Haemonchus contortus στα πρόβατα: αναιμία, συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Ο Haemonchus contortus είναι ένα από τα σημαντικότερα γαστρεντερικά παράσιτα των προβάτων. Εγκαθίσταται στο ήνυστρο, δηλαδή στο τελευταίο διαμέρισμα του στομάχου, και τρέφεται με αίμα. Σε έντονη παρασίτωση μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναιμία, αδυναμία, απώλεια σωματικής κατάστασης, υπογνάθιο οίδημα και ακόμη και θάνατο.

Με λίγα λόγια
Ο Haemonchus contortus είναι αιματοφάγο παράσιτο του ήνυστρου. Το χαρακτηριστικότερο πρόβλημα που προκαλεί είναι η αναιμία. Η διάρροια μπορεί να απουσιάζει, γι' αυτό ένα πρόβατο μπορεί να είναι σοβαρά παρασιτισμένο χωρίς να παρουσιάζει το σύμπτωμα που πολλοί κτηνοτρόφοι συνδέουν πρώτα με τα «σκουλήκια».

Τι είναι ο Haemonchus contortus;

Ο Haemonchus contortus είναι νηματώδης σκώληκας του πεπτικού συστήματος των μικρών μηρυκαστικών. Τα ενήλικα παράσιτα βρίσκονται στο ήνυστρο και προσκολλώνται στον βλεννογόνο, από όπου απομυζούν αίμα.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η αιμονίωση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνη: η βλάβη δεν οφείλεται απλώς στην παρουσία ενός σκώληκα στο πεπτικό σύστημα, αλλά στη συνεχή απώλεια αίματος.

Ο H. contortus ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των γαστρεντερικών νηματωδών που προσβάλλουν τα πρόβατα. Για μια συνολική εικόνα μπορείτε να δείτε και τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πόσο σημαντικός είναι στην Ελλάδα;

Ο Haemonchus contortus έχει ιδιαίτερη σημασία και στις ελληνικές εκτροφές. Σε πανελλαδική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 και βασίστηκε σε εξέταση ζώων σε σφαγεία, το παράσιτο ανιχνεύθηκε στο 41% των εξετασθέντων προβάτων.

Προσοχή: Το 41% αφορά τα πρόβατα που εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη μελέτη. Δεν σημαίνει ότι το 41% όλων των προβάτων ή όλων των ελληνικών κοπαδιών είναι μολυσμένο.

Το εύρημα όμως δείχνει ότι το παράσιτο εξακολουθεί να έχει σημαντική παρουσία στις ελληνικές συνθήκες και ότι ο έλεγχός του δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε εμπειρικούς ή τυφλούς αποπαρασιτισμούς.

Πώς μολύνονται τα πρόβατα;

Ο κύκλος ζωής του παρασίτου περιλαμβάνει τόσο το ζώο όσο και το περιβάλλον. Τα ενήλικα παράσιτα παράγουν αυγά, τα οποία αποβάλλονται με τα κόπρανα. Στο περιβάλλον αναπτύσσονται προνύμφες, οι οποίες μπορούν να φθάσουν στη βλάστηση του βοσκοτόπου και να καταποθούν κατά τη βόσκηση.

Αφού εισέλθουν στο ζώο, οι προνύμφες συνεχίζουν την ανάπτυξή τους μέχρι να εγκατασταθούν στο ήνυστρο ως ενήλικα παράσιτα.

Η ένταση του προβλήματος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως οι κλιματικές συνθήκες, η εποχή, η υγρασία, η βόσκηση, η πυκνότητα των ζώων και η προηγούμενη διαχείριση των παρασίτων στην εκτροφή.

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της αιμονίωσης είναι η αναιμία. Ανάλογα με την ένταση της παρασίτωσης μπορούν να παρατηρηθούν:

• ωχροί βλεννογόνοι, ιδιαίτερα στον επιπεφυκότα των ματιών,
• αδυναμία και μειωμένη ζωτικότητα,
• απώλεια βάρους ή κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη στα νεαρά ζώα,
• μειωμένη παραγωγικότητα,
• υπογνάθιο οίδημα, δηλαδή χαρακτηριστικό «πρήξιμο κάτω από το σαγόνι»,
• και σε βαριές περιπτώσεις κατάρρευση ή θάνατο.

Η διάρροια δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή η απουσία διάρροιας μπορεί να οδηγήσει στην εσφαλμένη εντύπωση ότι το ζώο δεν έχει σοβαρή παρασίτωση.

Γιατί εμφανίζεται αναιμία;

Ο Haemonchus contortus είναι αιματοφάγο παράσιτο. Όσο αυξάνεται ο αριθμός των παρασίτων στο ήνυστρο, τόσο μπορεί να αυξάνεται και η απώλεια αίματος.

Η αναιμία μπορεί να γίνει εμφανής με την ωχρότητα των βλεννογόνων. Σε σοβαρές περιπτώσεις το ζώο παρουσιάζει αδυναμία, μειωμένη αντοχή και γενικότερη επιδείνωση της κατάστασής του.

Τι είναι το υπογνάθιο οίδημα;

Σε έντονη παρασίτωση μπορεί να εμφανιστεί συσσώρευση υγρού κάτω από την κάτω γνάθο, το χαρακτηριστικό υπογνάθιο οίδημα ή «πρήξιμο κάτω από το σαγόνι».

Το εύρημα αυτό μπορεί να αυξήσει την υποψία για σοβαρή παρασίτωση, αλλά δεν είναι ειδικό μόνο για τον Haemonchus. Μπορεί να παρατηρηθεί και σε άλλες παθολογικές καταστάσεις και επομένως χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην εμφάνιση του ζώου. Ο κτηνίατρος αξιολογεί:

• την κλινική εικόνα,
• το ιστορικό της εκτροφής,
• τη βόσκηση και την εποχή,
• την προηγούμενη χρήση αντιπαρασιτικών,
• την παρουσία αναιμίας,
• την παρασιτολογική εξέταση κοπράνων,
• και όπου χρειάζεται πιο ειδικές εξετάσεις για την ταυτοποίηση των παρασίτων.

Η καταμέτρηση αυγών στα κόπρανα μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για την παρασιτική επιβάρυνση, αλλά τα αυγά πολλών γαστρεντερικών νηματωδών μοιάζουν μεταξύ τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω εργαστηριακή διερεύνηση για να εκτιμηθεί ποια είδη συμμετέχουν.

Τι είναι το FAMACHA;

Το σύστημα FAMACHA βασίζεται στην αξιολόγηση του χρώματος του επιπεφυκότα του ματιού ως ένδειξη του βαθμού αναιμίας. Αναπτύχθηκε κυρίως για εκτροφές όπου ο Haemonchus contortus αποτελεί κυρίαρχο πρόβλημα.

Επειδή ο Haemonchus προκαλεί απώλεια αίματος, ένα πολύ ωχρό βλέφαρο μπορεί να συνδέεται με σημαντική αναιμία.

Σημαντικό: Το FAMACHA δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδική μέθοδος διάγνωσης ή ως αυτόματο κριτήριο θεραπείας σε κάθε ελληνική εκτροφή.

Ελληνική μελέτη που αξιολόγησε το σύστημα σε πρόβατα και αίγες έδειξε περιορισμούς στην εφαρμογή του υπό ελληνικές συνθήκες, επειδή στις εκτροφές μπορεί να συνυπάρχουν και άλλα γαστρεντερικά νηματώδη, όπως η Teladorsagia, που δεν προκαλούν την ίδια μορφή αναιμίας.

Άρα το FAMACHA μπορεί να αποτελεί ένα εργαλείο παρακολούθησης όταν χρησιμοποιείται σωστά, αλλά πρέπει να εντάσσεται σε συνολικό πρόγραμμα ελέγχου και όχι να αντικαθιστά την παρασιτολογική και κτηνιατρική αξιολόγηση.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη σοβαρότητα της παρασίτωσης, το ιστορικό του κοπαδιού, τα παράσιτα που υπάρχουν και την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εγκεκριμένων κτηνιατρικών φαρμάκων.

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο φάρμακο ή ένα σταθερό πρόγραμμα που να είναι σωστό για όλες τις εκτροφές.

Η επιλογή αντιπαρασιτικού πρέπει να βασίζεται:

• στη διάγνωση ή στην τεκμηριωμένη υποψία,
• στο είδος του παρασίτου,
• στην εγκεκριμένη ένδειξη του προϊόντος,
• στο πραγματικό βάρος του ζώου,
• στη σωστή δοσολογία και τρόπο χορήγησης,
• στους χρόνους αναμονής για γάλα και κρέας,
• και στο ιστορικό αποτελεσματικότητας των δραστικών ουσιών στην εκτροφή.

Γιατί η ανθεκτικότητα στα αντιπαρασιτικά είναι τόσο σημαντική;

Ο Haemonchus contortus είναι από τα παράσιτα στα οποία έχει καταγραφεί σημαντική ανάπτυξη ανθεκτικότητας απέναντι σε διάφορες κατηγορίες ανθελμινθικών.

Όταν ένα αντιπαρασιτικό χρησιμοποιείται επανειλημμένα ή λανθασμένα, τα ευαίσθητα παράσιτα εξοντώνονται, ενώ εκείνα που διαθέτουν μεγαλύτερη αντοχή έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν.

Με τον χρόνο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έναν πληθυσμό παρασίτων απέναντι στον οποίο το συγκεκριμένο φάρμακο λειτουργεί όλο και λιγότερο αποτελεσματικά.

Το 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων τόνισε, στο πλαίσιο της επανεξέτασης προϊόντων αλβενδαζόλης για πρόβατα, τη σημασία μέτρων όπως:

• η αποφυγή υποδοσολογίας,
• η τακτική παρασιτολογική παρακολούθηση,
• η στοχευμένη επιλεκτική θεραπεία όπου ενδείκνυται,
• και η διατήρηση κατάλληλου πληθυσμού παρασίτων σε refugia.

Τι σημαίνει refugia;

Refugia είναι το τμήμα του πληθυσμού των παρασίτων που δεν εκτίθεται σε ένα συγκεκριμένο αντιπαρασιτικό κατά τη θεραπεία.

Η παρουσία ευαίσθητων παρασίτων στον συνολικό πληθυσμό μπορεί να επιβραδύνει την επικράτηση ανθεκτικών στελεχών.

Προσοχή: Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε αυθαίρετα άρρωστα ζώα χωρίς θεραπεία. Η στρατηγική πρέπει να σχεδιάζεται με βάση την κατάσταση της συγκεκριμένης εκτροφής και σε συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Πρόληψη και σωστή διαχείριση

Η πρόληψη της αιμονίωσης δεν στηρίζεται μόνο στα φάρμακα. Ένα βιώσιμο πρόγραμμα ελέγχου περιλαμβάνει συνδυασμό παρακολούθησης, διαχείρισης και στοχευμένης θεραπείας.

• Τακτικός έλεγχος της σωματικής κατάστασης των ζώων.
• Παρακολούθηση για ωχρότητα και σημεία αναιμίας.
• Παρασιτολογικός έλεγχος όταν απαιτείται.
• Ιδιαίτερη προσοχή σε ευάλωτες ομάδες ζώων.
• Σωστή διαχείριση βοσκοτόπων και πυκνότητας βόσκησης.
• Έλεγχος των νέων ζώων πριν ενταχθούν στο κοπάδι.
• Ακριβής εκτίμηση του βάρους πριν από τη χορήγηση φαρμάκου.
• Τήρηση των εγκεκριμένων οδηγιών του προϊόντος.
• Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μετά τη θεραπεία όταν υπάρχει υποψία ανθεκτικότητας.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται Haemonchus;

1. Ελέγξτε αν υπάρχουν ζώα με έντονη ωχρότητα, αδυναμία ή υπογνάθιο οίδημα.
2. Μην θεωρείτε ότι η απουσία διάρροιας αποκλείει την παρασίτωση.
3. Καταγράψτε ποια ζώα εμφανίζουν πρόβλημα και σε ποια παραγωγική ομάδα ανήκουν.
4. Καταγράψτε πότε έγινε η τελευταία αντιπαρασιτική αγωγή και ποιο προϊόν χρησιμοποιήθηκε.
5. Επικοινωνήστε με τον κτηνίατρο για να εκτιμηθεί αν χρειάζεται εξέταση κοπράνων ή άλλη διερεύνηση.
6. Μην αυξάνετε αυθαίρετα τη δόση επειδή μια προηγούμενη θεραπεία δεν φαίνεται να λειτούργησε.
7. Σε επαναλαμβανόμενες αποτυχίες θεραπείας διερευνήστε την πιθανότητα ανθεκτικότητας.

Συχνές ερωτήσεις

Η αναιμία σημαίνει πάντα Haemonchus;

Όχι. Η αιμονίωση είναι σημαντική αιτία αναιμίας στα πρόβατα, αλλά υπάρχουν και άλλες αιτίες. Η αναιμία είναι εύρημα που απαιτεί διερεύνηση και όχι από μόνη της οριστική διάγνωση.

Ο Haemonchus προκαλεί πάντα διάρροια;

Όχι. Η διάρροια μπορεί να απουσιάζει ακόμη και σε σημαντική παρασίτωση. Η αναιμία, η αδυναμία και η απώλεια σωματικής κατάστασης είναι συχνά πιο χαρακτηριστικά ευρήματα.

Το πρήξιμο κάτω από το σαγόνι σημαίνει Haemonchus;

Μπορεί να παρατηρηθεί σε σοβαρή αιμονίωση, αλλά δεν είναι αποκλειστικό σύμπτωμα του παρασίτου. Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση.

Μπορώ να χρησιμοποιώ το χρώμα των ματιών για να αποφασίζω ποια ζώα θα θεραπεύσω;

Η αξιολόγηση της ωχρότητας μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνη της ως αυτόματο κριτήριο θεραπείας. Το FAMACHA έχει συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής και παρουσιάζει περιορισμούς όταν συνυπάρχουν άλλα είδη παρασίτων.

Αν ένα αντιπαρασιτικό δεν λειτουργεί, πρέπει να αλλάξω αμέσως δραστική ουσία;

Όχι χωρίς διερεύνηση. Η φαινομενική αποτυχία μπορεί να οφείλεται σε λανθασμένη διάγνωση, ανεπαρκή δοσολογία, λάθος χορήγηση, επαναμόλυνση ή πραγματική ανθεκτικότητα. Χρειάζεται αξιολόγηση πριν αλλάξει η στρατηγική.

Συμπέρασμα

Ο Haemonchus contortus είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράσιτο των προβάτων επειδή προκαλεί απώλεια αίματος και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αναιμία χωρίς απαραίτητα να υπάρχει διάρροια.

Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του δεν βασίζεται στους επαναλαμβανόμενους «τυφλούς» αποπαρασιτισμούς. Βασίζεται στη σωστή διάγνωση, στην παρακολούθηση του κοπαδιού, στη στοχευμένη χρήση των κατάλληλων εγκεκριμένων φαρμάκων και στον έλεγχο της αποτελεσματικότητάς τους.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντιπαρασιτικού φαρμάκου, η δοσολογία, ο τρόπος χορήγησης και οι χρόνοι αναμονής πρέπει να βασίζονται στο εγκεκριμένο προϊόν, στο συγκεκριμένο παράσιτο και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Arsenopoulos K.V. και συν. – Abattoir Countrywide Survey of Dairy Small Ruminants’ Haemonchosis in Greece and Associated Risk Factors, Animals, 2025.
• European Medicines Agency – Veterinary medicinal products containing albendazole as a single active substance presented as oral suspension in sheep, 2026.
• Papadopoulos E. και συν. – Evaluation of the FAMACHA system for targeted selective anthelmintic treatments for potential use in small ruminants in Greece.
• Haemonchosis: A Challenging Parasitic Infection of Sheep and Goats – Veterinary Sciences.

Read more »

Ασθένειες Προβάτων: Λοιμώδης αγαλαξία (Παρμάρα)

Σύνοψη: Η λοιμώδης αγαλαξία, γνωστή στους κτηνοτρόφους και ως παρμάρα, είναι σοβαρή μεταδοτική νόσος των μικρών μηρυκαστικών που στα πρόβατα συνδέεται κυρίως με το Mycoplasma agalactiae. Μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση ή διακοπή της γαλακτοπαραγωγής, μαστίτιδα, αρθρίτιδα και οφθαλμικές αλλοιώσεις. Ιδιαίτερη δυσκολία αποτελεί το γεγονός ότι ορισμένα μολυσμένα ζώα μπορεί να παραμένουν φορείς χωρίς εμφανή συμπτώματα. Η έγκαιρη κτηνιατρική διάγνωση, η βιοασφάλεια, η σωστή διαχείριση του αρμέγματος και ο έλεγχος των νέων ζώων έχουν καθοριστική σημασία.

Τι είναι η λοιμώδης αγαλαξία ή παρμάρα

Η λοιμώδης αγαλαξία είναι νόσος των προβάτων και των αιγών που αποτελεί σημαντικό πρόβλημα ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου. Στην Ελλάδα είναι γνωστή σε πολλούς κτηνοτρόφους με την ονομασία παρμάρα.

Η χαρακτηριστική εικόνα της νόσου περιλαμβάνει κυρίως προβλήματα στον μαστό, στις αρθρώσεις και στα μάτια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα συμπτώματα εμφανίζονται ταυτόχρονα στο ίδιο ζώο. Σε ένα κοπάδι μπορεί να κυριαρχεί η μαστίτιδα και η πτώση του γάλακτος, ενώ σε άλλα περιστατικά μπορεί να είναι περισσότερο εμφανής η χωλότητα ή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις.

Η οικονομική σημασία της νόσου είναι μεγάλη, επειδή μπορεί να προκαλέσει απώλεια γάλακτος, υποβάθμιση της παραγωγικότητας, κόστος θεραπευτικής και διαγνωστικής διερεύνησης και ανάγκη απομάκρυνσης ζώων που παραμένουν φορείς.

Τι προκαλεί την παρμάρα στα πρόβατα

Ο σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας στα πρόβατα είναι το βακτήριο Mycoplasma agalactiae. Τα μυκοπλάσματα είναι πολύ μικροί μικροοργανισμοί που, σε αντίθεση με πολλά άλλα βακτήρια, δεν διαθέτουν κυτταρικό τοίχωμα.

Αυτό έχει πρακτική σημασία και για τη θεραπεία, επειδή αντιμικροβιακά που δρουν αποκλειστικά στο βακτηριακό κυτταρικό τοίχωμα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το ίδιο το μυκόπλασμα.

Άλλα είδη μυκοπλασμάτων μπορούν επίσης να συμμετέχουν στο σύνδρομο της λοιμώδους αγαλαξίας, ιδιαίτερα στις αίγες, όμως για τα πρόβατα το M. agalactiae αποτελεί τον βασικό παθογόνο παράγοντα.

Πώς μεταδίδεται η λοιμώδης αγαλαξία

Η μετάδοση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το μολυσμένο γάλα και πρωτόγαλα, η στενή επαφή μεταξύ των ζώων και οι εκκρίσεις μολυσμένων ζώων.

Στις γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και το άρμεγμα. Τα χέρια, τα θήλαστρα και ο εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μεταφορά του μικροοργανισμού από ένα ζώο σε άλλο όταν δεν εφαρμόζονται σωστά μέτρα υγιεινής.

Τα νεογέννητα μπορούν επίσης να εκτεθούν στο μυκόπλασμα μέσω μολυσμένου γάλακτος ή πρωτογάλακτος.

Πώς μπορεί να μπει η παρμάρα σε ένα καθαρό κοπάδι

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η εισαγωγή μολυσμένου ζώου που δεν εμφανίζει εμφανή συμπτώματα.

Ένα πρόβατο μπορεί εξωτερικά να φαίνεται υγιές αλλά να αποβάλλει το μυκόπλασμα και να αποτελέσει πηγή μόλυνσης για το υπόλοιπο κοπάδι. Για τον λόγο αυτό, η αγορά και η άμεση ένταξη νέων ζώων χωρίς υγειονομικό έλεγχο αυξάνει τον κίνδυνο εισαγωγής της νόσου.

Η απομόνωση των νεοεισερχόμενων ζώων και η συζήτηση με τον κτηνίατρο για τον κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης.

Τα βασικά συμπτώματα της λοιμώδους αγαλαξίας

Η κλασική εικόνα της νόσου αφορά τρία κυρίως συστήματα:

Προσβολή	Τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος
Μαστός	Μαστίτιδα, απότομη μείωση ή διακοπή της παραγωγής γάλακτος και μεταβολή της σύστασης του γάλακτος.
Αρθρώσεις	Πόνος, διόγκωση αρθρώσεων, δυσκολία στο βάδισμα και χωλότητα.
Μάτια	Επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα, δακρύρροια, ερεθισμός και πιθανές αλλοιώσεις του κερατοειδούς.

Μπορούν επίσης να εμφανιστούν πυρετός, κατάπτωση, αναπνευστικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναπαραγωγικές διαταραχές. Οι αποβολές έχουν αναφερθεί, αλλά δεν αποτελούν το χαρακτηριστικότερο σημείο της νόσου.

Πώς επηρεάζεται ο μαστός και το γάλα

Η προσβολή του μαστού είναι μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της λοιμώδους αγαλαξίας.

Μπορεί να εμφανιστεί απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής. Ο μαστικός αδένας μπορεί αρχικά να γίνει θερμός, διογκωμένος ή επώδυνος, ενώ το γάλα μπορεί να αλλάξει σε χρώμα και σύσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το γάλα γίνεται υδαρές, μπορεί να περιέχει πήγματα ή κοκκώδες υλικό και να διαχωρίζεται σε υδαρή και στερεά φάση.

Καθώς η νόσος εξελίσσεται μπορεί να προκληθεί βλάβη του μαστικού ιστού και ατροφία του προσβεβλημένου τμήματος. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε ζώο θα επανέλθει πλήρως στη φυσιολογική παραγωγή κατά την επόμενη γαλακτική περίοδο.

Αρθρίτιδα και χωλότητα

Η προσβολή των αρθρώσεων μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο και δυσκολία στην κίνηση. Το ζώο μπορεί να παρουσιάσει χωλότητα, να αποφεύγει να στηριχθεί σε ένα άκρο ή να δυσκολεύεται να ακολουθήσει το υπόλοιπο κοπάδι.

Σε ορισμένα ζώα παρατηρείται εμφανής διόγκωση μίας ή περισσότερων αρθρώσεων.

Η χωλότητα έχει πολλές διαφορετικές πιθανές αιτίες στα πρόβατα. Επομένως δεν πρέπει να θεωρείται κάθε περίπτωση χωλότητας ως αγαλαξία χωρίς κτηνιατρική διερεύνηση.

Οφθαλμικές αλλοιώσεις

Μπορεί να εμφανιστούν επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα. Ο κτηνοτρόφος μπορεί να παρατηρήσει δακρύρροια, ερεθισμό, δυσφορία στο φως ή θόλωση του κερατοειδούς.

Και εδώ απαιτείται διαφορική διάγνωση, επειδή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις στα πρόβατα μπορούν να προκληθούν από αρκετούς διαφορετικούς παράγοντες.

Οι υποκλινικοί φορείς: το κρυφό πρόβλημα

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λοιμώδους αγαλαξίας είναι ότι ορισμένα ζώα μπορούν να παραμένουν φορείς του μυκοπλάσματος χωρίς εμφανή κλινικά συμπτώματα.

Αυτό σημαίνει ότι η εξαφάνιση των εμφανών περιστατικών δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη ότι το μικρόβιο έχει εξαλειφθεί από την εκτροφή.

Ένα ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και παρ' όλα αυτά να συμβάλλει στη διατήρηση ή στην επανεμφάνιση της λοίμωξης.

Γι' αυτό η λοιμώδης αγαλαξία δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με θεραπεία των ζώων που εμφανίζουν συμπτώματα. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο ελέγχου σε επίπεδο κοπαδιού.

Πότε πρέπει να υποψιαστεί ο κτηνοτρόφος παρμάρα

Η υποψία πρέπει να αυξάνεται όταν εμφανίζονται ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής σε πολλά ζώα,
• ασυνήθιστες περιπτώσεις μαστίτιδας,
• ταυτόχρονη εμφάνιση μαστίτιδας και χωλότητας στο κοπάδι,
• αρθρίτιδες χωρίς προφανή άλλη αιτία,
• οφθαλμικές αλλοιώσεις σε περισσότερα ζώα,
• νέα περιστατικά μετά την πρόσφατη εισαγωγή ζώων στην εκτροφή.

Κανένα από αυτά τα σημεία δεν επιβεβαιώνει μόνο του τη λοιμώδη αγαλαξία. Χρειάζεται κτηνιατρική και εργαστηριακή διερεύνηση.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιαστεί αγαλαξία

1. Επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο.
2. Απομονώστε τα ύποπτα ζώα όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό.
3. Μην αναμειγνύετε γάλα ύποπτων ζώων με το υπόλοιπο γάλα της εκτροφής πριν υπάρξει κτηνιατρική καθοδήγηση.
4. Προσέξτε ιδιαίτερα το άρμεγμα. Τα ύποπτα ή προσβεβλημένα ζώα πρέπει να διαχειρίζονται με τρόπο που να περιορίζεται η μετάδοση μέσω χεριών και εξοπλισμού.
5. Καταγράψτε ποια ζώα παρουσιάζουν συμπτώματα και τι είδους συμπτώματα εμφανίζουν.
6. Μην εφαρμόζετε αυθαίρετα αντιβιοτικά ή εμβόλια. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη διάγνωση και την κατάσταση ολόκληρης της εκτροφής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εικόνα μπορεί να δημιουργήσει ισχυρή υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση.

Η επιβεβαίωση μπορεί να βασιστεί στην καλλιέργεια του μυκοπλάσματος και σε μοριακές τεχνικές όπως η PCR.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορούν να εξεταστούν:

• γάλα ή εκκρίσεις από τον μαστό,
• οφθαλμικά επιχρίσματα,
• αρθρικό υγρό,
• άλλα κατάλληλα δείγματα που επιλέγει ο κτηνίατρος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η εξέταση γάλακτος δεξαμενής ως εργαλείο παρακολούθησης σε επίπεδο κοπαδιού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και την επιδημιολογική κατάσταση της εκτροφής.

Υπάρχει θεραπεία;

Η θεραπεία της λοιμώδους αγαλαξίας είναι σύνθετη. Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, αλλά η κλινική βελτίωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το μυκόπλασμα έχει εξαλειφθεί από το ζώο.

Ορισμένα ζώα μπορεί να παραμείνουν φορείς μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται στην επιλογή ενός αντιβιοτικού. Χρειάζεται σχέδιο σε επίπεδο ολόκληρης της εκτροφής, που μπορεί να περιλαμβάνει εργαστηριακό έλεγχο, απομόνωση, διαχείριση φορέων και μέτρα βιοασφάλειας.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά χωρίς κτηνιατρική καθοδήγηση. Η επιλογή δραστικής ουσίας, δοσολογίας, διάρκειας θεραπείας και χρόνου αναμονής αποτελεί κτηνιατρική απόφαση και πρέπει να βασίζεται σε εγκεκριμένα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα.

Εμβολιασμός: τι προσφέρει και τι δεν προσφέρει

Ο εμβολιασμός χρησιμοποιείται ως μέρος της πρόληψης της λοιμώδους αγαλαξίας σε ενδημικές περιοχές, όμως δεν αποτελεί από μόνος του λύση του προβλήματος.

Η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων μπορεί να διαφέρει. Ο εμβολιασμός μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της κλινικής νόσου, αλλά δεν εγγυάται ότι ένα ζώο δεν θα μολυνθεί ή ότι δεν θα παραμείνει φορέας.

Δεν υπάρχει ένα γενικό πρόγραμμα που να ισχύει για κάθε εμβόλιο και κάθε εκτροφή. Το εμβολιαστικό πρόγραμμα πρέπει να ακολουθεί το εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Ιδιαίτερα σε μια ενεργή κλινική έξαρση δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα εμβολιασμός ως «θεραπεία» των ήδη προσβεβλημένων ζώων.

Πρόληψη και βιοασφάλεια

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον περιορισμό της εισαγωγής και της διασποράς του μυκοπλάσματος.

• Αποφεύγετε την ανεξέλεγκτη εισαγωγή ζώων άγνωστης υγειονομικής κατάστασης.
• Κρατήστε τα νέα ζώα σε χωριστό χώρο πριν ενσωματωθούν στο κοπάδι.
• Συζητήστε με τον κτηνίατρο τη δυνατότητα εργαστηριακού ελέγχου των νεοεισερχόμενων ζώων.
• Απομονώστε έγκαιρα ζώα με ύποπτη μαστίτιδα, αρθρίτιδα ή οφθαλμικά προβλήματα.
• Διατηρείτε αυστηρή υγιεινή κατά το άρμεγμα.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε σωστά τον εξοπλισμό.
• Αποφεύγετε την κοινή χρήση εξοπλισμού μεταξύ διαφορετικών εκτροφών χωρίς καθαρισμό και απολύμανση.
• Τηρείτε αρχείο περιστατικών και εισαγωγών ζώων.

Η υγιεινή του αρμέγματος έχει ιδιαίτερη σημασία

Σε μια γαλακτοπαραγωγική εκτροφή το αρμεκτήριο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο μετάδοσης.

Όταν υπάρχει ύποπτο ή επιβεβαιωμένο περιστατικό, ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει αλλαγή στη σειρά αρμέγματος ώστε τα ύποπτα ή μολυσμένα ζώα να αρμέγονται χωριστά ή τελευταία.

Ο καθαρισμός των χεριών, των θηλάστρων και ολόκληρου του αρμεκτικού εξοπλισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της βιοασφάλειας.

Νέα ζώα: μία από τις σημαντικότερες πύλες εισόδου

Η αγορά ενός ζώου που φαίνεται απολύτως υγιές δεν σημαίνει ότι το ζώο δεν μπορεί να είναι φορέας του Mycoplasma agalactiae.

Για αυτό τα νέα ζώα δεν πρέπει να μπαίνουν απευθείας στον κύριο πληθυσμό της εκτροφής χωρίς περίοδο απομόνωσης και υγειονομική αξιολόγηση.

Σε εκτροφές με ιστορικό αγαλαξίας ή σε περιοχές όπου η νόσος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, η πολιτική εισαγωγής ζώων πρέπει να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Checklist για τη λοιμώδη αγαλαξία

• Παρακολουθώ καθημερινά τη γαλακτοπαραγωγή.
• Ελέγχω μαστό και γάλα όταν υπάρχει απότομη πτώση παραγωγής.
• Δεν αγνοώ ανεξήγητες αρθρίτιδες ή οφθαλμικά περιστατικά.
• Απομονώνω έγκαιρα ύποπτα ζώα.
• Εφαρμόζω αυστηρή υγιεινή στο άρμεγμα.
• Δεν εισάγω νέα ζώα απευθείας στο κοπάδι.
• Δεν χρησιμοποιώ αυθαίρετα αντιβιοτικά.
• Δεν θεωρώ ότι ο εμβολιασμός αντικαθιστά τη βιοασφάλεια.
• Ζητώ εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά.
• Διατηρώ αρχείο ζώων που παρουσίασαν συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Η παρμάρα και η λοιμώδης αγαλαξία είναι το ίδιο;

Ο όρος «παρμάρα» χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφική πράξη για τη λοιμώδη αγαλαξία. Η επιστημονική ονομασία της νόσου είναι λοιμώδης αγαλαξία.

Πρέπει να υπάρχουν ταυτόχρονα μαστίτιδα, αρθρίτιδα και προβλήματα στα μάτια;

Όχι. Είναι χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του συνδρόμου, αλλά δεν είναι απαραίτητο να εμφανίζονται όλες μαζί στο ίδιο ζώο.

Μπορεί ένα πρόβατο που φαίνεται υγιές να μεταδίδει τη νόσο;

Ναι. Υποκλινικά μολυσμένα ζώα μπορούν να αποτελούν φορείς χωρίς να παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα.

Μπορεί να μεταδοθεί μέσω του αρμεκτικού;

Ναι. Το άρμεγμα και ο μολυσμένος εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μετάδοση μεταξύ ζώων όταν δεν εφαρμόζεται σωστή υγιεινή.

Θεραπεύεται οριστικά με αντιβιοτικά;

Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί να βελτιώσει την κλινική εικόνα, αλλά δεν εξασφαλίζει ότι το μυκόπλασμα θα εξαλειφθεί πλήρως από το ζώο.

Αρκεί ο εμβολιασμός για να προστατευτεί το κοπάδι;

Όχι. Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελεί μέρος ενός προγράμματος ελέγχου, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με βιοασφάλεια, έλεγχο εισαγωγής νέων ζώων, υγιεινή αρμέγματος και κτηνιατρική παρακολούθηση.

Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;

Η επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις, όπως PCR ή καλλιέργεια, σε κατάλληλα δείγματα που επιλέγονται από τον κτηνίατρο.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος;

Η λοιμώδης αγαλαξία θεωρείται κατά κύριο λόγο νόσος των μικρών μηρυκαστικών και δεν αποτελεί τυπική ζωονόσο. Παρ' όλα αυτά, η κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων πρέπει να ακολουθεί τους γενικούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων.

Συμπέρασμα

Η λοιμώδης αγαλαξία δεν είναι απλώς μια μαστίτιδα που προκαλεί προσωρινή μείωση του γάλακτος. Είναι νόσος που μπορεί να επηρεάσει τον μαστό, τις αρθρώσεις και τα μάτια και, κυρίως, μπορεί να παραμείνει μέσα στην εκτροφή μέσω υποκλινικών φορέων.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στην απομόνωση ύποπτων ζώων, στην αυστηρή υγιεινή του αρμέγματος, στον έλεγχο των νέων ζώων και στη στενή συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν υποκαθιστά τη βιοασφάλεια και δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι ένα εμβολιασμένο κοπάδι δεν μπορεί να μολυνθεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• WOAH – Contagious Agalactia
• MSD Veterinary Manual – Contagious Agalactia in Small Ruminants
• Contagious Agalactia: Epidemiology, Diagnosis and Control – επιστημονική ανασκόπηση
• Recent advances in Mycoplasma agalactiae and contagious agalactia – επιστημονική ανασκόπηση

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Παράταση των μέτρων στην Κρήτη έως 17 Σεπτεμβρίου – Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κτηνοτρόφοι

Παρατείνονται έως και τις 17 Σεπτεμβρίου 2026 τα προληπτικά μέτρα για την ευλογιά των αιγοπροβάτων στην Κρήτη, σύμφωνα με ανακοίνωση της Περιφέρειας Κρήτης.

Η Κρήτη παραμένει χωρίς κρούσμα της νόσου, ωστόσο η κατάσταση στην ηπειρωτική Ελλάδα και η μεγάλη μεταδοτικότητα της ευλογιάς καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση των μέτρων προστασίας του ζωικού κεφαλαίου.

Διάρκεια των μέτρων:
Από 4 Σεπτεμβρίου έως και 17 Σεπτεμβρίου 2026, οπότε η κατάσταση θα επανεκτιμηθεί.

Τι ισχύει για τις μετακινήσεις αιγοπροβάτων

Οι μετακινήσεις ζώων εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς και αυστηρούς υγειονομικούς κανόνες.

• Οι μετακινήσεις πραγματοποιούνται μόνο σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που καθορίζουν οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες.
• Απαγορεύεται η ταυτόχρονη μεταφορά αιγοπροβάτων που προέρχονται από διαφορετικές εκτροφές.
• Τα ζώα πρέπει να συνοδεύονται από τα απαραίτητα υγειονομικά έγγραφα.
• Τα οχήματα μεταφοράς πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται κατάλληλα.
• Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη μεταφορά ζώων μεταξύ διαφορετικών εκτροφών και περιοχών.

Βιοασφάλεια στις κτηνοτροφικές μονάδες

Το σημαντικότερο μέτρο προστασίας μιας εκτροφής παραμένει η αυστηρή εφαρμογή κανόνων βιοασφάλειας.

Οι κτηνοτρόφοι θα πρέπει να περιορίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο την είσοδο ανθρώπων και οχημάτων στις εγκαταστάσεις και να αποφεύγουν κάθε άσκοπη επαφή με άλλες μονάδες.

• Έλεγχος της εισόδου επισκεπτών και οχημάτων.
• Απολύμανση τροχών, υποδημάτων και εξοπλισμού.
• Χρήση ξεχωριστών ρούχων και υποδημάτων μέσα στην εκτροφή.
• Αποφυγή κοινής χρήσης εργαλείων και εξοπλισμού με άλλες μονάδες.
• Απομόνωση νεοεισερχόμενων ή ύποπτων ζώων.
• Καθημερινή παρακολούθηση του κοπαδιού για ύποπτα συμπτώματα.

Προσοχή: Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων δεν πρέπει να μετακινούνται ζώα από την εκτροφή. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να επικοινωνεί άμεσα με την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία.

Προσοχή στις ζωοτροφές και στα οχήματα μεταφοράς

Η προστασία μιας εκτροφής δεν αφορά μόνο τα ίδια τα ζώα. Οχήματα, εξοπλισμός, άνθρωποι και υλικά που μετακινούνται από μονάδα σε μονάδα μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό κίνδυνο μεταφοράς μολυσματικού υλικού.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την παραλαβή ζωοτροφών, αλλά και κατά την είσοδο φορτηγών ή άλλων οχημάτων στην κτηνοτροφική μονάδα.

Όπου είναι δυνατόν, τα οχήματα δεν πρέπει να εισέρχονται στους χώρους όπου βρίσκονται τα ζώα, ενώ πρέπει να εφαρμόζονται συστηματικά μέτρα καθαρισμού και απολύμανσης.

Γιατί συνεχίζονται τα μέτρα στην Κρήτη

Παρότι δεν έχει καταγραφεί κρούσμα στην Κρήτη, τα προληπτικά μέτρα παραμένουν σε ισχύ ώστε να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο ο κίνδυνος εισόδου της νόσου στο νησί.

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι ιδιαίτερα μεταδοτική νόσος και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στις εκτροφές. Για τον λόγο αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων περιστατικών έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος

Οι βασικές αρχές που πρέπει να ακολουθούνται είναι απλές:

• Περιορισμός άσκοπων μετακινήσεων ζώων.
• Έλεγχος κάθε ατόμου ή οχήματος που εισέρχεται στην εκτροφή.
• Συστηματική απολύμανση.
• Απομόνωση νέων ή ύποπτων ζώων.
• Άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο ή κτηνιατρική υπηρεσία όταν υπάρχει υποψία νόσου.

Η έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας είναι πολύ σημαντικότερη από την προσπάθεια αντιμετώπισης της νόσου αφού αυτή εισέλθει σε μια εκτροφή.

---

Πηγή: Περιφέρεια Κρήτης – επίσημη ανακοίνωση για την παράταση των προληπτικών μέτρων κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις επίσημες ανακοινώσεις για την ευλογιά των αιγοπροβάτων και θα ενημερώνει για κάθε σημαντική αλλαγή στα μέτρα προστασίας και στις μετακινήσεις ζώων.

Read more »

Παράσιτα των προβάτων: συμπτώματα, διάγνωση και σωστή αντιμετώπιση

Τα παράσιτα των προβάτων αποτελούν ένα από τα συχνότερα προβλήματα υγείας μιας εκτροφής. Το δύσκολο είναι ότι η παρασίτωση δεν εμφανίζεται πάντα με εντυπωσιακά συμπτώματα. Ένα πρόβατο μπορεί να συνεχίζει να τρώει και να κινείται σχετικά φυσιολογικά, ενώ σταδιακά χάνει βάρος, παρουσιάζει αναιμία, μειώνει την παραγωγή του ή αξιοποιεί χειρότερα την τροφή.

Δεν υπάρχει όμως ένα μόνο «παράσιτο των προβάτων». Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη, με διαφορετικό κύκλο ζωής, διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετική αντιμετώπιση. Γι' αυτό και η σωστή διαχείριση ξεκινά από τη διάγνωση του προβλήματος και όχι από την τυφλή χρήση ενός αντιπαρασιτικού.

Με λίγα λόγια
Τα παράσιτα των προβάτων χωρίζονται σε ενδοπαράσιτα, που ζουν μέσα στον οργανισμό, και εξωπαράσιτα, που βρίσκονται στο δέρμα ή στο τρίχωμα. Απώλεια βάρους, αναιμία, διάρροια, κνησμός, αλλοιώσεις στο μαλλί και μειωμένη παραγωγικότητα μπορεί να σχετίζονται με παρασίτωση, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση. Η εξέταση των ζώων και, όπου χρειάζεται, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθούν να επιλεγεί η σωστή αντιμετώπιση.

Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες παρασίτων;

Για πρακτικούς λόγους, τα παράσιτα που ενδιαφέρουν τον προβατοτρόφο μπορούν αρχικά να χωριστούν σε δύο μεγάλες ομάδες:

• Ενδοπαράσιτα: ζουν μέσα στο σώμα του ζώου, για παράδειγμα στο στομάχι, στο έντερο, στο ήπαρ ή στο αναπνευστικό σύστημα.
• Εξωπαράσιτα: βρίσκονται πάνω στο ζώο, κυρίως στο δέρμα και στο μαλλί.

Στα ενδοπαράσιτα περιλαμβάνονται διάφορα γαστρεντερικά νηματώδη, ταινίες, τρηματώδη όπως η ηπατική διστομίαση, πνευμονικά παράσιτα και πρωτόζωα όπως εκείνα που προκαλούν κοκκιδίωση. Στα εξωπαράσιτα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και ορισμένες μύγες ή οι προνύμφες τους.

Τα σημαντικότερα ενδοπαράσιτα των προβάτων

Γαστρεντερικά νηματώδη

Τα γαστρεντερικά νηματώδη είναι από τις σημαντικότερες ομάδες παρασίτων στην προβατοτροφία. Διαφορετικά είδη εγκαθίστανται σε διαφορετικά σημεία του πεπτικού συστήματος και μπορεί να προκαλέσουν από υποκλινικές απώλειες παραγωγής έως σοβαρή νόσο.

Στην ομάδα αυτή ανήκουν μεταξύ άλλων είδη των γενών Haemonchus, Teladorsagia, Trichostrongylus, Nematodirus και Oesophagostomum.

Haemonchus contortus – ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράσιτο

Ο Haemonchus contortus εγκαθίσταται στο ήνυστρο και τρέφεται με αίμα. Σε σημαντική παρασίτωση μπορεί να προκαλέσει αναιμία, αδυναμία, απώλεια σωματικής κατάστασης και υπογνάθιο οίδημα. Η διάρροια δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει.

Το παράσιτο έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Σε πανελλαδική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025, H. contortus ανιχνεύθηκε στο 41% των εξετασθέντων προβάτων. Το εύρημα αφορά το συγκεκριμένο δείγμα της μελέτης και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ποσοστό όλων των ελληνικών κοπαδιών, δείχνει όμως τη σημασία του παρασίτου στις ελληνικές συνθήκες.

→ Δείτε αναλυτικά: Haemonchus contortus – αναιμία στα πρόβατα

Κοκκιδίωση

Η κοκκιδίωση προκαλείται από πρωτόζωα και έχει ιδιαίτερη σημασία στα νεαρά ζώα. Υψηλή μόλυνση του περιβάλλοντος, συνωστισμός και άλλοι παράγοντες καταπόνησης μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση κλινικού προβλήματος.

Ανάλογα με τη βαρύτητα μπορεί να παρατηρηθούν διάρροια, αφυδάτωση, μειωμένη ανάπτυξη και απώλεια σωματικής κατάστασης.

→ Δείτε αναλυτικά: Κοκκιδίωση στα πρόβατα και τα αρνιά

Ταινίες

Οι ταινίες είναι επίπεδοι σκώληκες. Στα πρόβατα συναντώνται είδη όπως η Moniezia, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα. Η παρουσία τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον κτηνοτρόφο, όμως η σημασία μιας μόλυνσης πρέπει να αξιολογείται μαζί με την ηλικία, την κατάσταση και τα υπόλοιπα ευρήματα του ζώου.

→ Δείτε αναλυτικά: Ταινίαση στα πρόβατα

Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα

Η ηπατική διστομίαση προσβάλλει το ήπαρ και συνδέεται στενά με τον κύκλο ζωής του παρασίτου και τις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες. Υγρά και ελώδη σημεία των βοσκοτόπων μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μετάδοση.

Η νόσος μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους, αναιμία, μειωμένη παραγωγικότητα και, ανάλογα με τη μορφή και την ένταση της προσβολής, σοβαρότερη νόσο.

→ Δείτε αναλυτικά: Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα στα πρόβατα

Πνευμονικά και άλλα παράσιτα

Ορισμένα παράσιτα προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα και μπορούν να σχετίζονται με βήχα, δυσκολία στην αναπνοή ή μειωμένη απόδοση. Υπάρχει επίσης ο Oestrus ovis, του οποίου οι προνύμφες αναπτύσσονται στις ρινικές κοιλότητες και στους παραρρίνιους κόλπους και μπορεί να προκαλούν ρινικό έκκριμα, φτέρνισμα και χαρακτηριστική ενόχληση των ζώων.

Εξωπαράσιτα των προβάτων

Τα εξωπαράσιτα δεν είναι απλώς ένα αισθητικό πρόβλημα. Ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες μπορούν να προκαλέσουν έντονο ερεθισμό, κνησμό, βλάβες στο δέρμα και στο μαλλί και απώλεια σωματικής κατάστασης. Ορισμένα εξωπαράσιτα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως φορείς άλλων παθογόνων παραγόντων.

Ένα ζώο που ξύνεται συνεχώς, τρίβεται σε φράχτες ή τοίχους, χάνει μαλλί ή εμφανίζει δερματικές αλλοιώσεις χρειάζεται προσεκτική εξέταση. Η ταυτοποίηση του εξωπαρασίτου είναι σημαντική, επειδή η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες.

→ Δείτε αναλυτικά: Εξωπαράσιτα των προβάτων

Ποια συμπτώματα μπορεί να δείχνουν παρασίτωση;

Δεν υπάρχει ένα σύμπτωμα που να αποδεικνύει ότι ένα πρόβατο έχει παράσιτα. Ορισμένα σημάδια όμως πρέπει να αυξήσουν την υποψία:

• απώλεια βάρους ή κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη των αρνιών,
• ωχρότητα στους βλεννογόνους και αναιμία,
• υπογνάθιο οίδημα («πρήξιμο κάτω από το σαγόνι»),
• διάρροια ή λερωμένη οπίσθια περιοχή,
• αδυναμία και μειωμένη όρεξη,
• βήχας ή αναπνευστικά συμπτώματα σε ορισμένες παρασιτώσεις,
• έντονο ξύσιμο ή τρίψιμο,
• πτώση ή αλλοίωση του μαλλιού,
• ορατά παράσιτα ή τμήματά τους.

Προσοχή: Τα ίδια συμπτώματα μπορούν να προκληθούν και από άλλες ασθένειες ή προβλήματα διατροφής. Η ωχρότητα, η διάρροια ή η απώλεια βάρους δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση παρασίτωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από το ερώτημα «ποιο παράσιτο υπάρχει και πόσο σημαντικό είναι το πρόβλημα;».

Ανάλογα με την περίπτωση, ο κτηνίατρος μπορεί να αξιοποιήσει την κλινική εικόνα, το ιστορικό του κοπαδιού και εργαστηριακές εξετάσεις. Στα γαστρεντερικά παράσιτα χρησιμοποιείται συχνά η παρασιτολογική εξέταση κοπράνων και η καταμέτρηση αυγών ανά γραμμάριο κοπράνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται πιο ειδικές εξετάσεις για να προσδιοριστεί ποια παράσιτα συμμετέχουν.

Η εξέταση ενός μόνο ζώου δεν περιγράφει πάντοτε την κατάσταση ολόκληρου του κοπαδιού. Η δειγματοληψία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση το πρόβλημα που διερευνάται.

Γιατί δεν πρέπει να γίνεται αποπαρασίτωση «στα τυφλά»;

Για πολλά χρόνια η συνηθισμένη πρακτική ήταν η τακτική χορήγηση αντιπαρασιτικών σε ολόκληρο το κοπάδι. Η υπερβολική και λανθασμένη χρήση όμως δημιουργεί ισχυρή πίεση επιλογής και ευνοεί την ανάπτυξη ανθεκτικών παρασίτων.

Η ανθεκτικότητα στα ανθελμινθικά αποτελεί πλέον σημαντικό πρόβλημα στην προβατοτροφία. Το 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, στο πλαίσιο της επανεξέτασης κτηνιατρικών φαρμάκων αλβενδαζόλης για τα πρόβατα, επισήμανε μεταξύ των στρατηγικών περιορισμού της ανθεκτικότητας:

• την αποφυγή υποδοσολογίας,
• την τακτική παρασιτολογική παρακολούθηση,
• τη διατήρηση πληθυσμού παρασίτων σε refugia,
• και τη στοχευμένη επιλεκτική θεραπεία (targeted selective treatment) όπου αυτή ενδείκνυται.

Με απλά λόγια, ο στόχος δεν είναι να χορηγείται συνεχώς φάρμακο σε κάθε ζώο ανεξάρτητα από την πραγματική ανάγκη. Ο στόχος είναι ένα πρόγραμμα ελέγχου προσαρμοσμένο στο κοπάδι, με διάγνωση, σωστή επιλογή θεραπείας και παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς της.

Τι είναι το refugia;

Ο όρος refugia περιγράφει το τμήμα του πληθυσμού των παρασίτων που δεν εκτίθεται σε ένα αντιπαρασιτικό φάρμακο. Η διατήρηση ευαίσθητων παρασίτων στον συνολικό πληθυσμό μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της επικράτησης ανθεκτικών στελεχών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κτηνοτρόφος πρέπει μόνος του να αφήνει άρρωστα ζώα χωρίς θεραπεία. Η εφαρμογή τέτοιων στρατηγικών απαιτεί σωστή αξιολόγηση του κοπαδιού και συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Πρόληψη: περισσότερο από ένα αντιπαρασιτικό

Ο έλεγχος των παρασίτων είναι αποτελεσματικότερος όταν συνδυάζει φαρμακευτικά και διαχειριστικά μέτρα. Ανάλογα με την εκτροφή και το είδος του παρασίτου, μπορεί να χρειάζονται:

• τακτική παρακολούθηση της παρασιτικής επιβάρυνσης,
• έλεγχος της σωματικής κατάστασης των ζώων,
• σωστή διαχείριση βοσκοτόπων και πυκνότητας βόσκησης,
• ιδιαίτερη παρακολούθηση των περισσότερο ευάλωτων ομάδων,
• έλεγχος νέων ζώων πριν ενταχθούν στο κοπάδι,
• καλή υγιεινή στους χώρους όπου αυτή επηρεάζει τον κύκλο ζωής του παρασίτου,
• σωστή δοσολογία των εγκεκριμένων κτηνιατρικών φαρμάκων όταν απαιτείται θεραπεία,
• και αξιολόγηση του αν η θεραπεία εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται παράσιτα;

1. Μην θεωρείτε κάθε διάρροια ή αδυνάτισμα «σκουλήκια».
2. Παρατηρήστε ποια ζώα παρουσιάζουν πρόβλημα και σε ποια ηλικιακή ή παραγωγική ομάδα ανήκουν.
3. Καταγράψτε πότε έγινε η τελευταία αντιπαρασιτική αγωγή και ποιο προϊόν χρησιμοποιήθηκε.
4. Συζητήστε με τον κτηνίατρο αν χρειάζεται παρασιτολογικός έλεγχος κοπράνων ή άλλη εξέταση.
5. Χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένο κτηνιατρικό φάρμακο για το συγκεκριμένο ζώο και την αντίστοιχη ένδειξη.
6. Τηρείτε τη δοσολογία, τον τρόπο χορήγησης και τους χρόνους αναμονής που αναγράφονται στις εγκεκριμένες πληροφορίες του προϊόντος.
7. Σε επαναλαμβανόμενες αποτυχίες θεραπείας, διερευνήστε μαζί με τον κτηνίατρο το ενδεχόμενο ανθεκτικότητας αντί να επαναλαμβάνετε αυθαίρετα την ίδια αγωγή.

Συχνές ερωτήσεις

Κάθε πότε πρέπει να αποπαρασιτώνονται τα πρόβατα;

Δεν υπάρχει ένα σωστό ημερολόγιο αποπαρασίτωσης για όλες τις εκτροφές. Το είδος των παρασίτων, το σύστημα εκτροφής, η βόσκηση, η εποχή, οι προηγούμενες εξετάσεις και η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων επηρεάζουν το πρόγραμμα. Η επαναλαμβανόμενη θεραπεία ολόκληρου του κοπαδιού χωρίς αξιολόγηση μπορεί να ευνοήσει την ανθεκτικότητα.

Η διάρροια σημαίνει ότι το πρόβατο έχει σκουλήκια;

Όχι. Ορισμένες παρασιτώσεις μπορούν να προκαλέσουν διάρροια, αλλά υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες. Επιπλέον, σοβαρή παρασίτωση από Haemonchus contortus μπορεί να προκαλέσει έντονη αναιμία χωρίς απαραίτητα να υπάρχει διάρροια.

Αν το αντιπαρασιτικό δεν έπιασε, πρέπει να αυξήσω τη δόση;

Όχι αυθαίρετα. Η αποτυχία μπορεί να σχετίζεται με λανθασμένη χορήγηση, υποδοσολογία, λάθος διάγνωση ή ανθεκτικότητα των παρασίτων. Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση πριν αλλάξει η θεραπεία.

Μπορώ να καταλάβω την παρασίτωση μόνο κοιτάζοντας το ζώο;

Μερικές φορές η κλινική εικόνα δημιουργεί ισχυρή υποψία, αλλά συνήθως δεν αρκεί για να προσδιοριστεί με ασφάλεια το είδος και η σημασία της παρασίτωσης. Η εργαστηριακή εξέταση μπορεί να είναι απαραίτητη.

Συμπέρασμα

Τα παράσιτα αποτελούν φυσικό μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο εκτρέφονται τα πρόβατα και η πλήρης εξάλειψή τους δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Στόχος είναι να διατηρείται η παρασιτική επιβάρυνση σε επίπεδο που δεν προκαλεί νόσο και σημαντικές παραγωγικές απώλειες, χωρίς ταυτόχρονα να επιταχύνεται η ανάπτυξη ανθεκτικότητας στα διαθέσιμα φάρμακα.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται σε τρεις αρχές: γνωρίζω ποιο είναι το πρόβλημα, θεραπεύω όταν και όπως χρειάζεται και ελέγχω αν η στρατηγική μου εξακολουθεί να λειτουργεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντιπαρασιτικού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης και οι χρόνοι αναμονής πρέπει να βασίζονται στο εγκεκριμένο προϊόν, στο είδος του παρασίτου και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• European Medicines Agency (EMA) – Veterinary medicinal products containing albendazole as a single active substance presented as oral suspension in sheep, 2026.
• Arsenopoulos K.V., Gelasakis A.I., Papadopoulos E. – Abattoir Countrywide Survey of Dairy Small Ruminants' Haemonchosis in Greece and Associated Risk Factors, Animals, 2025.
• MSD Veterinary Manual – Preventive Health Care and Husbandry of Sheep.
• MSD Veterinary Manual – Lice in Sheep and Goats.
• MSD Veterinary Manual – Ectoparasiticides Used in Large Animals.

Read more »

Κοκκιδίωση στα αρνιά: συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη

Η κοκκιδίωση στα αρνιά, γνωστή και ως κοκκιδίαση, είναι μια παρασιτική νόσος του εντέρου που προκαλείται από πρωτόζωα του γένους Eimeria. Είναι ιδιαίτερα σημαντική στα νεαρά ζώα και μπορεί να προκαλέσει διάρροια, αφυδάτωση, απώλεια βάρους, καθυστέρηση της ανάπτυξης και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, θάνατο.

Το σημαντικό είναι ότι η παρουσία κοκκιδίων δεν σημαίνει πάντα νόσο. Πολλά αρνιά έρχονται σε επαφή με Eimeria χωρίς να εμφανίσουν κλινικά συμπτώματα. Πρόβλημα δημιουργείται όταν η έκθεση είναι μεγάλη, το περιβάλλον είναι έντονα μολυσμένο ή συνυπάρχουν παράγοντες όπως συνωστισμός, στρες και κακές συνθήκες υγιεινής.

Με λίγα λόγια
Η κοκκιδίωση αφορά κυρίως νεαρά αρνιά. Συχνά εμφανίζεται με διάρροια και καθυστέρηση ανάπτυξης, αλλά η διάγνωση δεν γίνεται μόνο επειδή βρέθηκαν ωοκύστεις στα κόπρανα. Χρειάζεται συνδυασμός ηλικίας, συμπτωμάτων, ιστορικού, παρασιτολογικής εξέτασης και, όταν χρειάζεται, ταυτοποίησης των ειδών Eimeria.

Τι είναι η κοκκιδίωση;

Η κοκκιδίωση προκαλείται από ενδοκυτταρικά πρωτόζωα του γένους Eimeria, τα οποία πολλαπλασιάζονται στα κύτταρα του εντερικού επιθηλίου.

Στα πρόβατα έχουν περιγραφεί πολλά διαφορετικά είδη Eimeria, όμως δεν έχουν όλα την ίδια παθογόνο δράση. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Eimeria crandallis και Eimeria ovinoidalis, με το δεύτερο να θεωρείται από τα περισσότερο παθογόνα είδη.

Τα είδη Eimeria των προβάτων είναι σε μεγάλο βαθμό προσαρμοσμένα στον συγκεκριμένο ξενιστή. Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουμε γενικά την κοκκιδίωση σαν μία ενιαία λοίμωξη κοινή σε όλα τα παραγωγικά ζώα.

Για μια συνολική εικόνα μπορείτε να δείτε και τον κεντρικό οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Ποια ζώα κινδυνεύουν περισσότερο;

Η κλινική κοκκιδίωση εμφανίζεται κυρίως σε νεαρά αρνιά. Πολλά περιστατικά εμφανίζονται περίπου στην ηλικία των 4–8 εβδομάδων, ιδιαίτερα όταν τα ζώα βρίσκονται σε περιβάλλον με μεγάλη μόλυνση από κόπρανα.

Αυξημένος κίνδυνος υπάρχει όταν συνυπάρχουν:

• μεγάλη πυκνότητα ζώων,
• συνωστισμός,
• υγρή ή λερωμένη στρωμνή,
• κόπρανα κοντά σε ταΐστρες και ποτίστρες,
• έντονη μόλυνση χώρων όπου παραμένουν πολλά αρνιά,
• απότομες αλλαγές διατροφής,
• μετακινήσεις ή άλλο έντονο στρες,
• και συνύπαρξη άλλων εντερικών παρασίτων ή νοσημάτων.

Πώς μεταδίδεται;

Τα μολυσμένα ζώα αποβάλλουν ωοκύστεις των κοκκιδίων με τα κόπρανα.

Οι ωοκύστεις δεν είναι αμέσως μολυσματικές. Αφού βρεθούν στο περιβάλλον, χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες για να ωριμάσουν και να γίνουν μολυσματικές.

Το αρνί μολύνεται όταν καταπιεί τις ώριμες ωοκύστεις, για παράδειγμα μέσω:

• μολυσμένης τροφής,
• μολυσμένου νερού,
• στρωμνής,
• εδάφους,
• ή επιφανειών που έχουν μολυνθεί από κόπρανα.

Στο έντερο, τα παράσιτα πολλαπλασιάζονται μέσα στα κύτταρα του εντερικού τοιχώματος. Όταν η προσβολή είναι μεγάλη, η καταστροφή των κυττάρων μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εντερίτιδα.

Γιατί εμφανίζεται κυρίως στα αρνιά;

Τα μεγαλύτερα ζώα έχουν συνήθως ήδη εκτεθεί στα κοκκίδια και έχουν αναπτύξει σημαντικό βαθμό ανοσίας. Μπορούν όμως να αποβάλλουν μικρούς αριθμούς ωοκύστεων χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα.

Τα νεαρά αρνιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει αντίστοιχη ανοσία. Εάν εκτεθούν απότομα σε μεγάλο αριθμό μολυσματικών ωοκύστεων, μπορεί να εμφανίσουν κλινική νόσο.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η κλινική εικόνα εξαρτάται από το είδος της Eimeria, τον αριθμό των παρασίτων, την ηλικία και τη γενική κατάσταση του αρνιού.

Συχνά συμπτώματα είναι:

• διάρροια,
• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• κοιλιακός πόνος,
• αφυδάτωση,
• απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη,
• και χαμηλότερη αξιοποίηση της τροφής.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε λοιμώξεις από περισσότερο παθογόνα είδη όπως το E. ovinoidalis, η διάρροια μπορεί να περιέχει αίμα.

Σε χρόνιες ή υποκλινικές περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει εντυπωσιακή διάρροια. Το βασικό πρόβλημα μπορεί να είναι ότι τα αρνιά δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε.

Η διάρροια σημαίνει κοκκιδίωση;

Όχι. Η διάρροια στα αρνιά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής, πρέπει να εξεταστούν και άλλα πιθανά αίτια, όπως:

• εντερικά σκουλήκια,
• Nematodirus,
• κρυπτοσποριδίωση,
• σαλμονέλλωση,
• λοιμώξεις από κλωστηρίδια,
• άλλα λοιμώδη νοσήματα,
• και διατροφικά ή διαχειριστικά προβλήματα.

Γι' αυτό η θεραπεία αποκλειστικά και μόνο με βάση το σύμπτωμα «έχει διάρροια» μπορεί να οδηγήσει σε λάθος αντιμετώπιση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση της κοκκιδίωσης βασίζεται σε συνδυασμό στοιχείων:

• την ηλικία των ζώων,
• τα κλινικά συμπτώματα,
• το ιστορικό της εκτροφής,
• τις συνθήκες υγιεινής και συνωστισμού,
• την παρασιτολογική εξέταση κοπράνων,
• και, όπου χρειάζεται, την αναγνώριση των ειδών Eimeria.

Αρκεί να βρούμε ωοκύστεις στα κόπρανα;

Όχι.

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία στην κοκκιδίωση. Πολλά υγιή πρόβατα και αρνιά μπορεί να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς να έχουν κλινική νόσο.

Επιπλέον:

• δεν είναι όλα τα είδη Eimeria εξίσου παθογόνα,
• ο αριθμός των ωοκύστεων επηρεάζεται από τη χρονική στιγμή της δειγματοληψίας,
• και σε πολύ οξεία νόσο μπορεί να έχουν ήδη εμφανιστεί σοβαρά συμπτώματα πριν αρχίσει η μεγάλη αποβολή ωοκύστεων.

Για αυτό η εργαστηριακή εξέταση πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την κλινική εικόνα και το ιστορικό.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται κοκκιδίωση;

1. Εντοπίστε έγκαιρα τα άρρωστα αρνιά.
2. Επικοινωνήστε με κτηνίατρο ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονη διάρροια, αφυδάτωση, αίμα στα κόπρανα ή γρήγορη επιδείνωση.
3. Ελέγξτε και άλλα αρνιά της ίδιας ομάδας.
4. Πάρτε δείγματα κοπράνων όταν αυτό ζητηθεί για εργαστηριακό έλεγχο.
5. Μειώστε την έκθεση σε μολυσμένα κόπρανα.
6. Διατηρήστε καθαρές τις ταΐστρες και τις ποτίστρες.
7. Ελέγξτε τη στρωμνή και την υγρασία των χώρων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα της νόσου, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η προσβολή και τα κτηνιατρικά προϊόντα που είναι εγκεκριμένα για χρήση στα πρόβατα.

Υπάρχουν αντικοκκιδιακά κτηνιατρικά φάρμακα, αλλά δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται ένα γενικό σχήμα θεραπείας σε κάθε εκτροφή.

Η επιλογή πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• το συγκεκριμένο εγκεκριμένο προϊόν,
• την ηλικία και το βάρος των ζώων,
• το αν πρόκειται για θεραπεία κλινικών περιστατικών ή για έλεγχο ομάδας υψηλού κινδύνου,
• την κατάσταση ενυδάτωσης και θρέψης των αρνιών,
• και τους προβλεπόμενους χρόνους αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης.

Σοβαρά άρρωστα αρνιά μπορεί να χρειάζονται επιπλέον υποστηρικτική αντιμετώπιση, όπως διόρθωση της αφυδάτωσης και διατροφική υποστήριξη, πάντα με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Σημαντικό: Η αντικοκκιδιακή θεραπεία είναι αποτελεσματικότερη όταν το πρόβλημα αναγνωριστεί έγκαιρα. Όταν έχει ήδη προκληθεί σοβαρή βλάβη στο έντερο, η καταστροφή του ιστού δεν αναστρέφεται απλώς με τη χορήγηση ενός φαρμάκου.

Πρέπει να θεραπεύεται όλο το κοπάδι;

Όχι απαραίτητα.

Σε ορισμένες εξάρσεις μπορεί να υπάρχει ανάγκη αντιμετώπισης μεγαλύτερης ομάδας αρνιών, ακόμη και αν δεν έχουν όλα εμφανή συμπτώματα, επειδή μπορεί να έχουν εκτεθεί στο ίδιο μολυσμένο περιβάλλον.

Η απόφαση όμως πρέπει να βασίζεται:

• στην έκταση του προβλήματος,
• στην ηλικία των αρνιών,
• στο ιστορικό της εκτροφής,
• στα εργαστηριακά ευρήματα,
• και στην κτηνιατρική εκτίμηση.

Η τυφλή, επαναλαμβανόμενη χορήγηση αντικοκκιδιακών χωρίς αξιολόγηση δεν αποτελεί σωστή στρατηγική πρόληψης.

Η πρόληψη είναι κυρίως θέμα διαχείρισης

Η κοκκιδίωση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου στην οποία η διαχείριση του περιβάλλοντος είναι εξίσου σημαντική με τη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε Eimeria από την εκτροφή — κάτι που πρακτικά δεν είναι εφικτό — αλλά να περιορίσουμε τη μεγάλη συσσώρευση μολυσματικών ωοκύστεων.

1. Καθαρή και στεγνή στρωμνή

Η υγρασία και η μεγάλη κοπρανώδης μόλυνση ευνοούν τη διατήρηση των ωοκύστεων στο περιβάλλον. Οι χώροι των αρνιών πρέπει να διατηρούνται όσο γίνεται καθαροί και στεγνοί.

2. Αποφυγή συνωστισμού

Όσο περισσότερα ζώα βρίσκονται στον ίδιο περιορισμένο χώρο, τόσο αυξάνεται η μόλυνση του περιβάλλοντος με κόπρανα.

3. Καθαρές ταΐστρες και ποτίστρες

Οι ταΐστρες και οι ποτίστρες πρέπει να είναι σχεδιασμένες και τοποθετημένες έτσι ώστε να περιορίζεται η είσοδος κοπράνων.

4. Καλή αποστράγγιση

Τα σημεία γύρω από τις ποτίστρες και τις ταΐστρες δεν πρέπει να μετατρέπονται σε μόνιμα υγρά και λασπώδη σημεία μεγάλης μόλυνσης.

5. Διαχείριση ομάδων

Όπου είναι δυνατόν, η διατήρηση αρνιών παρόμοιας ηλικίας σε καθαρές ομάδες και η αποφυγή συνεχούς εισαγωγής νέων ζώων σε ήδη μολυσμένους χώρους βοηθούν στον έλεγχο του προβλήματος.

6. Περιορισμός του στρες

Απότομες αλλαγές στη διατροφή, μετακινήσεις, απογαλακτισμός και άλλοι παράγοντες στρες μπορεί να συμπέσουν με την εμφάνιση κλινικής νόσου.

Υπάρχει εμβόλιο για την κοκκιδίωση στα πρόβατα;

Σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμο καθιερωμένο εμβόλιο για την κοκκιδίωση των προβάτων. Για αυτό η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη σωστή διαχείριση, στη μείωση της έκθεσης σε μεγάλο αριθμό ωοκύστεων και, όπου πραγματικά χρειάζεται, στη στοχευμένη χρήση εγκεκριμένων αντικοκκιδιακών προϊόντων.

Πρακτικός έλεγχος σε 7 βήματα

1. Παρακολουθήστε ιδιαίτερα τα αρνιά ηλικίας περίπου ενός έως δύο μηνών.
2. Εντοπίστε έγκαιρα διάρροια, καθυστέρηση ανάπτυξης και απώλεια σωματικής κατάστασης.
3. Ελέγξτε αν πολλά αρνιά της ίδιας ομάδας εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα.
4. Εξετάστε τη στρωμνή, την υγρασία και την καθαριότητα των χώρων.
5. Ελέγξτε αν τροφή και νερό μολύνονται με κόπρανα.
6. Χρησιμοποιήστε εργαστηριακή διάγνωση όταν χρειάζεται αντί για τυφλή θεραπεία.
7. Μετά την αντιμετώπιση, αξιολογήστε αν μειώθηκε πραγματικά το πρόβλημα.

Συχνές ερωτήσεις

Όλα τα αρνιά με κοκκίδια στα κόπρανα έχουν κοκκιδίωση;

Όχι. Η παρουσία ωοκύστεων αποδεικνύει έκθεση ή λοίμωξη, όχι απαραίτητα κλινική νόσο. Η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση της συνολικής εικόνας.

Η κοκκιδίωση προσβάλλει μόνο μικρά αρνιά;

Η κλινική νόσος είναι πολύ συχνότερη στα νεαρά ζώα. Μεγαλύτερα πρόβατα μπορεί να είναι μολυσμένα και να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Η κοκκιδίωση προκαλεί πάντα αιματηρή διάρροια;

Όχι. Η διάρροια μπορεί να είναι μη αιματηρή. Αιματηρή διάρροια μπορεί να εμφανιστεί σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα με ορισμένα περισσότερο παθογόνα είδη.

Αν ένα αρνί δεν έχει διάρροια, αποκλείεται η κοκκιδίωση;

Όχι. Χρόνιες ή υποκλινικές λοιμώξεις μπορεί να εμφανίζονται κυρίως ως κακή ανάπτυξη, μειωμένη πρόσληψη τροφής και χαμηλή σωματική κατάσταση.

Μπορώ να κάνω προληπτικά αντικοκκιδιακό σε όλα τα αρνιά;

Σε εκτροφές με προβλέψιμο και τεκμηριωμένο πρόβλημα μπορεί να σχεδιαστεί πρόγραμμα πρόληψης, αλλά αυτό πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό της εκτροφής, στον πραγματικό κίνδυνο και σε εγκεκριμένο προϊόν. Δεν αντικαθιστά την καθαριότητα και τη σωστή διαχείριση.

Τα συνηθισμένα απολυμαντικά σκοτώνουν εύκολα τις ωοκύστεις;

Όχι πάντα. Οι ωοκύστεις των κοκκιδίων είναι αρκετά ανθεκτικές στο περιβάλλον και σε πολλά συνηθισμένα απολυμαντικά. Η απομάκρυνση οργανικού υλικού, το στέγνωμα, η καθαριότητα και η σωστή διαχείριση των χώρων είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Συμπέρασμα

Η κοκκιδίωση στα αρνιά δεν είναι απλώς «μια διάρροια που θέλει φάρμακο». Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ του παρασίτου, της ηλικίας και της ανοσίας του ζώου, του βαθμού μόλυνσης του περιβάλλοντος και των συνθηκών διαχείρισης.

Η καλύτερη στρατηγική είναι ο συνδυασμός έγκαιρης αναγνώρισης, σωστής διάγνωσης, στοχευμένης θεραπείας και περιορισμού της κοπρανώδους μόλυνσης.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντικοκκιδιακού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης, η πιθανή αντιμετώπιση ολόκληρης ομάδας ζώων και οι χρόνοι αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης πρέπει να βασίζονται στο συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• MSD Veterinary Manual – Coccidiosis of Sheep, ενημέρωση Σεπτέμβριος 2024.
• MSD Veterinary Manual – Intestinal Diseases in Sheep and Goats.
• Union Product Database – κτηνιατρικά φάρμακα εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. € για τη μηδική – Οι 6 νέες περιοχές

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. ευρώ για καλλιεργητές μηδικής σε 6 ακόμη περιοχές

Σε έξι ακόμη Περιφερειακές Ενότητες επεκτείνεται η οικονομική στήριξη των καλλιεργητών μηδικής που επηρεάστηκαν από τους περιορισμούς στη διακίνηση ζωοτροφών, οι οποίοι εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο των μέτρων για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη της νέας παρέμβασης ανέρχεται σε 4.143.954 ευρώ.

Οι 6 νέες Περιφερειακές Ενότητες

• Ηλείας
• Θεσσαλονίκης
• Κιλκίς
• Πέλλας
• Φθιώτιδας
• Φλώρινας

Γιατί δίνεται η ενίσχυση

Τα μέτρα που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της ευλογιάς των αιγοπροβάτων περιλαμβάνουν περιορισμούς στις μετακινήσεις και στη διακίνηση, οι οποίοι έχουν επηρεάσει και την αγορά ζωοτροφών.

Η μηδική αποτελεί μία από τις βασικές ζωοτροφές για την ελληνική αιγοπροβατοτροφία. Σε περιοχές όπου εφαρμόστηκαν περιοριστικά μέτρα, παραγωγοί μηδικής αντιμετώπισαν δυσκολίες στη διάθεση της παραγωγής τους και οικονομικές απώλειες.

Επεκτείνεται το υπάρχον καθεστώς στήριξης

Η νέα απόφαση δεν δημιουργεί ξεχωριστό πρόγραμμα από την αρχή, αλλά επεκτείνει το καθεστώς ενίσχυσης και σε πρόσθετες περιοχές όπου διαπιστώθηκαν οικονομικές επιπτώσεις από τα μέτρα αντιμετώπισης της ζωονόσου.

Με την τροποποίηση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης εντάσσονται πλέον και οι παραγωγοί μηδικής των έξι παραπάνω Περιφερειακών Ενοτήτων.

Τι σημαίνει για την προβατοτροφία

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο, επειδή η ευλογιά δεν επηρεάζει μόνο τις εκτροφές στις οποίες εμφανίζονται κρούσματα. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της αιγοπροβατοτροφίας, από τις μετακινήσεις των ζώων έως την παραγωγή και τη διακίνηση ζωοτροφών.

Η διατήρηση επαρκούς και οικονομικά βιώσιμης τροφοδοσίας με ζωοτροφές είναι κρίσιμη για τις μονάδες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές περιοχές εξακολουθούν να βρίσκονται υπό αυξημένη κτηνιατρική επιτήρηση.

Προσοχή: Οι παραγωγοί που ενδιαφέρονται για την ενίσχυση πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις του ΥΠΑΑΤ για τις λεπτομέρειες εφαρμογής, τις προϋποθέσεις και τυχόν διαδικασία υποβολής αιτήσεων.

Η επίσημη ανακοίνωση

Η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Οι αιτήσεις–υπεύθυνες δηλώσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myBusinessSupport από 10 έως και 18 Σεπτεμβρίου 2026.
10 €/στρέμμα ξηρική – 20 €/στρέμμα ποτιστική

Δείτε την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ

---

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με την ευλογιά των αιγοπροβάτων, τα μέτρα προστασίας και τις οικονομικές ενισχύσεις που αφορούν κτηνοτρόφους και παραγωγούς ζωοτροφών.

Read more »

Ταινίαση στα πρόβατα: Moniezia, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η ταινίαση στα πρόβατα προκαλείται κυρίως από ταινίες του γένους Moniezia, οι οποίες ζουν στο λεπτό έντερο. Η Moniezia expansa είναι από τα γνωστότερα είδη και παρατηρείται ιδιαίτερα σε αρνιά και νεαρά ζώα που βόσκουν.

Η εικόνα των χαρακτηριστικών λευκών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα προκαλεί συχνά ανησυχία στον κτηνοτρόφο. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουμε: η παρουσία Moniezia δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ζώο είναι άρρωστο εξαιτίας της ταινίας.

Με λίγα λόγια
Οι ταινίες Moniezia είναι συχνότερες στα νεαρά ζώα και στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν μικρή παθολογική σημασία. Πολύ βαριές μολύνσεις μπορεί να συνδέονται με γαστρεντερικές διαταραχές ή κακή ανάπτυξη, αλλά όταν ένα αρνί έχει διάρροια ή δεν αναπτύσσεται σωστά πρέπει να διερευνηθούν και άλλες, συχνά σημαντικότερες, αιτίες.

Τι είναι η Moniezia;

Η Moniezia είναι μια ταινία, δηλαδή ένας πλατύς παρασιτικός σκώληκας. Στα μικρά μηρυκαστικά μπορούν να βρεθούν διαφορετικά είδη, με γνωστότερο στα πρόβατα το Moniezia expansa.

Τα ενήλικα παράσιτα ζουν στο λεπτό έντερο και μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό μήκος. Το σώμα τους αποτελείται από πολλά διαδοχικά τμήματα, τις προγλωττίδες.

Τμήματα της ταινίας αποβάλλονται με τα κόπρανα και μπορεί να γίνουν αντιληπτά από τον κτηνοτρόφο.

Για μια συνολική εικόνα των παρασιτικών νοσημάτων δείτε επίσης τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πώς μολύνεται ένα πρόβατο;

Σε αντίθεση με πολλά γαστρεντερικά νηματώδη, η Moniezia δεν μεταδίδεται απευθείας από το ένα πρόβατο στο άλλο.

Για να ολοκληρωθεί ο κύκλος ζωής της χρειάζεται έναν ενδιάμεσο ξενιστή: μικροσκοπικά ακάρεα του εδάφους, γνωστά ως οριβατίδες.

Απλουστευμένα, ο κύκλος έχει ως εξής:

1. Οι ενήλικες ταινίες βρίσκονται στο λεπτό έντερο του προβάτου.
2. Αυγά και τμήματα του παρασίτου αποβάλλονται με τα κόπρανα.
3. Τα αυγά καταπίνονται από οριβατίδες που ζουν στο έδαφος και στη βλάστηση.
4. Μέσα στο άκαρι αναπτύσσεται η μολυσματική μορφή του παρασίτου.
5. Το πρόβατο καταπίνει μολυσμένα ακάρεα κατά τη βόσκηση.
6. Στο λεπτό έντερο αναπτύσσεται η ενήλικη ταινία και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.

Γιατί εμφανίζεται περισσότερο στα αρνιά;

Η Moniezia παρατηρείται συχνότερα σε νεαρά ζώα που αρχίζουν να βόσκουν και εκτίθενται στα μολυσμένα ακάρεα του εδάφους.

Με την ηλικία τα πρόβατα αναπτύσσουν σημαντική επίκτητη ανοσία, γι' αυτό οι έντονες μολύνσεις είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένες στα μεγαλύτερα ζώα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η παρουσία Moniezia δεν προκαλεί εμφανή κλινική νόσο.

Σε βαριές μολύνσεις, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα, μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη ή κακή σωματική κατάσταση,
• ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές,
• διάρροια ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυσκοιλιότητα,
• διογκωμένη κοιλιά,
• θαμπό ή κακής ποιότητας τρίχωμα/μαλλί,
• και γενικότερη εικόνα ζώου που δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται.

Προσοχή: Διάρροια και μειωμένη ανάπτυξη σε ένα αρνί που έχει Moniezia δεν σημαίνουν ότι η ταινία είναι απαραίτητα η αιτία. Μπορεί να συνυπάρχουν σημαντικότερα προβλήματα, όπως κοκκιδίωση, νηματώδη του γαστρεντερικού συστήματος, λοιμώξεις ή διατροφικά προβλήματα.

Βλέπω ταινία στα κόπρανα. Πρέπει να ανησυχήσω;

Η εμφάνιση λευκών τμημάτων στα κόπρανα είναι εντυπωσιακή και συχνά είναι ο λόγος που ο κτηνοτρόφος αντιλαμβάνεται την παρουσία του παρασίτου.

Δεν αποτελεί όμως από μόνη της ένδειξη σοβαρής νόσου.

Πρέπει να εξετάσουμε το ίδιο το ζώο:

• αναπτύσσεται φυσιολογικά;
• έχει διάρροια;
• χάνει βάρος;
• έχει φυσιολογική όρεξη;
• υπάρχουν παρόμοια συμπτώματα και σε άλλα αρνιά;
• υπάρχουν ταυτόχρονα άλλα παράσιτα;

Η διάρροια προκαλείται πάντα από την ταινία;

Όχι. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία για τη σωστή διάγνωση.

Η παθογονικότητα της Moniezia έχει συζητηθεί επί δεκαετίες και η σύγχρονη κτηνιατρική βιβλιογραφία τη θεωρεί γενικά παράσιτο χαμηλής παθογονικότητας.

Ιδιαίτερα στα αρνιά, η διάρροια μπορεί να οφείλεται σε άλλα παράσιτα ή νοσήματα που συνυπάρχουν με την ταινία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κοκκιδίωση στα αρνιά, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διάρροια, αφυδάτωση και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής πρέπει επίσης να διερευνηθούν γαστρεντερικά νηματώδη και άλλες λοιμώδεις ή διατροφικές αιτίες.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση μπορεί να βασιστεί στον συνδυασμό:

• της παρατήρησης χαρακτηριστικών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα,
• της παρασιτολογικής εξέτασης κοπράνων,
• της ανίχνευσης χαρακτηριστικών αυγών Moniezia,
• της ηλικίας και του ιστορικού βόσκησης,
• της κλινικής εικόνας,
• και του ελέγχου για άλλες παρασιτώσεις.

Αρκεί να βρούμε αυγά Moniezia;

Όχι.

Η εργαστηριακή ανίχνευση αυγών επιβεβαιώνει ότι υπάρχει το παράσιτο, αλλά δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι αυτό ευθύνεται για τα συμπτώματα του ζώου.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το αρνί έχει διάρροια, απώλεια βάρους ή κακή ανάπτυξη.

Χρειάζονται θεραπεία όλα τα πρόβατα που έχουν Moniezia;

Όχι απαραίτητα.

Η σύγχρονη κτηνιατρική προσέγγιση δεν θεωρεί αναγκαία τη συστηματική θεραπεία κάθε ζώου μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν τμήματα ή αυγά Moniezia.

Θεραπεία μπορεί να εξεταστεί περισσότερο όταν:

• υπάρχει βαριά παρασίτωση,
• προσβάλλονται νεαρά αρνιά,
• υπάρχουν συμβατά κλινικά συμπτώματα,
• η συνολική παρασιτολογική και κλινική εικόνα υποστηρίζει ότι η Moniezia έχει σημασία,
• ή ο κτηνίατρος κρίνει ότι υπάρχει συγκεκριμένος επιδημιολογικός λόγος για θεραπεία.

Τι χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ταινίασης;

Όταν ο κτηνίατρος κρίνει ότι απαιτείται θεραπεία, χρησιμοποιούνται ανθελμινθικές δραστικές ουσίες με δράση κατά των κεστωδών.

Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρονται μεταξύ άλλων:

• praziquantel, δραστική ουσία με ισχυρή δράση κατά πολλών κεστωδών,
• και ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, όταν το συγκεκριμένο προϊόν και η εγκεκριμένη ένδειξή του καλύπτουν την αντίστοιχη παρασίτωση.

Το σημαντικό είναι ότι δεν έχουν όλα τα κοινά αποπαρασιτικά των προβάτων αποτελεσματική δράση κατά της ταινίας.

Για παράδειγμα, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για γαστρεντερικά νηματώδη δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως αποτελεσματικό και κατά της Moniezia.

Πρακτικά: Εφόσον κριθεί ότι η Moniezia χρειάζεται θεραπεία, ο κτηνίατρος επιλέγει προϊόν που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών και είναι κατάλληλο για τα συγκεκριμένα ζώα. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται απλώς με βάση το ότι ένα προϊόν αναγράφεται γενικά ως «αποπαρασιτικό».

Γιατί δεν δίνουμε εδώ συγκεκριμένη δόση;

Η σωστή δόση δεν πρέπει να αποσυνδέεται από το συγκεκριμένο κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• η δραστική ουσία,
• η συγκέντρωση του συγκεκριμένου προϊόντος,
• η εγκεκριμένη ένδειξη για πρόβατα,
• το πραγματικό σωματικό βάρος του ζώου,
• η ηλικία και η παραγωγική του κατάσταση,
• και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας.

Για αυτό η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη του κτηνιάτρου και σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών του εγκεκριμένου προϊόντος.

Το praziquantel χρησιμοποιείται στην ταινίαση;

Ναι. Η praziquantel είναι γνωστή κεστωδοκτόνος δραστική ουσία και έχει χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά έναντι της Moniezia.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε προϊόν που περιέχει praziquantel μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυθαίρετα σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων.

Πριν από τη χρήση πρέπει να ελέγχεται αν υπάρχει κατάλληλο και εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν για το συγκεκριμένο είδος ζώου και τη συγκεκριμένη χρήση, καθώς και οι προβλεπόμενοι χρόνοι αναμονής.

Και η albendazole;

Η albendazole ανήκει στις βενζιμιδαζόλες και διαθέτει δράση απέναντι σε διάφορα εσωτερικά παράσιτα. Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης δράση έναντι εντερικών κεστωδών.

Και εδώ όμως ισχύει ο ίδιος κανόνας: η χρήση πρέπει να βασίζεται στην πραγματική ένδειξη του συγκεκριμένου εγκεκριμένου προϊόντος και όχι μόνο στο όνομα της δραστικής ουσίας.

Γιατί δεν πρέπει να θεραπεύουμε «στα τυφλά»;

Αν ένα αρνί έχει διάρροια και ταυτόχρονα φαίνονται τμήματα ταινίας στα κόπρανα, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι βρήκαμε την αιτία.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

Το ζώο μπορεί ταυτόχρονα να έχει:

• κοκκιδίωση,
• γαστρεντερικά νηματώδη,
• βακτηριακή ή άλλη λοίμωξη,
• ή διατροφικό πρόβλημα.

Αν θεραπεύσουμε μόνο την ταινία, το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται.

Μπορούμε να προλάβουμε την Moniezia;

Η πλήρης αποφυγή της έκθεσης είναι δύσκολη στα ζώα που βόσκουν, επειδή τα οριβατίδα ακάρεα αποτελούν φυσιολογικό μέρος του οικοσυστήματος του εδάφους.

Για αυτό η πρόληψη δεν βασίζεται στην προσπάθεια να «εξαφανίσουμε» τα ακάρεα από τον βοσκότοπο.

Περισσότερη σημασία έχει:

• η καλή παρακολούθηση των νεαρών ζώων,
• ο έλεγχος της ανάπτυξης και της σωματικής τους κατάστασης,
• η σωστή παρασιτολογική διάγνωση όταν εμφανίζονται προβλήματα,
• η αποφυγή περιττών ανθελμινθικών θεραπειών,
• και η συνολική διαχείριση όλων των σημαντικών παρασίτων της εκτροφής.

Πρακτικός έλεγχος σε 6 βήματα

1. Μην πανικοβάλλεστε όταν δείτε τμήματα ταινίας. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει από μόνη της σοβαρή νόσο.
2. Ελέγξτε το ίδιο το αρνί. Βάρος, ανάπτυξη, όρεξη, διάρροια και γενική κατάσταση έχουν μεγαλύτερη σημασία.
3. Εξετάστε τα κόπρανα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή πρόβλημα σε περισσότερα ζώα.
4. Ψάξτε και για άλλα παράσιτα. Η παρουσία Moniezia δεν αποκλείει κοκκίδια ή γαστρεντερικά νηματώδη.
5. Θεραπεύστε όταν υπάρχει λόγος και με δραστική ουσία που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών.
6. Ακολουθήστε τον κτηνίατρο και το εγκεκριμένο προϊόν για επιλογή φαρμάκου, δόση, επανάληψη και χρόνους αναμονής.

Συχνές ερωτήσεις

Οι λευκές ταινίες στα κόπρανα είναι Moniezia;

Μπορεί να είναι τμήματα Moniezia, αλλά η ασφαλής ταυτοποίηση πρέπει να γίνεται με παρασιτολογική εξέταση όταν υπάρχει αμφιβολία.

Η Moniezia είναι επικίνδυνη για όλα τα αρνιά;

Όχι. Οι περισσότερες μολύνσεις έχουν μικρή κλινική σημασία. Οι βαριές μολύνσεις σε νεαρά ζώα είναι εκείνες που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Η Moniezia προκαλεί διάρροια;

Βαριές μολύνσεις μπορούν να συνοδεύονται από γαστρεντερικές διαταραχές, αλλά η παρουσία της Moniezia δεν αποδεικνύει ότι αυτή προκαλεί τη διάρροια. Πρέπει να διερευνηθούν ιδιαίτερα κοκκίδια και άλλα γαστρεντερικά παράσιτα.

Πρέπει να αποπαρασιτώσω όλο το κοπάδι αν δω ταινία σε ένα αρνί;

Όχι αυτομάτως. Η απόφαση εξαρτάται από την ηλικία των ζώων, την έκταση της μόλυνσης, την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα της παρασιτολογικής εξέτασης.

Ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται;

Όταν απαιτείται θεραπεία, ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει κεστωδοκτόνο θεραπεία. Η praziquantel είναι χαρακτηριστική δραστική ουσία με δράση κατά των ταινιών, ενώ ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, μπορούν επίσης να έχουν δράση έναντι εντερικών κεστωδών. Η επιλογή εξαρτάται από το εγκεκριμένο προϊόν και την ένδειξή του για τα συγκεκριμένα ζώα.

Η ivermectin σκοτώνει την Moniezia;

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ένα συνηθισμένο ανθελμινθικό για νηματώδη καλύπτει αυτομάτως και τις ταινίες. Οι μακροκυκλικές λακτόνες, όπως η ivermectin, χρησιμοποιούνται κυρίως έναντι άλλων κατηγοριών παρασίτων και δεν αποτελούν την τυπική κεστωδοκτόνο επιλογή για Moniezia.

Χρειάζεται προληπτική θεραπεία κάθε χρόνο;

Δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζεται ένα καθολικό πρόγραμμα θεραπείας κατά της Moniezia σε κάθε εκτροφή. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό, στην ηλικία των ζώων, στην κλινική σημασία της μόλυνσης και στην κτηνιατρική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η ταινία Moniezia είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου αυτό που βλέπουμε μπορεί να φαίνεται πιο ανησυχητικό από όσο πραγματικά είναι.

Τα τμήματα της ταινίας στα κόπρανα είναι εύκολα ορατά, αλλά η Moniezia στις περισσότερες περιπτώσεις έχει σχετικά μικρή παθολογική σημασία.

Όταν όμως ένα αρνί έχει διάρροια, χάνει βάρος ή δεν αναπτύσσεται σωστά, χρειάζεται σωστή διάγνωση και έλεγχος για όλες τις πιθανές αιτίες.

Και όταν πραγματικά χρειάζεται θεραπεία, υπάρχουν αποτελεσματικές κεστωδοκτόνες επιλογές. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε να μιλάμε για φάρμακα, αλλά να χρησιμοποιούνται στο σωστό ζώο, για το σωστό παράσιτο και με την επίβλεψη του κτηνιάτρου.

Κτηνιατρική σημείωση: Οι αναφορές σε praziquantel, albendazole ή άλλες δραστικές ουσίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Πριν από οποιαδήποτε θεραπεία σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων πρέπει να ελέγχεται το συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν, η ένδειξη, η δοσολογία, οι αντενδείξεις και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας. Η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Merck Veterinary Manual – Common Gastrointestinal Parasites of Small Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Overview of Gastrointestinal Parasites of Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Drugs for the Treatment of GI Parasites in Sheep.
• Elliott D.C. – Tapeworm (Moniezia expansa) and its effect on sheep production: the evidence reviewed.
• Union Product Database – για τον έλεγχο των τρεχουσών εγκρίσεων κτηνιατρικών φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »