίνδυνος ουρολιθίασης επηρεάζεται από:

• την υψηλή κατανάλωση συμπυκνωμάτων,
• την ισορροπία ασβεστίου και φωσφόρου,
• τη συνολική σύνθεση των ανόργανων στοιχείων,
• την πρόσληψη νερού.

Η αυθαίρετη χρήση ουσιών για οξίνιση των ούρων δεν αποτελεί ασφαλή πρακτική. Η πρόληψη πρέπει να βασίζεται σε σωστά καταρτισμένο σιτηρέσιο.

Όταν το αρνί δεν παίρνει βάρος

Πρόβλημα	Πιθανή αιτία	Τι ελέγχουμε πρώτα
Χαμηλή πρόσληψη	κακή ποιότητα ή απότομη αλλαγή τροφής	τροφή, νερό, ταΐστρες
Διάρροια	διατροφική διαταραχή ή νόσημα	σιτηρέσιο και κτηνιατρικός έλεγχος
Υστέρηση ανάπτυξης	παράσιτα ή νόσημα	υγεία και πρόγραμμα παρασίτων
Καλή κατανάλωση αλλά μικρή αύξηση	χαμηλή ποιότητα ή κακή ισορροπία σιτηρεσίου	ανάλυση ζωοτροφών και συνολικό σιτηρέσιο

Πρακτικός έλεγχος για τον παραγωγό

Πριν αυξήσετε την ένταση της πάχυνσης, ελέγξτε:

1. Γνωρίζω το πραγματικό βάρος των αρνιών;
2. Έχω χωρίσει τα ζώα σε σχετικά ομοιόμορφες ομάδες;
3. Έχουν ήδη συνηθίσει το συμπύκνωμα;
4. Υπάρχει συνεχώς καθαρό νερό;
5. Η χονδροειδής τροφή είναι καλής ποιότητας;
6. Γνωρίζω τη σύνθεση του μίγματος που χρησιμοποιώ;
7. Υπάρχει κατάλληλο πρόγραμμα πρόληψης εντεροτοξιναιμίας;
8. Παρακολουθώ την αύξηση βάρους και όχι μόνο την κατανάλωση τροφής;

Συμπέρασμα

Η επιτυχημένη πάχυνση των αρνιών δεν βασίζεται στη λογική «όσο περισσότερος καρπός τόσο καλύτερα».

Βασίζεται στον σωστό συνδυασμό ενέργειας, πρωτεΐνης, ινών, ανόργανων στοιχείων και νερού, στη σταδιακή προσαρμογή των ζώων και στην τακτική παρακολούθηση του βάρους.

Ο πραγματικός στόχος δεν είναι να φτάσει το αρνί στο μεγαλύτερο δυνατό βάρος, αλλά να πετύχουμε το οικονομικότερο και ασφαλέστερο κιλό αύξησης βάρους.

Κρατήστε αυτό:
Ζυγίζουμε, προσαρμόζουμε σταδιακά το σιτηρέσιο, παρακολουθούμε την ανάπτυξη και σταματάμε την πάχυνση όταν το επιπλέον βάρος παύει να είναι οικονομικά συμφέρον.

Πηγές – περισσότερη ενημέρωση

• Teagasc – οδηγίες διατροφής και πάχυνσης αρνιών.
• Teagasc / University College Dublin – μελέτες για επίπεδο συμπυκνώματος, ανάπτυξη και μετατρεψιμότητα αρνιών.
• MSD Veterinary Manual – διατροφή και πεπτικές διαταραχές των προβάτων.
• Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – ελληνικό εκπαιδευτικό υλικό για διατροφή και πάχυνση αρνιών.

Σημείωση: Τα αριθμητικά παραδείγματα και τα διατροφικά επίπεδα του άρθρου αποτελούν γενικό πλαίσιο και όχι εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου. Η τελική σύνθεση πρέπει να λαμβάνει υπόψη το βάρος, την ηλικία, τη φυλή, το παραγωγικό σύστημα και την πραγματική ανάλυση των διαθέσιμων ζωοτροφών.

Read more »

Διατροφή νεογέννητου αρνιού

Η διατροφή του νεογέννητου αρνιού ξεκινά αμέσως μετά τη γέννηση. Οι πρώτες ώρες είναι καθοριστικές, γιατί τότε το αρνί πρέπει να λάβει επαρκή ποσότητα πρωτογάλακτος, να αποκτήσει ενέργεια, να προστατευτεί από το κρύο και να λάβει τα μητρικά αντισώματα που χρειάζεται για την παθητική του ανοσία.

Το σωστό ξεκίνημα δεν εξαρτάται μόνο από το αν το αρνί «θήλασε λίγο». Χρειάζεται να γνωρίζουμε αν πήρε αρκετό πρωτόγαλα, αν μπορεί να σταθεί, αν βρίσκει τη θηλή, αν η μητέρα έχει γάλα και αν το αρνί συνεχίζει να τρέφεται φυσιολογικά τις επόμενες ώρες.

Το βασικό μήνυμα: στο νεογέννητο αρνί η προτεραιότητα είναι έγκαιρο και επαρκές πρωτόγαλα + θερμότητα + καθαριότητα + παρακολούθηση. Μετά το πρώτο κρίσιμο διάστημα ακολουθεί η σωστή χορήγηση γάλακτος και η σταδιακή μετάβαση προς στερεά τροφή.

Περιεχόμενα

• Οι πρώτες ώρες μετά τη γέννηση
• Γιατί το πρωτόγαλα είναι τόσο σημαντικό
• Πόσο πρωτόγαλα χρειάζεται
• Πώς καταλαβαίνουμε αν έχει θηλάσει
• Αδύναμο ή πολύδυμο αρνί
• Τι κάνουμε όταν η μητέρα δεν έχει αρκετό πρωτόγαλα
• Αποθήκευση και απόψυξη πρωτογάλακτος
• Τεχνητός θηλασμός
• Γάλα και υποκατάστατο γάλακτος
• Υγιεινή εξοπλισμού
• Πότε αρχίζει η στερεά τροφή
• Πότε δίνουμε νερό
• Ανάπτυξη της μεγάλης κοιλίας
• Προετοιμασία για απογαλακτισμό
• Συχνά λάθη
• Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια
• Checklist πρώτου 24ώρου
• Συχνές ερωτήσεις

Οι πρώτες ώρες μετά τη γέννηση

Μόλις γεννηθεί το αρνί, η πρώτη προτεραιότητα είναι να αναπνέει κανονικά, να διατηρείται ζεστό και να αρχίσει να αναζητά τη θηλή.

Ένα ζωηρό αρνί συνήθως προσπαθεί να σηκωθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα και κατευθύνεται προς τη μητέρα. Όμως δεν πρέπει να θεωρούμε ότι όλα τα αρνιά θα τα καταφέρουν μόνα τους.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• τα μικρόσωμα αρνιά,
• τα δίδυμα και τρίδυμα,
• τα αρνιά μετά από δύσκολο τοκετό,
• τα υποθερμικά ή αδύναμα αρνιά,
• τα αρνιά από προβατίνες με μεγάλη θηλή ή κακή μαστική λειτουργία.

Γιατί το πρωτόγαλα είναι τόσο σημαντικό

Το πρωτόγαλα είναι το πρώτο έκκριμα του μαστικού αδένα μετά τον τοκετό και είναι πολύ διαφορετικό από το φυσιολογικό γάλα.

Έχει τρεις βασικούς ρόλους:

• παρέχει άμεσα ενέργεια στο νεογέννητο,
• μεταφέρει μητρικά αντισώματα και δημιουργεί παθητική ανοσία,
• βοηθά στη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος μετά τη γέννηση.

Η απορρόφηση των αντισωμάτων από το έντερο είναι καλύτερη όσο πιο νωρίς λαμβάνεται το πρωτόγαλα και μειώνεται γρήγορα με την πάροδο των ωρών. Για αυτό δεν περιμένουμε «να φάει αργότερα».

Πόσο πρωτόγαλα χρειάζεται ένα αρνί;

Ως πρακτικό σημείο αναφοράς, η Teagasc χρησιμοποιεί περίπου 50 ml πρωτογάλακτος ανά κιλό σωματικού βάρους ανά γεύμα και συνολικά περίπου 200 ml ανά κιλό σωματικού βάρους μέσα στο πρώτο 24ωρο.

Βάρος αρνιού	Πρώτο γεύμα περίπου 50 ml/kg	Σύνολο πρώτου 24ώρου περίπου 200 ml/kg
3 kg	150 ml	600 ml
4 kg	200 ml	800 ml
5 kg	250 ml	1.000 ml
6 kg	300 ml	1.200 ml

Οι ποσότητες είναι πρακτικά σημεία αναφοράς. Η ικανότητα ενός αδύναμου ή υποθερμικού αρνιού να θηλάσει και να καταπιεί πρέπει να αξιολογείται πριν από οποιαδήποτε χορήγηση.

Πώς καταλαβαίνουμε αν το αρνί έχει θηλάσει;

Δεν αρκεί να βλέπουμε το αρνί δίπλα στη μητέρα. Πρέπει να ελέγχουμε αν πραγματικά βρίσκει τη θηλή και καταπίνει.

Ένα αρνί που έχει τραφεί επαρκώς συνήθως:

• είναι πιο ζωηρό,
• στέκεται σταθερά,
• παραμένει κοντά στη μητέρα,
• δεν αναζητά συνεχώς τροφή με ανησυχία,
• έχει γεμάτη κοιλιακή χώρα.

Αντίθετα, συνεχές βέλασμα, αδυναμία, απομόνωση, κρύο στόμα ή αδυναμία να σταθεί είναι ενδείξεις που χρειάζονται άμεση προσοχή.

Αδύναμο, δίδυμο ή τρίδυμο αρνί

Σε πολύδυμες γέννες η διαθέσιμη ποσότητα πρωτογάλακτος πρέπει να μοιραστεί σε περισσότερα αρνιά. Επίσης τα μικρότερα αρνιά μπορεί να δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τα πιο δυνατά.

Ο κτηνοτρόφος πρέπει να ελέγξει κάθε αρνί ξεχωριστά και να βεβαιωθεί ότι έχει λάβει επαρκή ποσότητα.

Αν ένα αρνί δεν σηκώνεται, δεν έχει αντανακλαστικό θηλασμού, είναι πολύ κρύο ή δεν μπορεί να καταπιεί, δεν προσπαθούμε απλώς να του δώσουμε μεγάλη ποσότητα γάλακτος. Χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και κατάλληλη υποστήριξη.

Τι κάνουμε όταν η μητέρα δεν έχει αρκετό πρωτόγαλα;

Η πρώτη επιλογή είναι το πρωτόγαλα της ίδιας της μητέρας. Αν δεν υπάρχει επαρκής ποσότητα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί, όπου είναι διαθέσιμο, πρωτόγαλα από άλλη πρόσφατα γεννημένη υγιή προβατίνα.

Εναλλακτικά χρησιμοποιείται κατάλληλο εμπορικό υποκατάστατο πρωτογάλακτος, ακολουθώντας τις οδηγίες του προϊόντος.

Το αγελαδινό πρωτόγαλα έχει χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα συστήματα, αλλά δεν είναι ισοδύναμο με το πρόβειο και πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο με σωστή καθοδήγηση. Η πιθανότητα ανεπαρκούς πρωτογάλακτος πρέπει να εξετάζεται και σε σχέση με τη διατροφή της προβατίνας πριν τον τοκετό, χωρίς αυτό να υποκαθιστά την άμεση φροντίδα του αρνιού.

Αποθήκευση και απόψυξη πρωτογάλακτος

Η διατήρηση αποθέματος καλού πρωτογάλακτος μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη σε περιόδους πολλών τοκετών.

Το πρωτόγαλα μπορεί να φυλάσσεται σε μικρές ποσότητες ώστε να αποψύχεται γρηγορότερα.

Δεν χρησιμοποιούμε φούρνο μικροκυμάτων. Η υπερβολική θερμότητα μπορεί να καταστρέψει τις ανοσοσφαιρίνες. Η απόψυξη γίνεται ήπια, με χλιαρό νερό.

Τεχνητός θηλασμός

Ο τεχνητός θηλασμός χρησιμοποιείται όταν το αρνί είναι ορφανό, όταν η μητέρα δεν έχει επαρκές γάλα ή όταν υπάρχουν περισσότερα αρνιά από όσα μπορεί να θρέψει σωστά.

Το σημαντικότερο είναι να έχει προηγηθεί σωστή λήψη πρωτογάλακτος. Το απλό γάλα ή το υποκατάστατο γάλακτος δεν αντικαθιστά την ανοσολογική προστασία του πρωτογάλακτος.

Γάλα και υποκατάστατο γάλακτος

Μετά το πρώτο κρίσιμο διάστημα, το αρνί μπορεί να συνεχίσει με γάλα ή κατάλληλο υποκατάστατο γάλακτος για αρνιά.

Η ποσότητα πρέπει να προσαρμόζεται στο σωματικό βάρος, στην ηλικία, στην κατάσταση του αρνιού και στο σύστημα εκτροφής.

Το MSD Veterinary Manual χρησιμοποιεί ως γενικό πρακτικό πλαίσιο ποσότητα γάλακτος περίπου 10% του σωματικού βάρους την ημέρα, κατανεμημένη σε περισσότερα γεύματα. Αυτό είναι σημείο αναφοράς και όχι απόλυτη συνταγή για όλα τα συστήματα.

Δεν αλλάζουμε συνεχώς πηγή ή τύπο γάλακτος. Οι συχνές αλλαγές μπορεί να προκαλέσουν πεπτικές διαταραχές.

Η υγιεινή είναι μέρος της διατροφής

Μπιμπερό, θηλές, κουβάδες, σωλήνες και δοχεία πρέπει να καθαρίζονται πολύ καλά.

Το γάλα είναι ιδανικό υπόστρωμα για ανάπτυξη μικροοργανισμών, ιδιαίτερα όταν παραμένει για αρκετή ώρα σε θερμό περιβάλλον.

Κακή υγιεινή αυξάνει τον κίνδυνο:

• διάρροιας,
• σηψαιμίας,
• πεπτικών διαταραχών,
• αυξημένης θνησιμότητας.

Πότε αρχίζει η στερεά τροφή;

Τα αρνιά πρέπει να έχουν σχετικά νωρίς πρόσβαση σε μικρή ποσότητα καλής ποιότητας στερεάς τροφής.

Μπορεί να προσφέρεται κατάλληλο αρχικό μίγμα για αρνιά, μαζί με καλής ποιότητας χονδροειδή τροφή.

Στην αρχή η κατανάλωση είναι μικρή, αλλά αυτή η πρώιμη επαφή είναι σημαντική για την ανάπτυξη της μεγάλης κοιλίας.

Πότε δίνουμε νερό;

Καθαρό νερό πρέπει να είναι διαθέσιμο από νωρίς, ακόμη και αν το αρνί εξακολουθεί να πίνει γάλα.

Η ύπαρξη ελεύθερου νερού είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη της μικροχλωρίδας της μεγάλης κοιλίας και την αύξηση της κατανάλωσης στερεάς τροφής.

Πώς αναπτύσσεται η μεγάλη κοιλία;

Το νεογέννητο αρνί λειτουργεί αρχικά περισσότερο σαν μονογαστρικό ζώο. Το γάλα κατευθύνεται κυρίως προς το ήνυστρο μέσω της οισοφαγικής αύλακας.

Καθώς το αρνί αρχίζει να καταναλώνει στερεά τροφή και νερό, η μεγάλη κοιλία αναπτύσσεται σταδιακά και δημιουργείται ο απαραίτητος μικροβιακός πληθυσμός.

Για αυτό η στερεά τροφή δεν πρέπει να εμφανίζεται ξαφνικά λίγες ημέρες πριν τον απογαλακτισμό. Η μετάβαση αρχίζει πολύ νωρίτερα.

Προετοιμασία για απογαλακτισμό

Ο απογαλακτισμός δεν πρέπει να αποφασίζεται μόνο από την ηλικία.

Ένα αρνί πρέπει να έχει:

• καλή υγεία,
• ικανοποιητικό σωματικό βάρος,
• σταθερή κατανάλωση στερεάς τροφής,
• καλή πρόσβαση σε νερό.

Θα ακολουθήσει αναλυτικός οδηγός:
Απογαλακτισμός αρνιών – πότε και πώς γίνεται σωστά.

ΦΩΤΟ 3 – Infographic: Τα 7 βασικά σημεία ελέγχου στο νεογέννητο αρνί

Τα συχνότερα λάθη

Λάθος	Γιατί είναι πρόβλημα
Καθυστέρηση στο πρωτόγαλα	Μειώνεται η απορρόφηση αντισωμάτων και αυξάνει ο κίνδυνος υποθερμίας.
Δεν ελέγχουμε αν πραγματικά θήλασε	Το αρνί μπορεί να φαίνεται κοντά στη μητέρα χωρίς να έχει λάβει επαρκή ποσότητα.
Πρωτόγαλα με κακή υγιεινή	Αυξάνεται το βακτηριακό φορτίο.
Υπερβολικά ζεστή απόψυξη	Μπορεί να καταστραφούν σημαντικές πρωτεΐνες και αντισώματα.
Απότομες αλλαγές γάλακτος	Αυξάνεται ο κίνδυνος πεπτικών διαταραχών.
Καθυστερημένη πρόσβαση σε στερεά τροφή	Καθυστερεί η ανάπτυξη της μεγάλης κοιλίας.
Καθυστερημένη πρόσβαση σε νερό	Περιορίζεται η ανάπτυξη της φυσιολογικής μικροχλωρίδας και η κατανάλωση στερεάς τροφής.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Χρειάζεται άμεση κτηνιατρική ή εξειδικευμένη βοήθεια όταν το αρνί:

• δεν μπορεί να σταθεί,
• δεν έχει αντανακλαστικό θηλασμού,
• δεν μπορεί να καταπιεί,
• είναι έντονα υποθερμικό,
• είναι απομονωμένο και εξαιρετικά αδύναμο,
• έχει έντονη διάρροια ή φούσκωμα,
• δεν ανταποκρίνεται φυσιολογικά.

Λίστα ελέγχου πρώτου 24ώρου

Έλεγχος	Τι πρέπει να επιβεβαιώσω
Αναπνοή	Αναπνέει φυσιολογικά αμέσως μετά τη γέννηση;
Θερμοκρασία	Είναι στεγνό και ζεστό;
Όρθια θέση	Προσπαθεί να σηκωθεί και να κινηθεί;
Θηλασμός	Βρήκε τη θηλή και κατάπιε;
Πρωτόγαλα	Έλαβε επαρκή ποσότητα σύμφωνα με το βάρος του;
Μητέρα	Υπάρχει επαρκές πρωτόγαλα και λειτουργούν οι θηλές;
Πολύδυμα	Έχουν ελεγχθεί ξεχωριστά όλα τα αρνιά;
Συμπεριφορά	Είναι ζωηρό και παραμένει κοντά στη μητέρα;

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο πρωτόγαλα χρειάζεται ένα αρνί 4 κιλών;

Ως γενικό πρακτικό σημείο αναφοράς, περίπου 200 ml στο πρώτο γεύμα και περίπου 800 ml συνολικά μέσα στο πρώτο 24ωρο.

Πόσο γρήγορα πρέπει να πιει πρωτόγαλα;

Όσο το δυνατόν νωρίτερα. Οι πρώτες ώρες είναι κρίσιμες επειδή η ικανότητα απορρόφησης αντισωμάτων μειώνεται γρήγορα μετά τη γέννηση.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω κανονικό γάλα αντί για πρωτόγαλα;

Όχι για την πρώτη ανοσολογική προστασία. Το κανονικό γάλα προσφέρει θρεπτικά συστατικά, αλλά δεν αντικαθιστά την υψηλή συγκέντρωση αντισωμάτων του πρωτογάλακτος.

Πότε αρχίζει να τρώει στερεά τροφή;

Μικρές ποσότητες κατάλληλης στερεάς τροφής μπορούν να προσφέρονται από νωρίς. Η κατανάλωση αυξάνεται σταδιακά καθώς αναπτύσσεται η μεγάλη κοιλία.

Πότε δίνω νερό;

Καθαρό νερό πρέπει να είναι διαθέσιμο από τις πρώτες ημέρες, ακόμη και όταν το αρνί συνεχίζει να πίνει γάλα.

Πώς καταλαβαίνω ότι ένα αρνί πεινάει;

Συνεχές βέλασμα, έντονη αναζήτηση της θηλής, αδυναμία, άδειο στομάχι και μειωμένη ζωτικότητα μπορεί να δείχνουν ότι δεν λαμβάνει αρκετό γάλα.

Συμπέρασμα

Η σωστή διατροφή του νεογέννητου αρνιού ξεκινά μέσα στις πρώτες ώρες της ζωής. Το πρωτόγαλα είναι το σημαντικότερο πρώτο βήμα, γιατί παρέχει ταυτόχρονα ενέργεια και ανοσολογική προστασία.

Στη συνέχεια, η επιτυχία εξαρτάται από σταθερή πρόσληψη γάλακτος, καλή υγιεινή, ελεύθερη πρόσβαση σε νερό και έγκαιρη εισαγωγή κατάλληλης στερεάς τροφής.

Ο στόχος: ένα αρνί που είναι ζεστό, ζωηρό, έχει λάβει επαρκές πρωτόγαλα, τρέφεται σταθερά και αρχίζει σταδιακά να αναπτύσσει λειτουργική μεγάλη κοιλία.

Πηγές

• Teagasc – Colostrum
• Teagasc – Colostrum and lamb survival
• AHDB – Colostrum management for lambs
• MSD Veterinary Manual – Breeding, Parturition and Common Lamb Diseases of Sheep

Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Σε αδύναμο, υποθερμικό, μη ανταποκρινόμενο αρνί ή σε αρνί χωρίς φυσιολογικό αντανακλαστικό θηλασμού, απαιτείται άμεση κτηνιατρική ή εξειδικευμένη εκτίμηση.

Read more »

Ταινίαση στα πρόβατα: Moniezia, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η ταινίαση στα πρόβατα προκαλείται κυρίως από ταινίες του γένους Moniezia, οι οποίες ζουν στο λεπτό έντερο. Η Moniezia expansa είναι από τα γνωστότερα είδη και παρατηρείται ιδιαίτερα σε αρνιά και νεαρά ζώα που βόσκουν.

Η εικόνα των χαρακτηριστικών λευκών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα προκαλεί συχνά ανησυχία στον κτηνοτρόφο. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουμε: η παρουσία Moniezia δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ζώο είναι άρρωστο εξαιτίας της ταινίας.

Με λίγα λόγια
Οι ταινίες Moniezia είναι συχνότερες στα νεαρά ζώα και στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν μικρή παθολογική σημασία. Πολύ βαριές μολύνσεις μπορεί να συνδέονται με γαστρεντερικές διαταραχές ή κακή ανάπτυξη, αλλά όταν ένα αρνί έχει διάρροια ή δεν αναπτύσσεται σωστά πρέπει να διερευνηθούν και άλλες, συχνά σημαντικότερες, αιτίες.

Τι είναι η Moniezia;

Η Moniezia είναι μια ταινία, δηλαδή ένας πλατύς παρασιτικός σκώληκας. Στα μικρά μηρυκαστικά μπορούν να βρεθούν διαφορετικά είδη, με γνωστότερο στα πρόβατα το Moniezia expansa.

Τα ενήλικα παράσιτα ζουν στο λεπτό έντερο και μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό μήκος. Το σώμα τους αποτελείται από πολλά διαδοχικά τμήματα, τις προγλωττίδες.

Τμήματα της ταινίας αποβάλλονται με τα κόπρανα και μπορεί να γίνουν αντιληπτά από τον κτηνοτρόφο.

Για μια συνολική εικόνα των παρασιτικών νοσημάτων δείτε επίσης τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πώς μολύνεται ένα πρόβατο;

Σε αντίθεση με πολλά γαστρεντερικά νηματώδη, η Moniezia δεν μεταδίδεται απευθείας από το ένα πρόβατο στο άλλο.

Για να ολοκληρωθεί ο κύκλος ζωής της χρειάζεται έναν ενδιάμεσο ξενιστή: μικροσκοπικά ακάρεα του εδάφους, γνωστά ως οριβατίδες.

Απλουστευμένα, ο κύκλος έχει ως εξής:

1. Οι ενήλικες ταινίες βρίσκονται στο λεπτό έντερο του προβάτου.
2. Αυγά και τμήματα του παρασίτου αποβάλλονται με τα κόπρανα.
3. Τα αυγά καταπίνονται από οριβατίδες που ζουν στο έδαφος και στη βλάστηση.
4. Μέσα στο άκαρι αναπτύσσεται η μολυσματική μορφή του παρασίτου.
5. Το πρόβατο καταπίνει μολυσμένα ακάρεα κατά τη βόσκηση.
6. Στο λεπτό έντερο αναπτύσσεται η ενήλικη ταινία και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.

Γιατί εμφανίζεται περισσότερο στα αρνιά;

Η Moniezia παρατηρείται συχνότερα σε νεαρά ζώα που αρχίζουν να βόσκουν και εκτίθενται στα μολυσμένα ακάρεα του εδάφους.

Με την ηλικία τα πρόβατα αναπτύσσουν σημαντική επίκτητη ανοσία, γι' αυτό οι έντονες μολύνσεις είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένες στα μεγαλύτερα ζώα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η παρουσία Moniezia δεν προκαλεί εμφανή κλινική νόσο.

Σε βαριές μολύνσεις, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα, μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη ή κακή σωματική κατάσταση,
• ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές,
• διάρροια ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυσκοιλιότητα,
• διογκωμένη κοιλιά,
• θαμπό ή κακής ποιότητας τρίχωμα/μαλλί,
• και γενικότερη εικόνα ζώου που δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται.

Προσοχή: Διάρροια και μειωμένη ανάπτυξη σε ένα αρνί που έχει Moniezia δεν σημαίνουν ότι η ταινία είναι απαραίτητα η αιτία. Μπορεί να συνυπάρχουν σημαντικότερα προβλήματα, όπως κοκκιδίωση, νηματώδη του γαστρεντερικού συστήματος, λοιμώξεις ή διατροφικά προβλήματα.

Βλέπω ταινία στα κόπρανα. Πρέπει να ανησυχήσω;

Η εμφάνιση λευκών τμημάτων στα κόπρανα είναι εντυπωσιακή και συχνά είναι ο λόγος που ο κτηνοτρόφος αντιλαμβάνεται την παρουσία του παρασίτου.

Δεν αποτελεί όμως από μόνη της ένδειξη σοβαρής νόσου.

Πρέπει να εξετάσουμε το ίδιο το ζώο:

• αναπτύσσεται φυσιολογικά;
• έχει διάρροια;
• χάνει βάρος;
• έχει φυσιολογική όρεξη;
• υπάρχουν παρόμοια συμπτώματα και σε άλλα αρνιά;
• υπάρχουν ταυτόχρονα άλλα παράσιτα;

Η διάρροια προκαλείται πάντα από την ταινία;

Όχι. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία για τη σωστή διάγνωση.

Η παθογονικότητα της Moniezia έχει συζητηθεί επί δεκαετίες και η σύγχρονη κτηνιατρική βιβλιογραφία τη θεωρεί γενικά παράσιτο χαμηλής παθογονικότητας.

Ιδιαίτερα στα αρνιά, η διάρροια μπορεί να οφείλεται σε άλλα παράσιτα ή νοσήματα που συνυπάρχουν με την ταινία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κοκκιδίωση στα αρνιά, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διάρροια, αφυδάτωση και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής πρέπει επίσης να διερευνηθούν γαστρεντερικά νηματώδη και άλλες λοιμώδεις ή διατροφικές αιτίες.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση μπορεί να βασιστεί στον συνδυασμό:

• της παρατήρησης χαρακτηριστικών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα,
• της παρασιτολογικής εξέτασης κοπράνων,
• της ανίχνευσης χαρακτηριστικών αυγών Moniezia,
• της ηλικίας και του ιστορικού βόσκησης,
• της κλινικής εικόνας,
• και του ελέγχου για άλλες παρασιτώσεις.

Αρκεί να βρούμε αυγά Moniezia;

Όχι.

Η εργαστηριακή ανίχνευση αυγών επιβεβαιώνει ότι υπάρχει το παράσιτο, αλλά δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι αυτό ευθύνεται για τα συμπτώματα του ζώου.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το αρνί έχει διάρροια, απώλεια βάρους ή κακή ανάπτυξη.

Χρειάζονται θεραπεία όλα τα πρόβατα που έχουν Moniezia;

Όχι απαραίτητα.

Η σύγχρονη κτηνιατρική προσέγγιση δεν θεωρεί αναγκαία τη συστηματική θεραπεία κάθε ζώου μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν τμήματα ή αυγά Moniezia.

Θεραπεία μπορεί να εξεταστεί περισσότερο όταν:

• υπάρχει βαριά παρασίτωση,
• προσβάλλονται νεαρά αρνιά,
• υπάρχουν συμβατά κλινικά συμπτώματα,
• η συνολική παρασιτολογική και κλινική εικόνα υποστηρίζει ότι η Moniezia έχει σημασία,
• ή ο κτηνίατρος κρίνει ότι υπάρχει συγκεκριμένος επιδημιολογικός λόγος για θεραπεία.

Τι χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ταινίασης;

Όταν ο κτηνίατρος κρίνει ότι απαιτείται θεραπεία, χρησιμοποιούνται ανθελμινθικές δραστικές ουσίες με δράση κατά των κεστωδών.

Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρονται μεταξύ άλλων:

• praziquantel, δραστική ουσία με ισχυρή δράση κατά πολλών κεστωδών,
• και ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, όταν το συγκεκριμένο προϊόν και η εγκεκριμένη ένδειξή του καλύπτουν την αντίστοιχη παρασίτωση.

Το σημαντικό είναι ότι δεν έχουν όλα τα κοινά αποπαρασιτικά των προβάτων αποτελεσματική δράση κατά της ταινίας.

Για παράδειγμα, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για γαστρεντερικά νηματώδη δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως αποτελεσματικό και κατά της Moniezia.

Πρακτικά: Εφόσον κριθεί ότι η Moniezia χρειάζεται θεραπεία, ο κτηνίατρος επιλέγει προϊόν που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών και είναι κατάλληλο για τα συγκεκριμένα ζώα. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται απλώς με βάση το ότι ένα προϊόν αναγράφεται γενικά ως «αποπαρασιτικό».

Γιατί δεν δίνουμε εδώ συγκεκριμένη δόση;

Η σωστή δόση δεν πρέπει να αποσυνδέεται από το συγκεκριμένο κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• η δραστική ουσία,
• η συγκέντρωση του συγκεκριμένου προϊόντος,
• η εγκεκριμένη ένδειξη για πρόβατα,
• το πραγματικό σωματικό βάρος του ζώου,
• η ηλικία και η παραγωγική του κατάσταση,
• και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας.

Για αυτό η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη του κτηνιάτρου και σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών του εγκεκριμένου προϊόντος.

Το praziquantel χρησιμοποιείται στην ταινίαση;

Ναι. Η praziquantel είναι γνωστή κεστωδοκτόνος δραστική ουσία και έχει χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά έναντι της Moniezia.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε προϊόν που περιέχει praziquantel μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυθαίρετα σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων.

Πριν από τη χρήση πρέπει να ελέγχεται αν υπάρχει κατάλληλο και εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν για το συγκεκριμένο είδος ζώου και τη συγκεκριμένη χρήση, καθώς και οι προβλεπόμενοι χρόνοι αναμονής.

Και η albendazole;

Η albendazole ανήκει στις βενζιμιδαζόλες και διαθέτει δράση απέναντι σε διάφορα εσωτερικά παράσιτα. Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης δράση έναντι εντερικών κεστωδών.

Και εδώ όμως ισχύει ο ίδιος κανόνας: η χρήση πρέπει να βασίζεται στην πραγματική ένδειξη του συγκεκριμένου εγκεκριμένου προϊόντος και όχι μόνο στο όνομα της δραστικής ουσίας.

Γιατί δεν πρέπει να θεραπεύουμε «στα τυφλά»;

Αν ένα αρνί έχει διάρροια και ταυτόχρονα φαίνονται τμήματα ταινίας στα κόπρανα, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι βρήκαμε την αιτία.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

Το ζώο μπορεί ταυτόχρονα να έχει:

• κοκκιδίωση,
• γαστρεντερικά νηματώδη,
• βακτηριακή ή άλλη λοίμωξη,
• ή διατροφικό πρόβλημα.

Αν θεραπεύσουμε μόνο την ταινία, το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται.

Μπορούμε να προλάβουμε την Moniezia;

Η πλήρης αποφυγή της έκθεσης είναι δύσκολη στα ζώα που βόσκουν, επειδή τα οριβατίδα ακάρεα αποτελούν φυσιολογικό μέρος του οικοσυστήματος του εδάφους.

Για αυτό η πρόληψη δεν βασίζεται στην προσπάθεια να «εξαφανίσουμε» τα ακάρεα από τον βοσκότοπο.

Περισσότερη σημασία έχει:

• η καλή παρακολούθηση των νεαρών ζώων,
• ο έλεγχος της ανάπτυξης και της σωματικής τους κατάστασης,
• η σωστή παρασιτολογική διάγνωση όταν εμφανίζονται προβλήματα,
• η αποφυγή περιττών ανθελμινθικών θεραπειών,
• και η συνολική διαχείριση όλων των σημαντικών παρασίτων της εκτροφής.

Πρακτικός έλεγχος σε 6 βήματα

1. Μην πανικοβάλλεστε όταν δείτε τμήματα ταινίας. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει από μόνη της σοβαρή νόσο.
2. Ελέγξτε το ίδιο το αρνί. Βάρος, ανάπτυξη, όρεξη, διάρροια και γενική κατάσταση έχουν μεγαλύτερη σημασία.
3. Εξετάστε τα κόπρανα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή πρόβλημα σε περισσότερα ζώα.
4. Ψάξτε και για άλλα παράσιτα. Η παρουσία Moniezia δεν αποκλείει κοκκίδια ή γαστρεντερικά νηματώδη.
5. Θεραπεύστε όταν υπάρχει λόγος και με δραστική ουσία που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών.
6. Ακολουθήστε τον κτηνίατρο και το εγκεκριμένο προϊόν για επιλογή φαρμάκου, δόση, επανάληψη και χρόνους αναμονής.

Συχνές ερωτήσεις

Οι λευκές ταινίες στα κόπρανα είναι Moniezia;

Μπορεί να είναι τμήματα Moniezia, αλλά η ασφαλής ταυτοποίηση πρέπει να γίνεται με παρασιτολογική εξέταση όταν υπάρχει αμφιβολία.

Η Moniezia είναι επικίνδυνη για όλα τα αρνιά;

Όχι. Οι περισσότερες μολύνσεις έχουν μικρή κλινική σημασία. Οι βαριές μολύνσεις σε νεαρά ζώα είναι εκείνες που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Η Moniezia προκαλεί διάρροια;

Βαριές μολύνσεις μπορούν να συνοδεύονται από γαστρεντερικές διαταραχές, αλλά η παρουσία της Moniezia δεν αποδεικνύει ότι αυτή προκαλεί τη διάρροια. Πρέπει να διερευνηθούν ιδιαίτερα κοκκίδια και άλλα γαστρεντερικά παράσιτα.

Πρέπει να αποπαρασιτώσω όλο το κοπάδι αν δω ταινία σε ένα αρνί;

Όχι αυτομάτως. Η απόφαση εξαρτάται από την ηλικία των ζώων, την έκταση της μόλυνσης, την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα της παρασιτολογικής εξέτασης.

Ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται;

Όταν απαιτείται θεραπεία, ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει κεστωδοκτόνο θεραπεία. Η praziquantel είναι χαρακτηριστική δραστική ουσία με δράση κατά των ταινιών, ενώ ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, μπορούν επίσης να έχουν δράση έναντι εντερικών κεστωδών. Η επιλογή εξαρτάται από το εγκεκριμένο προϊόν και την ένδειξή του για τα συγκεκριμένα ζώα.

Η ivermectin σκοτώνει την Moniezia;

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ένα συνηθισμένο ανθελμινθικό για νηματώδη καλύπτει αυτομάτως και τις ταινίες. Οι μακροκυκλικές λακτόνες, όπως η ivermectin, χρησιμοποιούνται κυρίως έναντι άλλων κατηγοριών παρασίτων και δεν αποτελούν την τυπική κεστωδοκτόνο επιλογή για Moniezia.

Χρειάζεται προληπτική θεραπεία κάθε χρόνο;

Δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζεται ένα καθολικό πρόγραμμα θεραπείας κατά της Moniezia σε κάθε εκτροφή. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό, στην ηλικία των ζώων, στην κλινική σημασία της μόλυνσης και στην κτηνιατρική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η ταινία Moniezia είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου αυτό που βλέπουμε μπορεί να φαίνεται πιο ανησυχητικό από όσο πραγματικά είναι.

Τα τμήματα της ταινίας στα κόπρανα είναι εύκολα ορατά, αλλά η Moniezia στις περισσότερες περιπτώσεις έχει σχετικά μικρή παθολογική σημασία.

Όταν όμως ένα αρνί έχει διάρροια, χάνει βάρος ή δεν αναπτύσσεται σωστά, χρειάζεται σωστή διάγνωση και έλεγχος για όλες τις πιθανές αιτίες.

Και όταν πραγματικά χρειάζεται θεραπεία, υπάρχουν αποτελεσματικές κεστωδοκτόνες επιλογές. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε να μιλάμε για φάρμακα, αλλά να χρησιμοποιούνται στο σωστό ζώο, για το σωστό παράσιτο και με την επίβλεψη του κτηνιάτρου.

Κτηνιατρική σημείωση: Οι αναφορές σε praziquantel, albendazole ή άλλες δραστικές ουσίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Πριν από οποιαδήποτε θεραπεία σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων πρέπει να ελέγχεται το συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν, η ένδειξη, η δοσολογία, οι αντενδείξεις και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας. Η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Merck Veterinary Manual – Common Gastrointestinal Parasites of Small Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Overview of Gastrointestinal Parasites of Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Drugs for the Treatment of GI Parasites in Sheep.
• Elliott D.C. – Tapeworm (Moniezia expansa) and its effect on sheep production: the evidence reviewed.
• Union Product Database – για τον έλεγχο των τρεχουσών εγκρίσεων κτηνιατρικών φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Σελήνιο και βιταμίνη Ε στα πρόβατα

Το σελήνιο (Se) και η βιταμίνη E αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα συστατικά του αντιοξειδωτικού συστήματος των προβάτων.

Δρουν με διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς μηχανισμούς για να προστατεύουν τα κύτταρα και ιδιαίτερα τις μυϊκές ίνες από οξειδωτικές βλάβες.

Η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη στα νεογέννητα και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, επειδή σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε διατροφική μυϊκή δυστροφία, γνωστή και ως νόσος των λευκών μυών.

Κρατήστε από την αρχή:

Το σελήνιο είναι απαραίτητο, αλλά το περιθώριο ανάμεσα στην ανεπάρκεια και την υπερβολική πρόσληψη είναι σχετικά μικρό.

Δεν χορηγούμε Se «για καλό και για κακό».

Γιατί χρειάζονται σελήνιο τα πρόβατα;

Το σελήνιο αποτελεί συστατικό σημαντικών σεληνοπρωτεϊνών και ενζύμων, μεταξύ των οποίων η γλουταθειονική υπεροξειδάση.

Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από βλάβες που προκαλούνται από τις ελεύθερες ρίζες και άλλες οξειδωτικές ενώσεις.

Το σελήνιο είναι σημαντικό για:

• την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη των αρνιών,
• την αναπαραγωγή,
• και τον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών.

Τι κάνει η βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E είναι ένα σημαντικό λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό.

Βρίσκεται κυρίως στις κυτταρικές μεμβράνες και βοηθά στην προστασία των λιπιδίων από οξειδωτική καταστροφή.

Στη φυσιολογία του ζώου λειτουργεί στενά μαζί με το σελήνιο. Για αυτό η ανεπάρκεια του ενός μπορεί να επιδεινώσει τα προβλήματα που προκαλεί η ανεπάρκεια του άλλου.

Πόσο σελήνιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Η απαίτηση εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο, την πρόσληψη τροφής και τη συνολική περιεκτικότητα του σιτηρεσίου.

Γενικό επίπεδο αναφοράς:

περίπου 0,3 ppm Se
ή 0,3 mg/kg ξηράς ουσίας

Η τιμή αυτή αποτελεί γενικό διατροφικό επίπεδο αναφοράς και όχι οδηγία για ανεξέλεγκτη συμπληρωματική χορήγηση.

Προσοχή:

Το πόσο Se χρειάζεται να προστεθεί δεν μπορεί να αποφασιστεί μόνο από έναν πίνακα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές, το mineral mix και οι υπόλοιπες πηγές.

Από πού παίρνουν σελήνιο τα πρόβατα;

Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε Se εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκαν τα φυτά.

Για αυτό δύο φαινομενικά ίδιες ζωοτροφές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική περιεκτικότητα σε σελήνιο αν προέρχονται από διαφορετικές περιοχές.

Πηγές Se μπορεί να είναι:

• οι φυσικές ζωοτροφές,
• ειδικά mineral mixes για πρόβατα,
• εμπλουτισμένες ζωοτροφές,
• και, σε ειδικές περιπτώσεις, κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν βιταμίνη E;

Οι καλύτερες φυσικές πηγές βιταμίνης E είναι οι φρέσκες πράσινες ζωοτροφές.

Υψηλές ποσότητες μπορεί να υπάρχουν σε:

• πράσινη βοσκή,
• χλωρά χόρτα,
• καλής ποιότητας φρέσκα φυτικά υλικά,
• και το φύτρο των σπόρων.

Η βιταμίνη E όμως δεν είναι ιδιαίτερα σταθερή.

Η συγκέντρωσή της μειώνεται καθώς οι ζωοτροφές:

• αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα,
• οξειδώνονται,
• υποβαθμίζονται,
• ή προέρχονται από ξηρασία και χαμηλής ποιότητας χορτονομή.

Πρακτικά:

Πρόβατα σε καλή πράσινη βοσκή συνήθως έχουν πολύ καλύτερη φυσική πρόσληψη βιταμίνης E από ζώα που διατρέφονται για μεγάλο διάστημα με παλιό, ξερό ή κακής ποιότητας σανό.

Τι είναι η νόσος των λευκών μυών;

Η νόσος των λευκών μυών, ή διατροφική μυϊκή δυστροφία, είναι εκφυλιστική βλάβη των σκελετικών και/ή καρδιακών μυών.

Συνδέεται κυρίως με ανεπάρκεια σεληνίου και/ή βιταμίνης E.

Τα νεαρά και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Η Merck αναφέρει ότι συχνά οι μητέρες έχουν καταναλώσει δίαιτα χαμηλή σε Se κατά την εγκυμοσύνη, με αποτέλεσμα τα αρνιά να γεννιούνται με ανεπαρκή αποθέματα.

Γιατί ονομάζεται «νόσος των λευκών μυών»;

Η ονομασία προέρχεται από τις χαρακτηριστικές λευκές ή ωχρές γραμμώσεις που μπορεί να εμφανίζονται στους προσβεβλημένους μύες.

Οι αλλοιώσεις αυτές οφείλονται σε εκφύλιση, νέκρωση και σε χρόνιες περιπτώσεις ασβεστοποίηση των μυϊκών ινών.

Μπορούν να προσβληθούν:

• οι σκελετικοί μύες,
• το διάφραγμα,
• και ο καρδιακός μυς.

Ποια είναι τα συμπτώματα στα αρνιά;

Η εικόνα εξαρτάται από το ποιοι μύες προσβάλλονται περισσότερο.

Όταν κυριαρχεί η προσβολή των σκελετικών μυών μπορεί να εμφανιστούν:

• αδυναμία,
• δυσκολία στο να σηκωθεί το αρνί,
• δυσκαμψία,
• ιδιαίτερη αδυναμία στα οπίσθια άκρα,
• τοξωτή στάση της ράχης,
• δυσκολία στη βάδιση,
• και μειωμένη ικανότητα θηλασμού.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αναπνευστική δυσχέρεια όταν προσβάλλονται το διάφραγμα και οι αναπνευστικοί μύες.

Τι γίνεται όταν προσβάλλεται η καρδιά;

Η καρδιακή μορφή είναι ιδιαίτερα σοβαρή.

Τα αρνιά μπορεί να εμφανίσουν:

• έντονη αδυναμία,
• δύσπνοια,
• ταχυκαρδία ή αρρυθμίες,
• κατάρρευση,
• ή αιφνίδιο θάνατο.

Κτηνιατρικό επείγον:

Νεογέννητο ή νεαρό αρνί με έντονη αδυναμία, δυσκαμψία, δυσκολία να σηκωθεί ή αναπνευστική δυσχέρεια χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα και να προκαλέσει αιφνίδιο θάνατο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για ασφαλή διάγνωση.

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• ιστορικό διατροφής και προέλευσης ζωοτροφών,
• μέτρηση Se στο αίμα,
• έλεγχο ενζύμων που αυξάνονται σε μυϊκή βλάβη, όπως CK, AST και LDH,
• μέτρηση βιταμίνης E,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις εξέταση ηπατικού ή άλλου ιστού.

Η Merck αναφέρει ότι η κατάσταση Se μπορεί να αξιολογηθεί εύκολα με εξέταση ολικού αίματος.

Θεραπεύεται η νόσος των λευκών μυών;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα και το αν προσβάλλονται κυρίως οι σκελετικοί ή οι καρδιακοί μύες.

Μπορεί να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα σεληνίου και/ή βιταμίνης E μαζί με υποστηρικτική θεραπεία.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να έχει δυσμενή πρόγνωση ακόμη και με θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή:

Τα ενέσιμα σκευάσματα σεληνίου δεν είναι αθώα. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα από σελήνιο.

Η χορήγηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του εγκεκριμένου προϊόντος και με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Πώς προλαμβάνεται η ανεπάρκεια;

Η πρόληψη εξαρτάται από την πραγματική κατάσταση της εκτροφής.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• κατάλληλο mineral mix ειδικά για πρόβατα,
• επαρκή Se στο συνολικό σιτηρέσιο,
• καλής ποιότητας πράσινες ζωοτροφές για βιταμίνη E,
• σωστή αποθήκευση των ζωοτροφών,
• έλεγχο των προβατίνων πριν από την περίοδο τοκετών όταν υπάρχει ιστορικό προβλημάτων,
• και εργαστηριακό έλεγχο σε περιοχές ή κοπάδια υψηλού κινδύνου.

Γιατί η κατάσταση της προβατίνας έχει σημασία για το αρνί;

Το έμβρυο εξαρτάται από τη μητέρα για την παροχή Se κατά την εγκυμοσύνη.

Αν η προβατίνα έχει σοβαρή ανεπάρκεια, το αρνί μπορεί να γεννηθεί με χαμηλά αποθέματα και μεγαλύτερο κίνδυνο μυϊκής δυστροφίας.

Για αυτό η πρόληψη δεν ξεκινά μετά τη γέννηση του αρνιού αλλά από τη σωστή διατροφή της προβατίνας πριν και κατά την εγκυμοσύνη. Μετά τη γέννηση, η συνέχεια αυτής της πρόληψης είναι η άμεση φροντίδα που περιγράφεται στη διατροφή του νεογέννητου αρνιού.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό σελήνιο;

Ναι.

Το Se είναι χαρακτηριστικό στοιχείο με σχετικά στενό περιθώριο ανάμεσα στην ανάγκη και την υπερβολική πρόσληψη.

Η Merck αναφέρει ότι επίπεδα περίπου 7–10 ppm ή περισσότερο μπορεί να γίνουν τοξικά.

Η οξεία ή χρόνια δηλητηρίαση μπορεί να προκαλέσει:

• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• προβλήματα στο τρίχωμα ή στο μαλλί,
• βλάβες στις οπλές,
• χωλότητα,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις σοβαρή συστηματική νόσο.

Για αυτό δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές πηγές Se χωρίς να γνωρίζουμε τη συνολική πρόσληψη.

Μπορεί να δοθεί υπερβολική βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E έχει γενικά μεγαλύτερο περιθώριο ασφάλειας από το σελήνιο, αλλά και εδώ δεν υπάρχει λόγος για αυθαίρετη υπερβολική χορήγηση.

Η συμπλήρωση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες και στη σύνθεση των ζωοτροφών.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε αδύναμο αρνί έχει έλλειψη Se.
• Να χορηγούμε ενέσιμο Se χωρίς να γνωρίζουμε αν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
• Να αγνοούμε τη βιταμίνη E επειδή εξετάζουμε μόνο το σελήνιο.
• Να θεωρούμε ότι παλιός σανός έχει την ίδια βιταμίνη E με φρέσκια πράσινη βοσκή.
• Να χρησιμοποιούμε πολλές διαφορετικές πηγές Se ταυτόχρονα.
• Να θεωρούμε ότι επειδή το Se είναι απαραίτητο, περισσότερη ποσότητα είναι καλύτερη.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε καρδιακή ή σοβαρή μυϊκή μορφή χωρίς άμεση κτηνιατρική βοήθεια.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο σελήνιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό επίπεδο αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 0,3 ppm Se στη ξηρά ουσία. Αυτό δεν αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερο κίνδυνο έχουν τα νεογέννητα και τα γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, ειδικά όταν οι μητέρες τους είχαν χαμηλή πρόσληψη Se κατά την εγκυμοσύνη.

Η πράσινη βοσκή παρέχει βιταμίνη E;

Ναι. Οι πράσινες ζωοτροφές είναι από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές βιταμίνης E. Η συγκέντρωσή της μειώνεται όμως με την αποθήκευση και την υποβάθμιση της χορτονομής.

Είναι ασφαλές να δίνω ενέσιμο σελήνιο προληπτικά;

Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ασφαλές. Το σελήνιο έχει σχετικά στενό περιθώριο ασφάλειας και η λανθασμένη δοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα.

Η νόσος των λευκών μυών είναι πάντα από έλλειψη σεληνίου;

Συνδέεται με ανεπάρκεια Se και/ή βιταμίνης E. Το σελήνιο φαίνεται να αποτελεί συχνότερα τον σημαντικότερο παράγοντα, αλλά η κατάσταση πρέπει να αξιολογείται συνολικά.

Συμπέρασμα

Το σελήνιο και η βιταμίνη E συνεργάζονται για να προστατεύουν τα κύτταρα και τους μυς των προβάτων από οξειδωτικές βλάβες.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• αν η περιοχή και οι ζωοτροφές παρέχουν επαρκές Se,
• ποια είναι η κατάσταση των προβατίνων πριν από τον τοκετό,
• πόση βιταμίνη E παρέχουν οι ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• και αν υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις ανεπάρκειας.

Κρατήστε αυτό:

Η νόσος των λευκών μυών μπορεί να προληφθεί όταν η διατροφή είναι σωστά ισορροπημένη.

Αλλά το σελήνιο δεν είναι στοιχείο για αυθαίρετη συμπλήρωση: η ανεπαρκής ποσότητα δημιουργεί πρόβλημα, αλλά και η υπερβολική μπορεί να γίνει τοξική. Η θέση του σεληνίου και της βιταμίνης Ε στο συνολικό σιτηρέσιο αποσαφηνίζεται στον οδηγό μετάλλων και βιταμινών για τα πρόβατα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη σύσταση συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »